Seboreik dermatit piy vəziləri ilə zəngin sahələrdə, xüsusilə baş dərisi, qaşlar və burun-dodaq büküşlərində eritema və yağlı qabıqlanma ilə gedən xroniki residivləşən dermatitdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Seboreyalı ekzema
- dermatitis seborrhoica
Xəstəlik haqqında
Seboreyalı dermatit istənilən yaşda olan xəstələrdə – həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda yaranır. O, geniş yayılmışdır – xəstəliyin simptomları əhalinin 1-8%-də aşkarlanır. Xəstələnənlərin böyük əksəriyyətini oğlanlar və kişilər təşkil edir, lakin patologiyanın ağır formaları qadınlarda da müəyyən edilə bilər.
Seboreya piy vəzilərinə zəngin olan bədən sahələrini – başın tüklü hissəsinin dərisini, üzü (xüsusilə qaşları, burun-dodaq üçbucağını), gövdənin yuxarı üçdə birini (arxa, döş) tutur. Daha çox orqanizmin hormonal dəyişiklik dövrlərində – ilk üç aylıq körpələrdə, püberatda və ya 40-60 yaşda başlayır. Soyuq mövsümdə kəskinləşmə dövrləri ilə dalğavari şəkildə gedir.
Səbəbləri
Kişi və qadınlarda seboreyalı dermatitin əsas səbəbləri:
- şərti-patogen Malassezia cinsli göbələklər (normada dərinin səthində yaşayır, yüksək rütubət şəraitini üstün tuturlar; seboreya zamanı məhz bu mikroorqanizm dəri mikrobiomunun aparıcı nümayəndəsinə çevrilir, onun 30-90%-ni təşkil edir);
- genetik meyllilik (dəri yağının tərkibinin dəyişməsinə səbəb olur ki, bu da dəri mikroflorasının tərkibinin dəyişməsinə, patogen mikroorqanizmlərin artması üçün əlverişli şərait yaranmasına gətirib çıxarır);
- hormonal fonun balanssızlığı (kişi və qadın cins hormonlarının nisbətinin dəyişməsi, püberatda, hamiləlik və ya klimakterik dövrdə androgenlərin artmış fəallığı);
- psixoemosional stresslər (piy vəzilərinin fəal işləməsinə – dəri yağının güclü ifrazına səbəb olur); immunitet funksiyasının zəifləməsi (xəstəlik QİÇS/AİDS xəstələrinin yarısından çoxunda müəyyən edilir, bu infeksiyanın ilk təzahürlərindən biri ola bilər).
Provokasiyaedici amillərə aşağıdakılar aiddir:
- şəxsi gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi (başın həftədə iki dəfədən az yuyulması);
- dəri tipinə uyğun olmayan kosmetik vasitələrin istifadəsi;
- aqressiv kosmetik prosedurlardan sui-istifadə;
- mikrobioma, immunitet funksiyalarına təsir edən antibiotiklərin, hormon tərkibli preparatların və digər dərman vasitələrinin uzunmüddətli qəbulu;
- həzm traktının xəstəlikləri.
Seboreyalı dermatitin inkişaf mexanizmində bir-birini ardıcıl əvəz edən dörd mərhələ ayırd edilə bilər:
- şərti-patogen Malassezia cinsli göbələyin dərinin səthi qatı ilə qarşılıqlı təsiri;
- onun iltihabi prosesi başlatması;
- epidermisin patoloji proliferasiyası (böyüməsi), onun pulcuq, ləkəcik əmələ gəlməsi ilə soyulması;
- təbii dəri baryerinin tərkibinin, funksiyalarının pozulması və ikincili infeksiyanın qoşulması.
Təsnifat
Yaranma dövrünə görə seboreyanın anadangəlmə və qazanılmış formaları ayırd edilir.
Prosesin lokalizasiyasına görə – başın tüklü hissəsinin, üz dərisinin, gövdənin zədələnməsi ilə, habelə patologiyanın generalizə olunmuş variantı.
Klinik mənzərənin xüsusiyyətlərinə görə seboreyik dermatit üç növ olur:
- yağlı kəpəklə;
- quru kəpəklə;
- qarışıq növ.
Klinik mənzərə
Seboreyalı dermatitin xarakterik simptomları diametri bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər olan, solğun-çəhrayı və ya parlaq qırmızı rəngli, düzgün olmayan formalı, ağ və ya sıx sarımtıl ləkəciklərlə, pulcuqlarla, çatlarla örtülmüş, orta intensivlikli qaşınma ilə müşayiət olunan səpgilərdir.
Səpgilər saç bitmə sahəsində, başın tüklü hissəsinin sərhədində, qaşlarda, burun-dodaq üçbucağının dərisində aşkarlanır, generalizə olunmuş formalarda isə onlar gövdənin dərisini də tutaraq arxanın və/və ya döşün yuxarı üçdə birində yerləşir.
Seboreyası olan xəstələrdə saçlar yağlı, bir-birinə yapışmağa meylli və ya quru, kövrək ola bilər, güclü şəkildə tökülə bilər. Üzün dərisi parıldayır, işıq saçır, genişlənmiş, açıq məsamələr aşkar edir, əksinə isə quru, nazik olub xəstədə dartılma, yüngül qaşınma hissi yaradır. Bir sıra hallarda dəri və saçlar xəstəliyin quru və yağlı formalarının əlamətlərini özündə birləşdirir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Seboreyalı dermatitin əlamətlərinin, yaranma səbəblərinin verifikasiyası və müalicəsi dermatovenoroloq (dermatoloq) həkiminin vəzifəsidir.
Diaqnostikanın əsasını mütəxəssisin xəstə ilə söhbəti (şikayətlər, həyat anamnezi, xəstəlik məlumatları) və obyektiv müayinə təşkil edir, bu proses zamanı həkim seboreya üçün xarakterik klinik təzahürləri aşkar edəcək, prosesin növünü, formasını müəyyən edəcək. Mürəkkəb klinik vəziyyətlərdə xəstəyə histoloji tədqiqat aparılacaq – dəri bioptatının mikroskopun çoxqat böyütməsi altında öyrənilməsi.
Bəzən seboreyanın təzahürləri digər dəri xəstəliklərinin – rozasea, psoriaz, diskoid qırmızı qurdeşənəyi, atopik dermatit, çoxrəngli və çəhrayı dəmrovun əlamətlərinə bənzəyir. Xəstəliyi düzgün müəyyən etmək və lazımi müalicəni təyin etmək üçün diqqətli differensial diaqnostika aparılması zəruridir.
Müalicə
Böyüklərdə və uşaqlarda seboreyalı dermatitin müalicəsinin vəzifəsi davamlı remissiyaya nail olmaq və onu uzun müddət saxlamağa çalışmaqdır.
Terapiyanın əsasını göbələkəleyhinə, iltihabəleyhinə, keratolitik təsirə malik vasitələrin xarici tətbiqi təşkil edir.
- Prosesin kəskinləşməsi zamanı xəstəyə tərkibində funqisid preparat olan şampunla başını yumaq göstərişdir, remissiyada isə eyni vasitəni dəstəkləyici terapiya kimi, lakin daha az tez-tez və ya təsiredici maddənin daha az konsentrasiyası ilə istifadə etmək tövsiyə olunur.
- Kəskin iltihab zamanı kortikosteroid əsaslı məlhəm və kremlər tətbiq edilir, lakin bu, rozaseayabənzər dermatit və digər ağırlaşmaların inkişaf riski ilə bağlıdır, buna görə bu vasitələrlə müalicə kursu mümkün qədər qısa olmalıdır.
- Zədələnmiş dərinin ikincili infeksiyaya yoluxması zamanı antibiotikli məlhəm və kremlər istifadə olunur – adətən patogen bakteriyaları aradan qaldırmaq üçün yerli terapiya kifayət edir.
Remissiyaya nail olunduqda dermatoloq xəstəyə keratolitiklər – epidermisin fəal soyulmasına səbəb olan maddələr – tərkibli şampunların siyahısını tövsiyə edəcək. Onlara reaksiya fərdidir – bir xəstə üçün effektiv olan vasitələr digərində arzu olunan təsiri göstərməyə bilər, buna görə onları sınaq və səhv metodu ilə seçmək lazım gələcək. Ancaq düzgün seçilmiş belə şampun xəstənin baş dərisinin vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıracaq və göbələkəleyhinə şampunun profilaktik tətbiqi ilə birlikdə remissiyanı möhkəmləndirəcək.
Seboreyalı dermatitin inkişafında immunitet, sinir sistemi və mədə-bağırsaq traktının vəziyyəti mühüm rol oynadığından, sağlam həyat tərzi qaydalarına riayət etmək xəstənin dərisinin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək:
- iş və istirahət rejiminə riayət etmək, tam dəyərli yuxu;
- balanslaşdırılmış düzgün qidalanma (rasionda yağlı, şirin, qızardılmış, hisə verilmiş yeməklərin məhdudlaşdırılması, müxtəlif tərəvəz və meyvələrin istifadəsi);
- kifayət qədər su istifadəsi;
- gündəlik fiziki fəallıq;
- stresə davamlılığın formalaşdırılması;
- siqaretdən, spirtli içkilərdən imtina.
Profilaktika
Seboreyik dermatitin inkişaf riskini azaltmaq və ya əldə edilmiş remissiyanı uzun müddət saxlamaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- sağlam həyat tərzi sürmək;
- şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək;
- dəri tipinə uyğun şampun və kosmetik vasitələrdən istifadə etmək;
- infeksion xəstəlikləri və həzm traktının xəstəliklərini xronikləşməyə yol vermədən vaxtında müalicə etmək;
- stresləri minimuma endirmək.
Yadda saxla!
Mən praktikaçı mütəxəssisəm və tez-tez seboreyalı dermatit simptomları olan xəstələrə məsləhət verirəm. Onların çoxu illərlə öz problemlərinə göz yumur, onu keyfiyyətli terapiya tələb edən ciddi bir şey deyil, «sadəcə kəpək» kimi qiymətləndirir. Bu zaman isə xəstəlik ağırlaşır, proqressivləşir, onun təzahürləri getdikcə daha aydın olur, səpgi elementləri bədənin yeni sahələrini tutur, proses generalizə olunmuş xarakter alır, ikincili mikrob florası qoşulur, ağırlaşmalar inkişaf edir.
Şübhəsiz ki, seboreyalı dermatitin bu mərhələsində də müalicə mümkündür, lakin o, daha aqressiv, uzun sürən olur, xəstədən mənəvi və maddi xərclər tələb edir (ilk dəfədən effektiv vasitələri seçmək həmişə mümkün olmur). Erkən mərhələdə diaqnoz qoyulmuş bu patologiyanın terapiyası çox daha xoşdur, üstəlik davamlı remissiya proqnozu da bu zaman xeyli yaxşıdır. Xəstələri öz sağlamlıqlarına diqqətli, qayğıkeş yanaşmağa çağırıram – seboreyanın ilk simptomları meydana çıxdıqda mütəxəssisdən kömək istəyin. Bu, xəstəliyi daha tez aradan qaldırmağa və onun mənfi nəticələrindən qaçmağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Dermatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
