Larinqoskopiya nədir?

Hərfi mənada «larinqoskopiya» termini «qırtlağa baxış» kimi tərcümə olunur. Müayinə zamanı həkim vizual olaraq, lazım gəldikdə çoxqat böyütmə ilə tənəffüs yollarının bu şöbəsinin selikli qişasının vəziyyətini qiymətləndirir, iltihabi prosesin, atrofiya və ya hipertrofiyanın, poliplərin və ya bədxassəli törəmələrin əlamətlərinin olub-olmadığını müəyyən edir. Mütəxəssis səs telçiklərinin necə işlədiyini qiymətləndirir, patoloji törəmələrin ölçülərini ölçür. Larinqoskopiyanın bəzi növləri ona hətta sonrakı müayinə üçün biopsiya (patoloji dəyişmiş toxumanın bir hissəsi) götürməyə, polipi çıxarmağa, qanaxmanı dayandırmağa imkan verir.

Larinqoskopiya adətən ağrısız müayinədir. Narahatlıq, qusma refleksi və ya boğazda yad cisim hissi ola bilər, lakin bu hisslər qısamüddətlidir. Müayinə nəticəsində həkim xəstəliyin səbəbini, törəmənin xarakterini və müalicə lazım olub-olmadığını qiymətləndirir.

Dolayı və düz larinqoskopiya fərqləndirilir.

• Dolayı larinqoskopiya otolarinqoloqun gündəlik praktikasında tətbiq olunur, pasiyentin tənəffüs yollarına yeridilən qırtlaq güzgüsündən və yaxşı vizuallaşdırma üçün bu güzgüyə işıq yönəldən alın reflektorundan istifadə etməklə aparılır. Diaqnostika zamanı həkim qırtlaq strukturlarının çevrilmiş, güzgü əksini görür, buna görə də belə larinqoskopiya dolayı adlanır.
• Düz və ya endoskopik larinqoskopiya ucunda optik sistem və işıq mənbəyi olan çevik borucuğun – larinqoendoskopun, daha nadir hallarda isə rigid endoskopun tətbiqini tələb edir. Bu, kifayət qədər mürəkkəb manipulyasiyadır və bəzən pasiyentin medikamentoz sedasiyasını – onun dərman yuxusu vəziyyətinə salınmasını tələb edir. Endoskopik əməliyyatxana şəraitində aparılır. Düz larinqoskopiyanın daha bir variantı mikrolarinqoskopiyadır; onun aparılması üçün mürəkkəb təchizat – əməliyyat mikroskopu tələb olunur.

Larinqoskopiya aşağıdakı şikayətləri olan pasiyentlərə tövsiyə olunur:

• disfoniya (səsin xırıltılı olması);
• afoniya (səsin olmaması);
• udma pozğunluqları;
• boğazda yad cisim hissi;
• tənəffüsün çətinləşməsi;
• üzücü öskürək;
• qan və ya irin qarışığı olan bəlğəm.

Bu üsulun köməyi ilə qırtlağın aşağıdakı xəstəlikləri diaqnostika edilir:

• kəskin və xroniki infeksion-iltihabi, allergik, mexaniki larinqitlər;
• absesler;
• poliplər, papillomalar;
• bədxassəli törəmələr;
• termiki və ya kimyəvi yanıqlar;
• yad cisimlər;
• bitişmələr, travmalar, səs telçiklərinin iflici.

Boğazın dolayı larinqoskopiyasının mütləq əks-göstərişləri yoxdur: onun aparılmasının qadağan olduğu heç bir vəziyyət mövcud deyil. Düz larinqoskopiya isə daha ehtiyatlı yanaşma tələb edir.

Bu siyahı ümumi xarakter daşıyır, hər pasiyent üçün qərarı həkim fərdi verir.

Dolayı larinqoskopiyaya hazırlıq tələb olunmur. Müayinə pasiyentin LOR-həkimə ilk müraciəti zamanı elə həmin gün aparıla bilər. Əgər pasiyent diş protezi taxırsa, müayinəyə başlamazdan əvvəl onları çıxarmalıdır.

Düz larinqoskopiya aparılmazdan əvvəl bir neçə saat ərzində (dəqiq müddəti həkim bildirir) pasiyentə qida qəbulundan imtina etmək tövsiyə olunur – ağırlaşmaların inkişaf ehtimalını azaltmaq üçün diaqnostika ac qarına aparılmalıdır. Həmçinin pasiyent daimi əsasda qəbul etdiyi dərman preparatları barədə həkimə məlumat verməlidir – ola bilsin ki, mütəxəssis hansısa dərmanların qəbulunun müvəqqəti dayandırılmasını tövsiyə edəcək. Əvvəllər sizdə baş vermiş allergiya halları barədə həkimi məlumatlandırmaq vacibdir – bu məlumatlar sizin üçün təhlükəsiz olan anesteziya preparatını seçməyə kömək edəcək.

• daimi qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını həkimə verin;
• anesteziya preparatlarına və digər dərmanlara allergiyanız barədə xəbər verin;
• diş protezi taxırsınızsa, müayinədən əvvəl çıxarın;
• düz larinqoskopiyadan sonra evə təkbaşına getmək əvəzinə müşayiətçi ilə gəlin;
• həyəcanınız varsa, bunu həkimlə danışın.

Dolayı larinqoskopiya zamanı pasiyent otolarinqoloqun qarşısında kresloda bir qədər arxaya əyilmiş başla oturur və ağzını geniş açır. Həkim müayinə olunanın dilinin altına tüpürcəyi hopduran pambıq tampon qoyur, sonra şpatellə onun dilinin kökünə basır və ağız boşluğuna uzun saplı kiçik xüsusi güzgü yeridir. Həkim bu güzgünü udlağın arxa divarına doğru aparır və onun əksedici səthini aşağıya yönəldir. Sonra mütəxəssis alın reflektorundan istifadə edərək işıq dəstəsini güzgüyə yönəldir – müayinə olunan nahiyə işıqlanır və baxış üçün əlçatan olur. Müayinə çox vaxt aparmır – adətən həkimə 5 dəqiqə kifayət edir.

Düz larinqoskopiya aparılarkən pasiyent də başını arxaya əyərək oturur. Ayrılan selik miqdarını azaltmaq üçün onun burun boşluğunun selikli qişası damardaraldıcı preparatın məhlulu ilə işlənir. Lazım gəldikdə ona yerli anestetik məhlulu çəkilir, həmçinin udlağın selikli qişası da bununla işlənir. Larinqoskop yavaş-yavaş burun vasitəsilə tənəffüs yollarına qırtlaq səviyyəsinə qədər yeridilir, zəruri diaqnostik və müalicəvi manipulyasiyalar aparılır, sonra çıxarılır. Texniki imkanlar varsa, larinqoskopdan gələn təsvir böyük ekrana çıxarıla və yazıla bilər.

Rigid larinqoskopiya əməliyyatxana şəraitində, daha çox traxeyanın intubasiyası və ya qırtlaq nahiyəsində kiçik cərrahi əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün aparılır. Pasiyent müayinə zamanı dərman yuxusu vəziyyətində olur. Larinqoskop pasiyentin ağzına yeridilir. Müayinənin müddəti prosedurun həcmindən asılıdır, bunu həkim əvvəlcədən izah edir.

1. Oturma. Pasiyent kresloda bir qədər arxaya əyilmiş başla oturur.
2. Dilin vəziyyəti. Həkim dilin ucunu tampon və ya şpatellə yüngülcə saxlayır, pasiyent ağzını açır və sakit nəfəs alır.
3. Güzgü və ya endoskop. Alət ağız boşluğuna və ya burun vasitəsilə yeridilir, qırtlağın strukturları nəzərdən keçirilir.
4. Səs qiymətləndirilməsi. Həkim pasiyentdən «i» səsini çıxarmağı xahiş edir, bu zaman səs telçiklərinin hərəkəti izlənir.
5. Yekun. Alət çıxarılır, həkim nəticələri və növbəti addımları izah edir.

Əgər larinqoskopiya ac qarına aparılmırsa, o, ürəkbulanma və qusma ilə ağırlaşa bilər. Bu təhlükəsizdir deyilə bilməz, çünki qusuntu kütlələrinin aspirasiyasına – onların tənəffüs yollarına düşməsinə gətirib çıxara bilər.

Larinqoskopiyadan sonra pasiyent diskomfort hissi, udlaqda qıcıqlanma, boğazda yüngül ağrı, bəzən isə zəif və qısamüddətli qanlı bəlğəm qeyd edə bilər. Adətən bu şikayətlər bir neçə gün ərzində keçir və həkim müdaxiləsi tələb etmir.

Düz larinqoskopiya başa çatdıqdan sonra bir müddət qida və maye qəbulundan imtina etmək tövsiyə olunur; yerli anesteziyanın təsiri keçənə qədər yeməyə tələsməmək lazımdır. Əgər səs telçikləri üzərində manipulyasiyalar aparılıbsa, o, həkimin göstərdiyi müddət ərzində səs sükutuna riayət etməlidir – mümkün qədər az və yalnız pıçıltı ilə danışmalıdır.

• Müayinədən dərhal sonraBoğazda yüngül quruluq və ya qıcıqlanma, bəzən qısamüddətli öskürək ola bilər.
• Anesteziya keçənə qədərQida və isti maye qəbulundan çəkinmək, qurtumlarla su içərkən ehtiyatlı olmaq.
• Növbəti günlərSəs yükündən qorunmaq, siqaretdən, spirtdən və qıcıqlandırıcı qidalardan çəkinmək.
• NəzarətBiopsiya götürülübsə, nəticə hazır olanda həkimlə növbəti addım müzakirə olunur.