Açıq suda üzmə mövsümündə qulaq iltihabı daha tez-tez rast gəlinir. Məqalədə iltihabın nə üçün başladığı, hansı əlamətlərlə üzə çıxdığı və ondan necə qorunmaq olduğu izah edilir.
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik: kimisi göllərə və çaylara, kimisi dənizə üz tutur. Lakin az adam suyun qulaq, burun və boğaz üçün riskləri barədə düşünür. Yayda otorinolarinqoloqa müraciət edən pasiyentlərin sayı artır və ən çox narahatlıq qulaqdakı ağrılardır. Onların əksəriyyəti infeksion xarakter daşıyır.
Üzmək, suya baş vurmaq zamanı infeksiya su ilə birlikdə qulağa düşə bilər. Maye orada durğunlaşır və iltihabi proses başlayır. Bu xəstəlik otit adlanır. Otit qulağın hansı şöbəsini zədələməsindən asılı olaraq xarici və orta otitə bölünür. Bundan əlavə, iç qulağın iltihabı da var və ona labirintit deyilir.
Otit nədir
Otit qulağın bir və ya bir neçə hissəsinin iltihabıdır. Orta otitdə orta qulağın selikli qişası, yəni təbil boşluğu və eşitmə borusu iltihablanır. Xarici otit isə eşitmə keçəcəyinin dərisinin iltihabıdır. Xarici otit çox vaxt su və dəri zədələnməsi ilə, orta otit isə yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası ilə bağlıdır.
Otit hər yaşda ola bilər, lakin uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir. Bunun səbəbi uşaqlarda eşitmə borusunun nisbətən qısa və üfüqi olması, infeksiyanın burun-udlaqdan qulağa asan keçməsidir. Böyüklərdə isə otit çox vaxt zökəm, sinusit, adenoid və ya su ilə təmasdan sonra yaranır.
Otitin növləri
Aşağıdakı cədvəl xarici və orta otitin əsas fərqlərini ümumi şəkildə göstərir. Dəqiq diaqnozu yalnız otorinolarinqoloq müayinə ilə qoyur.
| Meyar | Xarici otit | Orta otit |
|---|---|---|
| İltihab yeri | Eşitmə keçəcəyinin dərisi | Təbil boşluğu və selikli qişa |
| Əsas səbəb | Suyun düşməsi, cızılma, qulaq çöpü ilə travma | Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası, eşitmə borusunun tutulması |
| Ağrının xarakteri | Qulaqcığa toxunduqda və çeynədikdə artır | Dərinlikdə, zonqlayan, axşam güclənən |
| Əlavə əlamətlər | Qaşınma, keçəcəyin şişməsi, ifrazat | Hərarət, eşitmənin azalması, qulaqda küy |
| Ağırlaşma riski | Nisbətən aşağı | Mastoidit, karlıq, üz siniri zədələnməsi |
Otitin simptomları
Otitin əlamətləri növünə və mərhələsinə görə dəyişir. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:
- qulaqda kəskin ağrı, adətən daimidir, tədricən güclənir və xüsusilə axşam saatlarında artır;
- yüksək bədən hərarəti;
- zəiflik, iştahanın azalması;
- eşitmənin azalması, qulaqda tıxanma və küy;
- irinli proses təbil pərdəsini əridərsə, qulaqdan maye ifrazatlar axmağa başlayır, ağrı isə azala bilər.
İfrazat həmişə çölə doğru olmur. Bir sıra hallarda iltihabi proses gicgah nahiyəsinin sümük toxumasına keçə bilər. Bu halda təcili müayinə və bəzən cərrahi müdaxilə tələb olunur.
Otit nədən yaranır
Otit həm infeksion, həm də mexaniki və ya mühit amillərinin təsiri ilə yarana bilər. Əsas səbəblər bunlardır:
- yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları: angina, zökəm, farinqit, traxeit, larinqit;
- çimərkən suyun qulağa düşməsi və orada durğunlaşması;
- iti əşya (sancaq, diş çöpü, qulaq çöpü) ilə eşitmə keçəcəyinin zədələnməsi və infeksiyanın keçirilməsi;
- təsadüfi məişət travmaları;
- orqanizmin soyuqlaması və immunitetin zəifləməsi;
- kükürd tıxacının olması: su düşdükdə tıxac şişir və maye durğunlaşır.
Qulaq kiri normal ifrazdır və qulağı qoruyur. Çox ifraz olunarsa, kükürd tıxacı əmələ gələ bilər. Çimdikdən sonra pis eşitdiyinizi və ya qulaqda küy hiss edirsinizsə, eşitmə keçəcəyini təkbaşına təmizləməyə çalışmayın, çünki kir daha dərinə itələnə bilər. Həkimə müraciət edin.
Kondisioner və temperatur dəyişikliyi
Yayda xəstələnmək üçün çimməyə ehtiyac yoxdur. Çöldə çox isti olduqda otaqda və ya avtomobildə kondisioner temperaturu kəskin aşağı saldıqda orqanizm uyğunlaşmağa macal tapmır. Belə dəyişikliklər gündə bir neçə dəfə təkrarlandıqda zökəm, boğaz ağrıları, burun-udlaq iltihabı və nəticədə otit yarana bilər.
Təmiz olmayan suyun burun-udlağa düşməsi də boğaz və burun iltihablarına səbəb ola bilər, xüsusən də immunitet zəifləyibsə. Bu səbəbdən kondisionerdən birbaşa soyuq hava axınında oturmamaq, otaq ilə çöl arasında temperatur fərqini çox böyütməmək, çimdikdən sonra qulaqları qurulamaq məsləhətdir.
Otitin müalicəsi
Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün otitin müalicəsi yalnız otorinolarinqoloq tərəfindən təyin edilməlidir. Xarici otitin müalicəsi eşitmə keçəcəyinin iltihab və ödem əlamətlərinin aradan qaldırılmasına yönəlmiş tədbirlər kompleksini nəzərdə tutur.
Orta otit ağrıkəsici, hərarətsalıcı, antibakterial və iltihabəleyhinə vasitələrin təyin edilməsinə göstərişdir. Həmçinin fizioterapiya üsulları və xarici kompreslər tətbiq oluna bilər. Mürəkkəb hallarda təbil pərdəsinin kəsilməsi, yəni paracentez lazım gələ bilər. Dərmanların növünü, dozasını və müddətini yalnız həkim təyin edir.
- Baxış. Otorinolarinqoloq otoskopla eşitmə keçəcəyini və təbil pərdəsini müayinə edir.
- Təmizlik. Lazım gələrsə, eşitmə keçəcəyi ifrazatlardan və tıxaclardan təmizlənir.
- Dərman müalicəsi. İltihaba qarşı damcılar, antibiotiklər, ağrıkəsicilər həkimin sxemi üzrə təyin edilir.
- Nəzarət. Bir neçə gündən sonra təkrar baxış keçirilir, eşitmə yoxlanılır.
Ağırlaşmalar
Düzgün olmayan və ya vaxtında aparılmayan müalicə zamanı otit bir sıra ciddi ağırlaşmalar törədə bilər:
- eşitmənin davamlı azalması və ya karlıq;
- mastoidit, yəni gicgah sümüyünün çıxıntısının iltihabı;
- üz sinirinin parezi;
- labirintit, yəni iç qulağın iltihabı, başgicəllənmə ilə müşayiət olunur;
- nadir hallarda kəllədaxili ağırlaşmalar: beyin qişalarının iltihabı, abses.
Otitin müalicəsində əsas məsələ həkimə müraciəti yubatmamaq və özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaqdır. Qulağa spirtli damcılar, isti kompres və ya digər vasitələri müayinəsiz tətbiq etmək təhlükəlidir, çünki təbil pərdəsinin deşik olub-olmadığı bilinmir.
Profilaktika
Otitin riskini azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalar kömək edir:
- çimdikdən sonra qulaqları yumşaq dəsmal ilə qurulayın, başı yana əyib suyu axıdın;
- qulaq çöpü və iti əşyalarla qulaq kirini təmizləməyə çalışmayın;
- zökəm və boğaz xəstəliklərini vaxtında müalicə edin, burnu düzgün təmizləyin;
- kondisionerdən birbaşa axın altında oturmayın;
- çirkli su hövzələrində çimməkdən çəkinin;
- uşaqlarda adenoid və tez-tez təkrarlanan zökəm olduqda otorinolarinqoloqa göstərin;
- soyuqdəymə bir həftədən artıq davam edərsə, həkimə müraciət edin.
Uşaqlarda otit
Uşaqlarda otit çox tez-tez yaranır və bir sıra xüsusiyyətləri var. Kiçik yaşlı uşaq ağrını izah edə bilmir, ona görə valideynlər narahat olmalı, qulaqdan tutan, ağlayan, yatmayan, iştahsız və qızdırmalı uşağa diqqət yetirməlidir. Uşağın qulağını çəkməsi, başını yana əyməsi, süd əmməkdə çətinlik də otitin əlaməti ola bilər.
- uşağa özbaşına antibiotik və ya qulaq damcıları verməyin;
- qulağı isitməyin və spirtli məhlul damızdırmayın;
- hərarət, ifrazat və ya şiddətli ağrı olduqda uşağı həkimə göstərin;
- zökəm zamanı burnu təmiz saxlayın, uşağı sakit yatızdırın.
Uşaqlarda təkrarlanan otitlər adenoid vegetasiyalar, allergiya və ya eşitmə borusunun xüsusiyyətləri ilə əlaqəli ola bilər. Belə hallarda otorinolarinqoloq müalicə və nəzarət planı hazırlayır.
Kimə uyğun deyil
Diqqət!
- Otit zamanı qulağa damcı, spirt və ya isti kompres tətbiq etmək yalnız həkimin müayinəsindən sonra mümkündür. Təbil pərdəsi zədələnibsə, bəzi vasitələr ziyan verə bilər.
- Uşaqlarda hərarət və qulaq ağrısı olduqda özbaşına antibiotik verməyin, həkimə göstərin.
- Qulaqdan irinli və ya qanlı ifrazat gələndə vaxt itirməyin, otorinolarinqoloqa müraciət edin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- qulaqda güclü və ya artan ağrı, yüksək hərarət;
- qulaqdan irinli və ya qanlı maye gəlməsi;
- eşitmənin kəskin pisləşməsi, qulaqda küy;
- qulaq arxasında şişkinlik və qızartı;
- başgicəllənmə, üz əzələlərinin zəifləməsi, güclü baş ağrısı.
Tez-tez Verilən Suallar
Otitin özü yoluxucu deyil, lakin onu yaradan infeksiya (məsələn, soyuqdəymə, qrip) yoluxucu ola bilər. Buna görə xəstəliyi vaxtında müalicə etmək və gigiyena qaydalarına əməl etmək vacibdir.
Yalnız həkimin təyinatı ilə. Bəzi hallarda kompres kömək edə bilər, digərlərində isə, xüsusən irinli prosesdə və ya pərdə zədələnməsində, vəziyyəti pisləşdirə bilər. Əvvəlcə otorinolarinqoloqa müraciət edin.
Uşaqlarda eşitmə borusu nisbətən qısa və üfüqi yerləşdiyi üçün infeksiya burun-udlaqdan orta qulağa asan keçir. Adenoid, tez-tez zökəm və immunitetin formalaşması da rol oynayır.
Vaxtında və düzgün müalicə olunduqda eşitmə çox vaxt tam bərpa olunur. Gec müraciət və təkrarlanan iltihablar eşitmənin davamlı azalmasına səbəb ola bilər. Müalicədən sonra eşitmənin yoxlanması məsləhətdir.
Aktiv otit zamanı suya girmək məsləhət deyil, çünki su iltihabı artıra bilər. Bərpa dövründə üzməyə başlama vaxtını həkim bildirir. Suyun qulağa düşməsinin qarşısını almaq üçün xüsusi qulaq tıxacları istifadə edilə bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.