Kuldosentez nədir: çanaqda mayenin araşdırılmasında müasir yanaşma

USM-də sərbəst mayenin görünməsi müxtəlif vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər. Miqdar, görüntü xüsusiyyəti, aybaşı mərhələsi və şikayətlər nəzərə alınır. Ağrı ilə yanaşı hamiləlik ehtimalı varsa uşaqlıqdankənar hamiləlik də araşdırılır. Yalnız “maye var” ifadəsi nə infeksiyanı, nə də daxili qanaxmanı təkbaşına təsdiqləyir. Eyni tapıntının klinik əhəmiyyəti fərqli ola bilər.

Duqlas boşluğu qadın çanağının ən aşağı nöqtələrindən biridir, ona görə qarın boşluğunda toplanan maye və qan çox vaxt orada yığılır. Transvaginal USM tətbiq olunmazdan əvvəl bu sahədən nümunə götürmək uşaqlıqdankənar hamiləlik yırtılması və ya daxili qanaxma şübhəsini təsdiqləmək üçün istifadə edilən üsullardan biri idi. Alınan mayenin qan olub-olmaması, irinli və ya şəffaf xarakter daşıması həkimə istiqamət verirdi.

Bu gün isə USM, hamiləlik testi, qanda hCG və pasiyentin ümumi vəziyyəti daha əlçatan və az invaziv məlumat verir. Buna görə kuldosentez rutin müayinə deyil, çox məhdud hallarda düşünülən tarixi prosedur sayılır.

Tarixi prosedurun adı ilə qarşılaşdıqda onun müasir praktikada nə dərəcədə tətbiq olunduğunu həkimdən soruşmaq mənalıdır.

Güclü qarın ağrısı, bayılma, kəskin zəiflik və ya çiyin ucunda ağrı daxili qanaxma ilə əlaqəli ola bilər. Belə halda evdə təkrar test gözləmək olmaz. Tibbi komanda qan dövranını və təcili müdaxilə ehtiyacını qiymətləndirir. Vəziyyəti qeyri-sabit olan pasiyentdə əlavə diaqnostik prosedur həyatqurtarıcı yardımı gecikdirməməlidir.

Hamiləlik testi və ehtiyac olduqda qanda hCG ölçülməsi transvaginal USM ilə birlikdə istifadə edilir. Bəzən ilk müayinədə hamiləliyin yeri müəyyənləşmir və nəzarət tələb olunur. Tək hCG rəqəmi ilə bütün diaqnozu qoymaq olmaz. Növbəti qiymətləndirmənin vaxtı və təcili müraciət əlamətləri pasiyentə aydın verilməlidir.

Hansı suala cavab axtarıldığını, daha az invaziv variantların niyə kifayət etmədiyini və cavabın müalicəni necə dəyişəcəyini soruşun. Qanaxma, infeksiya və yaxın orqanların zədələnməsi kimi risklər razılıq söhbətində yer almalıdır. Bu yazı müdaxilənin icra təlimatı deyil; prosedur uyğun şəraitdə təlimli tibbi komanda tərəfindən qiymətləndirilir.

Pasiyentin təzyiqi, nəbzi və ümumi vəziyyəti mayenin səbəbini araşdırarkən əsas əhəmiyyət daşıyır. Daxili qanaxma şübhəsində bir prosedurdan “mütləq sübut” almaq üçün həyati yardımı gözlətmək olmaz. Stabil vəziyyətdə isə uyğun USM və laborator nəzarət daha çox məlumat verə bilər. Hansı yanaşmanın seçilməsi mövcud imkan və təlimli komandanın qiymətləndirməsindən asılıdır.

Kuldosentez haqqında oxuduğunuz texniki təsviri evdə və ya uyğun şəraitdən kənarda tətbiq edilən sadə manipulyasiya kimi görməyin. Vajinadan yaxın sahəyə müdaxilə anatomik risklər daşıyır. “Mənfi nümunə” də bütün səbəbləri istisna edən universal cavab deyil. Əgər prosedur əvvəl aparılıbsa nəticəni və həmin vaxtki şikayəti sənəddən dəqiqləşdirin. Sonradan yaranan yeni ağrı əvvəlki nəticə ilə bağlanmamalı, yenidən qiymətləndirilməlidir.

Duqlas boşluğu uşaqlığın arxasında qarın boşluğunun bir sahəsidir. Orada maye qeyd olunması vaginal ifrazatla eyni məlumat deyil. Vaginal yaxmada mikrob tapılması ilə qarın boşluğundakı mayenin səbəbi avtomatik müəyyən edilmir. Mayenin klinik mənası hamiləlik ehtimalı, ağrı, ümumi vəziyyət və görüntünün xüsusiyyətindən asılıdır. Kuldosentezlə alınan material da həmin məhdud suala görə şərh olunur. Qanaxma şübhəsində ana qan sayımı faydalıdır, amma tək ilkin nəticə təcili klinik müşahidəni əvəz etməməlidir.

Uşaqlığın arxasında az miqdarda maye həmişə xəstəlik əlaməti deyil. Ovulyasiyadan sonra follikul mayesi və ya sikl ərzindəki fizioloji dəyişikliklər belə görüntü yarada bilər. Lakin ağrı, hərarət və ya qanaxma ilə birləşəndə başqa səbəblər nəzərdən keçirilir:

• uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya yumurtalıq kistasının yırtılması;
• çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri və irinli yığıntılar;
• endometrioz;
• qarın boşluğunda mayenin toplanması ilə gedən digər xəstəliklər;
• əməliyyat və ya travmadan sonrakı dəyişikliklər.

Səbəbi mayenin miqdarı, rəngi, yeri və klinik əlamətlərin birgə qiymətləndirilməsi müəyyən edir.

Bu əlamətlər olduqda yeni test üçün gözləməyin, təcili tibbi yardım axtarın.

1. Ümumi vəziyyətin qiymətləndirilməsi. Təzyiq, nəbz və ağrının xarakteri yoxlanılır.
2. Hamiləlik testi. Hamiləlik mümkündürsə, qanda hCG ölçülür.
3. Təkrar USM. Mayenin miqdarı, mənbəyi və digər orqanların görünüşü dəqiqləşdirilir.
4. Laborator müayinə. Qan sayımı və iltihab göstəriciləri qiymətləndirilir.
5. Qərar. Müşahidə, dərman müalicəsi və ya cərrahi qiymətləndirmə seçilir.

Vəziyyəti sabit olan bəzi pasiyentlərdə nəzarətlə izləmə kifayət edə bilər, qeyri-sabit vəziyyətdə isə gecikmədən əməliyyat qərarı verilir.

Transvaginal USM uşaqlığa, yumurtalıqlara və uşaqlığın arxasındakı sahəyə yaxın yerləşdiyi üçün çanaq strukturlarını daha ətraflı göstərir. Bu üsul hamiləliyin uşaqlıq boşluğunda olub-olmadığını, yumurtalıq kistalarını və sərbəst mayenin miqdarını qiymətləndirməyə imkan verir. Müayinə çox vaxt qısa çəkir və rentgen şüalanması yoxdur.

Lakin hər şeyi göstərmək mümkün deyil. Çox erkən hamiləlikdə uşaqlıqdankənar hamiləliyi görmək çətin ola bilər, ona görə hCG nəticəsi və klinik vəziyyət birlikdə nəzərə alınır. Həkim lazım bildikdə USM-i təkrarlamağı və ya qarın üzərindən əlavə baxışı təklif edə bilər.

Çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyində aşağı qarında ağrı, qeyri-adi ifrazat, hərarət və cinsi əlaqə zamanı ağrı ola bilər. Ağır hallarda boruların və yumurtalıqların ətrafında irinli yığıntı yaranır. USM-də maye və ya yığıntı görünməsi bu mənzərəni dəstəkləyə bilər, lakin təkbaşına diaqnoz qoymur.

Diaqnoz şikayət, müayinə, laborator göstəricilər və görüntü ilə birlikdə qoyulur. Müalicəni vaxtında başlamaq vacibdir, çünki gecikmə uşaqlıq borularına zərər verib gələcək fertilliyə təsir edə bilər. Müalicə seçimi və müddəti yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir; özbaşına antibiotik qəbulu nəticəni qarışdıra bilər.

USM hesabatında mayenin miqdarı və xarakteri qeyd olunur: “az”, “orta” və ya “çox”, həmçinin sərbəst, yoxsa məhdud yığıntı kimi. Maye tamamilə şəffaf (əks-sədasız) və ya daxilində hissəciklər olan (exogen) görünə bilər. İçərisində hissəciklər olan maye qan və ya iltihabi məhsulları göstərə bilər, lakin bu ehtimaldır və təkbaşına dəqiq təsdiq deyil.

Mayenin yeri də vacibdir: yalnız uşaqlığın arxasında, yoxsa qarının daha yuxarı hissələrində olması klinik mənzərəyə təsir edir. Hesabatdakı bu ifadələri şikayətləriniz, hamiləlik testi və laborator nəticələrlə birlikdə həkimə göstərin. Əgər ifadə anlaşılmazdırsa, mütəxəssisdən sadə dillə izah istəyin və təkrar nəzarət lazım olub-olmadığını dəqiqləşdirin.

• Son aybaşının başlama tarixi və hamiləlik testi olubsa, nəticəsi;
• ağrının nə vaxt, harada və necə başladığı;
• qanaxmanın miqdarı və laxtaların olub-olmaması;
• uşaqlıqdaxili vasitənin və ya əvvəlki çanaq əməliyyatının olması;
• əvvəlki uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya çanaq infeksiyası;
• qəbul etdiyiniz dərmanlar və allergiyalar.

Bu məlumatlar tibbi komandaya prioritetləri daha tez müəyyən etməyə imkan verir. Şikayətlər güclüdürsə, sənədləri toplamağı gözləməyin, birbaşa təcili yardıma müraciət edin.