Barmaqlarda dartıqlar dırnaq ətrafındakı kutikulanın və ya dırnaq valikinin dərisinin cırılmasıdır. Bu səhifədə dartıqların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Dermatoloq Endokrinoloq Hematoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Barmaqlarda dartıqlar dırnaq ətrafındakı kutikulanın və ya dırnaq valikinin dərisinin cırılmasıdır. Dərinin sağlamlığı bütün orqanizmin vəziyyətindən xəbər verir. Əl və ayaq dərisindəki qüsurlar estetik görünmür, narahatlıq yaradır və bəzən xəstəliklərin əlamətidir.
Növləri
Əl və ayaq barmaqlarındakı dırnaqətrafı çatlar 2 növə bölünür: tək və çoxsaylı. Başqa təsnifat növü yoxdur.
Səbəbləri
Əl və ayaq barmaqlarındakı dırnaq ətrafında çatlar tez-tez xarici və daxili amillərin kompleksi nəticəsində əmələ gəlir, buna görə də multidissiplinar yanaşmaya ehtiyac yaranır.
Xarici səbəblərə aiddir:
- Onixofagiya — dırnaqları gəmirmək üçün patoloji meyl;
- Keyfiyyətsiz materialların istifadəsi, manikür və pedikür texnikasının pozulması;
- Dırnaq lövhəsi ətrafında dərinin qurumasına səbəb olan vasitələrlə (aseton, spirt) dırnaqların tez-tez işlənməsi;
- Çox soyuq və ya isti su ilə təmas;
- Yuyucu (o cümlədən dezinfeksiyaedici) vasitələrin əlcəksiz istifadəsi;
- Su prosedurlarından sonra əllərin tam qurudulmaması;
- Keyfiyyətsiz baxım kosmetikasının istifadəsi: laklar, kremlər, gellər, skraplar və maskalar (xüsusilə dermatoloji xəstəliyi olan xəstələrdə);
- Qida və su ilə orqanizmə mikroelementlərin, vitaminlərin yetərsiz daxil olması;
- Içmə rejiminin pozulması;
- Bəzi dərman preparatlarının (nikotin turşusu, sidikqovucu vasitələr) qəbulu.
Dırnaqətrafı çatların yaranmasına səbəb ola biləcək daxili mühit amillərinə aşağıdakı vəziyyətlər aiddir:
- Hemoqlobinin və ya eritrositlərin azalmış miqdarı;
- Bağırsaqda suyun, vitaminlərin və minerallar sorulmasının pozulması;
- Xarici və daxili sekresiya vəzilərinin fəaliyyətinin pozulması;
- Autoimmun proseslər.
Beləliklə, dırnaqətrafı çatların yaranması rütubət balansının pozulması və/və ya dərinin mexaniki travmatizasiyası ilə əlaqədardır.
Diaqnostika
Barmaqlarda dartıqların niyə yarandığını həkimə müraciət edərək müəyyən etmək olar. İlk qəbulda şikayətlər toplanır, dəri örtüyü müayinə edilir. Həkim dərman preparatlarının, vitaminlərin, bioloji aktiv əlavələrin qəbulu, xroniki xəstəliklərin olması barədə sual verir. Xəstədə əl və ayaq barmaqlarında dartıqların nədən yarandığını klinik olaraq birmənalı müəyyən etmək çox vaxt mümkün olmur, buna görə laborator və instrumental müayinə üsulları təyin olunur.
Həkim xəstəni klinik qan analizinə yönləndirir. Onun köməyi ilə iltihab markerləri (leykositlərin sayının və eritrositlərin çökmə sürətinin artması), anemiya əlamətləri (eritrositlərin və/və ya hemoqlobinin səviyyəsinin azalması) aşkar edilir.
İnstrumental diaqnostika ehtimal olunan problemdən asılı olaraq təyin edilir. Əl və ayaq barmaqlarında dartıqların yaranma səbəblərini müxtəlif üsullarla müəyyən etmək olar.
- Qalxanabənzər vəzin, qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi. USM toxumalarda diffuz dəyişiklikləri, törəmələrin olmasını göstərir.
- Dermatoskopiya və onixoskopiya. Böyüdücü dermatoskop cihazı ilə dəri və dırnaqların vəziyyətinin qiymətləndirilməsi örtük toxumalarının struktur pozğunluqlarını aşkar etməyə, psoriazı, dermatiti təsdiqləməyə imkan verir.
- Mikroskopiya. Dartığın yarandığı barmağın dırnağının səthindən mikroskopda araşdırma və göbələk zədələnməsini aşkar etmək üçün material götürülür.
- Vud lampası ilə müayinə bəzi dermatoloji infeksiyaları aşkar etməyə imkan verir.
- Allergik sınaqlar orqanizmin hiperhəssaslığını aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Zərurət yarandıqda (məsələn, fon xəstəliklərindən şübhələndikdə) başqa müayinələr də təyin oluna bilər.
Müalicə
Əl və ayaq barmaqlarında dırnaqətrafı çatlar müntəzəm əmələ gəldikdə, onlardan həm topik (yerli), həm də sistemli preparatlar tətbiq etməklə qurtulmaq mümkündür:
- Antiseptiklər (infeksion ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün);
- Antibiotiklər və antimikotik vasitələr (törədici aşkarlandıqda);
- Kortikosteroidlər (məsələn, autoimmun patologiyalarda iltihab mediatorlarının sayını azaldır);
- Antihistamin preparatlar (iltihabın yerli əlamətlərini azaldır, qaşınmanı aradan qaldırır);
- Aşkarlanmış defisitə uyğun vitamin-mineral terapiya;
- Regenerantlar və reparantlar (dərinin sağalmasını stimullaşdırır);
- Pre- və probiotiklər (bağırsağın normal mikroflorasını bərpa edir);
- Insulin terapiyası və qan şəkərini azaldan preparatlar (qanda qlükoza səviyyəsini normallaşdırır);
- Qalxanvari vəzi hormonlarının səviyyəsini normallaşdırmaq üçün əvəzedici terapiya kimi tireoid vasitələr.
Mövcud dırnaqətrafı çatları müalicə etmək və yenilərinin yaranmasının qarşısını almaq üçün onixofagiyadan (dırnaqları gəmirmək vərdişindən) qurtulmaq, pəhrizi düzəltmək, risk amili kimi dərinin xarici temperatur və kimyəvi qıcıqlandırıcılarına həddindən artıq məruz qalmasını istisna etmək lazımdır.
Dırnaqətrafı çatlar steril alətlərin köməyi ilə mexaniki üsulla aradan qaldırıla bilər (xüsusilə dərinin böyük qüsuru olan hallarda), çünki bu, travmatizasiyanın və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını alır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Dırnaqətrafı çatları həkim vasitəsilə müalicə etmək lazımdır, çünki barmaqdakı dəri qüsuru düzgün aradan qaldırılmazsa, dırnaqaltı panarisium (dırnağı əhatə edən toxumaların irinli iltihabı) və paronixiya (dırnaqətrafı qırışın iltihabı) inkişaf edə bilər. Öz növbəsində, bu proseslər altdakı toxumalara — əzələlərə, sümüklərə, vətərlərə yayıla bilər. İltihab nə qədər güclü olarsa, onun əl strukturlarına, sinovial qınlara keçmə riski bir o qədər yüksək olar. Bu halda sepsis və infeksion-toksik şok inkişaf etmə ehtimalı mövcuddur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əl barmaqlarında dartıqların niyə yarandığını və onlarla nə etməli olduğunuzu öyrənmək üçün terapevtə və ya dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. İlkin məsləhətdən sonra həkim xəstəyə özü baxışı davam etdirir və ya onu başqa mütəxəssisin müayinəsinə yönləndirir.
Yadda saxla!
Dırnaqətrafı qopmalar müstəqil diaqnoz deyil, dərinin həddindən artıq quruluğunun nəticəsi sayılır; bu isə çoxlu xəstəlikdə aşkarlanır.
Simptom öz-özünə keçsə belə, dermatoloqa müraciət baxım vasitələrinin seçilməsi üçün faydalıdır. Onlar allerqoanamnezə, mövcud xəstəliklərə, peşə və iqlim xüsusiyyətlərinə uyğun təyin edilir.
Qopmaları dişlə və ya əllə qoparmaq olmaz — bu, dırnaqətrafı yastığın iltihabına (paronixiyaya) gətirib çıxarır. Onları yalnız dezinfeksiya edilmiş alətlə kəsmək, sonra nəmləndirici vasitə çəkmək lazımdır.
Suallar və cavablar
İnfeksiya qoşulduqda dırnaqətrafı çatlarla, dərinin bütövlüyünün digər pozğunluqları kimi, dermatoloq və ya cərrah məşğul olmalıdır. Digər hallarda qüsurun aradan qaldırılması məişət xidməti hesab olunur və tibbi diplomu olmayan mütəxəssis tərəfindən kosmetika və ya manikür salonunda aparıla bilər.
Panarisiumun inkişafı yerli qızarma, ödem, zədələnmiş dırnaqətrafı qırışın həcminin artması ilə müşayiət olunur. Barmaq toxunulduqda isti olur və həm sakit halda, həm də toxunulduqda güclü ağrıyır. Proses irəlilədikcə irin toplanması görünməyə başlayır. O, xaricə çıxa və ya dırnaq lövhəsinin altına yayılaraq dırnaqaltı panarisium formalaşdıra bilər.
Onixofagiya emosional gərginlik, narahatlıq sindromu zamanı inkişaf edir və uşağın məktəbə getməyə başlaması, ailədəki stresli vəziyyətlərlə daha da güclənir. Zərərli vərdişlə mübarizə üçün gərginliyə səbəb olan vəziyyətlərin həllinə yönəlmiş üsulları tətbiq edən psixoterapevtə müraciət etmək lazımdır. Mütəxəssis uşağı və onun ailə üzvlərini məsləhətləndirərək, onlara özünənəzarət və rahatlanma vərdişlərini öyrədir.
