Piqmentasiyanın dəyişməsi, məsələn, dəridə sarı ləkələrin yaranması orqanizmdəki fizioloji və patoloji proseslər nəticəsində baş verir. Bu səhifədə dərinin sarı ləkələrinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Dermatoloq Hematoloq Hepatoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Piqmentasiyanın dəyişməsi, məsələn, dəridə sarı ləkələrin yaranması orqanizmdəki fizioloji və patoloji proseslər nəticəsində baş verir. Əlamətin səbəbi vaxtında tapılmazsa, orqanların geri dönməz dəyişikliklərinin inkişafı mümkündür ki, bu da öz növbəsində ölümlə nəticələnə bilər.
Növləri
Sarı ləkələrin yerləşməsinə görə təsnifatı:
- Lokal — bədənin müəyyən hissəsində yerləşən;
- Diffuz, yəni yayılmış.
Sarı ləkələrin mənşəyinə görə növləri:
- Anadangəlmə;
- Qazanılmış.
Morfoloji elementlərin sayına görə ləkələr aşağıdakılara bölünür:
- Tək;
- Çoxsaylı.
Ləkələr təsvir edilərkən onların yerləşməsi də nəzərə alınır: üz, boyun, əllər, ayaqlar, kürək, qarın və s.
Səbəbləri
Dəridə sarı ləkələrin yaranmasına aşağıdakı amillər təsir edir:
- Xarici: ultrabənövşəyi şüalanma, viruslar, dəmir və vitaminlərin qeyri-kafi qəbulu, lazer təsiri, alkoqol, tütün çəkmə, A vitamininin həddindən artıq qəbulu, kimyaterapiya, kortikosteroidlərin qəbulu;
- Daxili: irsiyyət, bağırsaqda zəif divarətrafı həzm hesabına dəmir və vitaminlərin mənimsənilməsinin pozulması, hemoqlobin mübadiləsinin pozulması, öd durğunluğu, qaraciyər çatışmazlığı və s.
Dəridə sarı ləkənin yaranmasının ən tez-tez rast gəlinən səbəbi göyərmədir. Dəri altı qansızmanın olduğu sahə əvvəlcə göyümtül və ya bənövşəyi rəngdə olur, sonra isə hemoqlobinin parçalanması ilə tədricən sarımtıl və ya yaşılımtıl çalar alır.
Diaqnostika
İlkin qəbulda həkim şikayətləri toplayır, xəstəliyin tarixçəsini öyrənir. Sorğu zamanı invaziv tibbi müdaxilələr haqqında məlumatlar dəqiqləşdirilir: keçirilmiş qan köçürmələri, boşluq əməliyyatları, stomatoloq və ya kosmetoloqa müraciət, endoskopik müayinələrin aparılması. Həkim qorunmasız cinsi əlaqələr, inyeksion narkotiklərin, xam suyun, yuyulmamış tərəvəz və meyvələrin istifadəsi, kollektivdə virus hepatiti hallarının olub-olmaması barədə soruşur. Diqqət mərkəzinə Afrika, Latın Amerikası, Asiya ölkələrinə səfərlər haqqında məlumat da daxildir.
Bəzi virus hepatitlərinə yoluxma manikür, pedikür, bədii döymə vurdurma zamanı baş verir, buna görə dəridə sarı ləkələr yaranana qədər 6 ay ərzində kosmetoloqa müraciət edilib-edilmədiyinə xüsusi diqqət yetirilir.
Anemiyanı istisna etmək üçün aybaşı ifrazatının müddəti və çoxluğu, qara nəcisin olub-olmaması, son vaxtlar alınmış travmalar, qidalanma xarakteri öyrənilir.
Həkim daxili orqanların sərhədlərini və ağrılılığını müəyyən etmək üçün onları qarnın ön divarı üzərindən palpasiya edir (əl ilə yoxlayır).
Laborator müayinə üsulu kimi biokimyəvi qan analizi təyin olunur, ona bilirubinin (ümumi, düz və dolayı) müəyyən edilməsi daxildir. Nəticə qaraciyər xəstəliklərini müəyyənləşdirməyə imkan verir.
İnstrumental müayinələr ilkin diaqnozu təsdiqləmək, diaqnostik axtarışı davam etdirmək üçün təyin olunur.
- Dermatoskopiya. Dərinin dermatoskopla müayinəsi patoloji dəyişikliyi, o cümlədən onun ilkin morfoloji element olub-olmadığını, yoxsa ikincili yarandığını müəyyənləşdirməyə kömək edir. Zərurət yarandıqda Vud lampası ilə baxış əlavə olunur.
- Qarın boşluğu, çanaq boşluğu və retroperitoneal sahə orqanlarının ultrasəs müayinəsi. USM orqanların bir-birinə nisbətən yerləşməsini, quruluşunu (divarların qalınlığını, patoloji daxilolmaların, törəmələrin olub-olmamasını) müəyyən edir.
- Qaraciyərin punksion biopsiyası. Bu üsul morfoloji dəyişiklikləri əks etdirir, orqan toxumasının birləşdirici toxuma ilə əvəzlənməsinin yerini, yayılmasını və nekroz dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir.
- Damar daxilinə kontrast maddə yeridilməklə qarın boşluğu orqanlarının kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyası bədxassəli hüceyrə dəyişikliyi sahələrinin olub-olmaması barədə fikir yürütməyə imkan verir.
- Elastometriya. FibroScan aparatında müayinə qaraciyərin elastik xüsusiyyətlərini təhlil etmək, orqanın fibroz mərhələsini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
- Diaqnostik laparoskopiya. Öd axarlarının tutulması səbəbindən öd axınının bağırsağa pozulması şübhəsi zamanı endoskopik prosedur həyata keçirilir.
- Onikibarmaq bağırsağın zondlanması. Öd tərkibinin laborator müayinəsi üçün onikibarmaq bağırsağın möhtəviyyatı götürülür.
- Endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya. RXPQ törəmələri, öd daşı xəstəliyini, ilkin sklerozlaşan xolangiti aşkar etmək üçün aparılır.
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya. EQDS mədəaltı vəzi xərçəngi zamanı şiş prosesinin yayılmasını qiymətləndirmək üçün təyin olunur.
Müalicə
Bədəndə sarı ləkələr olduqda konservativ və cərrahi müalicə üsulları təyin olunur. Diaqnoz qoyulduqdan sonra ən çox müvafiq pəhriz tələb olunur. Dərinin sarı piqmentasiyası ilə müşayiət olunan patologiyalarda istifadə edilən əsas preparat qrupları:
- Vitaminlər;
- Dəmir preparatları;
- Birbaşa təsirli əksvirus preparatlar;
- Öd qovucu vasitələr;
- Hepatoprotektorlar;
- Kimyaterapevtik preparatlar.
Ağır dərəcəli anemiya və ürək-damar patologiyası olan xəstədə hemotransfuziya terapiyası aparılır.
Cərrahi əməliyyatlar qaraciyər funksiyasının dekompensasiyası nəzərə alınmaqla təyin olunur.
- Qaraciyər transplantasiyası, yəni sirroz zamanı donordan resipiyentə orqan köçürülməsi.
- Transyuqulyar daxiliqaraciyər porto-sistem şuntlaşdırma — qapı venasında təzyiqi azaltmaq üçün qaraciyər və qapı venası arasında anastomoz qoyulması. Əməliyyat qarın boşluğunun cüt olmayan orqanlarından qan toplayan damarda təzyiqin ifadəli yüksəlməsi, yəni portal hipertenziya zamanı aparılır.
- Laparosentez, yəni ifadəli assit zamanı mayenin axını üçün ön qarın divarında dəlik yaradılması.
- Xolesistektomiya — öd-daş xəstəliyi zamanı öd kisəsinin laparoskopik və ya açıq üsulla çıxarılması.
- Qastropankreatoduodenal rezeksiya — mədəaltı vəzinin başı, öd kisəsi, mədənin çıxarıcı hissəsi onikibarmaq bağırsaqla birlikdə kəsilib çıxarılır. Müdaxilə şiş mədəaltı vəzinin başında yerləşdikdə lazımdır.
- Mədəaltı vəzinin distal subtotal rezeksiyası — şiş prosesi mədəaltı vəzinin gövdəsində və quyruğunda yerləşdikdə onların çıxarılması.
- Total pankreatektomiya — mədəaltı vəzinin bütün hissələrinin bədxassəli zədələnməsi zamanı onun tam çıxarılması.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Mədəaltı vəzi xərçənginin əsas ağırlaşmaları:
- Mexaniki sarılığın inkişafı;
- Mədənin çıxarıcı hissəsinin keçirməzliyi;
- Assit.
Anemiya zamanı ürək əzələsinin distrofiyası yaranır ki, bu da ürək çatışmazlığına gətirib çıxarır. Hepatit müalicə olunmazsa, assit, sirrozla nəticələnən qaraciyər çatışmazlığı inkişaf edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bədəndə sarı ləkələr ilkin olaraq terapevtik problem olsa da, vəziyyətin diaqnostikası çox vaxt müxtəlif profilli həkimlərə müraciəti tələb edir.
Yadda saxla!
Dəridə sarı ləkə əksər hallarda sorulma mərhələsində olan adi göyərmədir. Əgər belədirsə, narahat olmağa dəyməz — sarımtıl rənglənmə tədricən solğunlaşır və nəhayət tamamilə keçir. Hamiləlik dövründə üzdə piqmentli sahələrin yaranması da normal haldır. Bununla belə, hamilə olmayan qadında xloazma ginekoloji patologiyaların — adneksitin, endometritin və s. — əlaməti ola bilər. Əgər ləkələr çoxdursa və ya bütün dəri sarılıq çaları alırsa, təcili mütəxəssis məsləhəti lazımdır. Vaxtında göstərilən yardım xəstənin vəziyyətini stabilləşdirməyə və ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
A hepatiti dərman müalicəsi olmadan keçə bilər, lakin bu, bütün xəstələrdə baş vermir. Bundan başqa, sarı ləkələrin səbəbinin məhz Botkin xəstəliyi olduğuna, virus hepatitinin başqa formasına və ya qaraciyərin digər zədələnməsinə deyil, əmin olmaq vacibdir.
Çillərin bədənin açıq hissələrində yerləşməsinə, bahar aylarında piqmentasiyanın yaranmasına və qışda isə rəngin intensivliyinin zəifləməsinə baxmayaraq, çillər bədxassəli formaya keçmir.
