Hamiləlikdə qanazlığı: aşağı hemoqlobinin səbəbi həmişə dəmir deyil

Hamiləlikdə qanın maye hissəsinin artması göstəricilərə təsir edir. Bununla yanaşı eritrosit indeksləri, ferritin və vəziyyətə uyğun digər məlumatlar səbəbi araşdırmağa kömək edir. Ferritin iltihabla da dəyişə bilər. Bəzi irsi hemoqlobin pozuntuları və vitamin çatışmazlıqları ayrıca nəzərə alınır. Xüsusən davamlı mikrositozu hər dəfə avtomatik dəmir çatışmazlığı saymaq olmaz. Ailə tarixçəsini həkimə bildirin.

Elementar dəmir miqdarı və qəbul sxemi məhsullar arasında fərqlənir. Həkimin və preparatın göstərişinə əməl edin. Ürəkbulanma, qəbizlik və qarın narahatlığı olarsa bunu bildirin; sxem və ya preparat dəyişdirilə bilər. Dərmanı gizlicə kəsib növbəti analizə qədər gözləməyin. Digər dərmanlarla, xüsusən bəzi hormon preparatları ilə qəbul aralığı lazım ola bilər. Uyğun vaxtı dəqiqləşdirin.

Ağızdan müalicəyə dözümsüzlük, qeyri-kafi cavab və müəyyən klinik vəziyyətlərdə venadaxili dəmir müzakirə oluna bilər. Bu, hər hamilə üçün daha yaxşı və ya daha təhlükəsiz seçim deyil. Qan köçürülməsi isə fərqli müdaxilədir; ağır anemiya, qanaxma və ümumi vəziyyətə görə qərar verilir. Bir analiz rəqəmi ilə bütün pasiyentlərə eyni proseduru təklif etmək olmaz.

Təkrar analiz müalicəyə cavabı və ehtiyatların bərpasını qiymətləndirməyə kömək edir. Özünüzü yaxşı hiss etmək həmişə ehtiyatların tam dolması demək deyil. Eyni zamanda cavab alınmırsa yalnız dozanı artırmaq əvəzinə səbəb, qəbul qaydası və başqa diaqnozlar nəzərdən keçirilir. Doğuşa yaxın anemiyanın aşkarlanması qanaxmaya hazırlıq üçün də əhəmiyyətlidir. Qidalanma dəstəkdir, ağır çatışmazlıqda müalicəni əvəz etməyə bilər.

Preparatın həqiqətən qəbul edilməsi, dozanın elementar dəmir miqdarı və mədə-bağırsaq dözümlülüyü qiymətləndirilir. Digər preparatlarla eyni vaxtda qəbul sorulmaya təsir edə bilər. Davam edən qan itkisi, başqa çatışmazlıq və alternativ diaqnoz da nəzərə alınır. Məqsəd pasiyenti günahlandırmaq deyil, niyə gözlənilən cavabın alınmadığını anlamaqdır. Qida və qəbul cədvəlini dürüst bildirmək faydalıdır.

Hemoqlobin yaxşılaşdıqda ehtiyatların bərpası və müalicənin müddəti ayrıca planlaşdırılır. Doğuşa yaxın anemiya varsa qanaxma riskinə hazırlıq komanda ilə danışılmalıdır. Dəmir preparatının yaratdığı tünd nəcis ilə qanaxma əlamətini ayırmaq üçün ümumi vəziyyət də nəzərə alınır. Ağır başgicəllənmə, sinə ağrısı və istirahətdə nəfəs darlığı planlı analiz tarixini gözləmədən qiymətləndirilməlidir. Doğuşdan sonra davam edən halsızlıq da yalnız yuxusuzluqla izah edilməməlidir.

Hemoqlobin qan hüceyrələrinin oksigen daşıması ilə bağlı göstəricidir, ferritin isə dəmir ehtiyatının qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Onlar fərqli suallara cavab verir. Ferritin iltihabdan təsirlənə bildiyinə görə nəticə digər məlumatla birlikdə şərh edilir. Serum dəmirinin bir dəfə yüksək və ya aşağı olması bütün ehtiyatı təkbaşına müəyyən etmir. Anemiyanın səbəbini araşdırarkən eritrosit xüsusiyyətləri və klinik tarixçə də nəzərə alınır. Bu fərqləri anlamaq bir nəticəyə baxıb preparatı özbaşına artırmaq və ya kəsməkdən qaçmağa kömək edir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hamiləlikdə hemoqlobinin 110 q/l-dən aşağı olmasını anemiya hesab edir. İkinci trimestrdə qan plazmasının artması səbəbindən laboratoriya həddi bir qədər aşağı götürülə bilər. Referens intervallar laboratoriyadan asılı olaraq fərqlənə bilər, ona görə nəticəni həkimlə birgə şərh etmək lazımdır.

Qanın ümumi analizi qırmızı qan hüceyrələrinin sayı, ölçüsü və hemoqlobin miqdarı barədə məlumat verir. Hüceyrələrin ölçüsü kiçikdirsə, çox vaxt dəmir çatışmazlığı düşünülür; böyükdürsə, B12 vitamini və ya fol turşusu çatışmazlığı da araşdırılır. Buna görə eyni hemoqlobin rəqəmi müxtəlif səbəblərdən yarana bilər.

Qanın ümumi analizi hamiləlik boyu bir neçə dəfə təkrarlana bilər, məsələn, ilk qəbulda, ikinci trimestrdə və doğuşa yaxın. Anemiya aşkarlanarsa, təkrar analiz intervalını həkim müəyyən edir.

Yüngül anemiya əlamətsiz keçə bilər. Daha ifadəli hallarda yorğunluq, solğunluq, başgicəllənmə, ürək döyüntüsü, tez nəfəs darlığı, konsentrasiyanın pisləşməsi, soyuq əl-ayaq, kövrək dırnaqlar və ağız küncündə çatlar görünə bilər. Bəzi qadınlarda buz, gil və ya digər qeyri-qida maddələrinə həvəs yaranır; bu, dəmir çatışmazlığının əlaməti ola bilər.

Qida dəmir ehtiyatının dəstəklənməsində rol oynayır, lakin hamiləlikdə artan ehtiyacı təkbaşına qarşılamaya bilər. Heyvan mənşəli məhsullardakı dəmir daha yaxşı sorulur. Paxlalılar, yaşıl yarpaqlı tərəvəz və qurudulmuş meyvələr də faydalı mənbələrdir, lakin bitki mənşəli dəmir daha az sorulur.

• Dəmirli qidanı C vitamini olan məhsulla, məsələn, təzə tərəvəz və ya sitrus meyvələri ilə birgə qəbul edin.
• Çay və qəhvəni yemək vaxtında yox, aralarda qəbul edin, çünki sorulmanı azalda bilər.
• Süd məhsulları və kalsium əlavələrini dəmir preparatı ilə eyni vaxta salmayın.
• Rasionu dəyişmək dərman müalicəsini əvəz etmir.

Dəmir çatışmazlığı ilə yanaşı, fol turşusu (folat) və B12 vitamini də qırmızı qan hüceyrələrinin əmələ gəlməsi üçün lazımdır. Hamiləlikdə folat ehtiyacı artır, çatışmazlıq isə həm anemiyaya, həm də dölün sinir borusunun inkişaf riskinə təsir göstərə bilər. B12 çatışmazlığı rasionda heyvan mənşəli qida az olan, vegetarian qidalanan və ya mədə-bağırsaq xəstəliyi olan qadınlarda daha çox rast gəlinir.

Əlavə qəbul lazımdırsa, hansı vasitə və hansı müddətlə istifadə olunacağını həkim təyin edir. Anemiyanı yalnız “dəmir çatışmazlığı” hesab edib vitamin analizlərini atlamaq düzgün deyil.

Doğuşdan əvvəl hemoqlobinin normaya yaxın olması qan itkisinə dözümlülüyü yaxşılaşdırır. Anemiya aşkar olunarsa, doğuş yeri və planı barədə əvvəlcədən danışın. Doğuş komandasına anemiyanız və aparılan müalicə haqqında məlumat verin.

Doğuşdan sonra da hemoqlobin və ferritin təkrar yoxlanıla bilər, çünki doğuş zamanı itirilən qan ehtiyatları azalda bilər. Güclü yorğunluq, baş ağrısı və əhval enişi yalnız “yeni ana yorğunluğu” kimi qiymətləndirilməməlidir; anemiya da bu əlamətləri artıra bilər.

Dəmir preparatları bəzən qəbizlik, ürəkbulanma və qarında narahatlıq yarada bilər. Hamiləliyin özü də həzmi ləngidir. Kifayət qədər maye, lifli qida, gündəlik yüngül hərəkət və müntəzəm tualet vərdişi kömək edə bilər.

Şikayətlər dərmanın qəbulunu çətinləşdirirsə, preparatı özbaşına dayandırmayın. Həkimlə qəbul qaydasını və ya preparatın növünü müzakirə edin. Şiddətli qarın ağrısı, qanlı nəcis və ya davamlı qusma halında tibbi yardım axtarın.

Ağızdan dəmir qəbulu zamanı nəcisin tünd rəngə çevrilməsi ola bilər; bu, tək başına təhlükəli deyil. Lakin nəcis qatranabənzər, yapışqan və pis qoxulu olarsa, həkimə bildirin.

Doğuşdan sonra hemoqlobin normaya qayıtsa belə, dəmir ehtiyatı hələ bərpa olunmaya bilər. Əmizdirmə, yuxusuzluq və qan itkisi yorğunluğu uzada bilər. Doğuşdan sonra təkrar qan analizi, qidalanma və lazım olduqda müalicənin davam etdirilməsi barədə həkimlə danışın.

Aybaşı qanaxması çox olan qadınlarda növbəti hamiləliyə qədər ehtiyatları bərpa etmək faydalıdır. Növbəti hamiləliyi planlaşdırırsınızsa, əvvəlcədən analiz verin.