Allergik kontakt dermatit — müəyyən maddələrlə (allergenlərlə) təmas nəticəsində dərinin iltihabı ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Xəstəlik infeksion xarakter daşımır və buna görə yoluxucu deyil — insandan insana ötürülə bilməz.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Allergik kontakt dermatit
Xəstəlik haqqında
Allergik kontakt dermatit — müəyyən maddələrlə (allergenlərlə) təmas nəticəsində dərinin iltihabı ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Xəstəlik infeksion xarakter daşımır və buna görə yoluxucu deyil — insandan insana ötürülə bilməz.
Mütəxəssis şikayətləriniz haqqında ətraflı soruşacaq, baxış keçirəcək, diaqnozu təsdiqləmək üçün zəruri müayinələr təyin edəcək və yalnız diaqnoz şübhə doğurmadıqdan sonra müasir effektiv müalicə təyin edəcək.
Allergik təbiətli dermatit cinsindən və yaşından asılı olmayaraq insanlarda yaranan ən geniş yayılmış dəri patologiyasıdır. Statistik məlumatlara görə, hər beşinci insan ən azı bir dəfə bu xəstəliyin xoşagəlməz təzahürləri ilə üzləşib. Ağır hallarda o, dərinin böyük zədələnmə sahələri və xoşagəlməz simptomların yaranması – qaşınma, yanğı, dəridə çatlar və s. Səbəbindən ciddi kosmetik və tibbi problemə çevrilir, allergik dermatitin bəzi növləri isə (məsələn toksiko-allergik dermatit, yaxud toksidermiya) insan həyatı üçün təhlükə yarada bilər.
Səbəbləri
Bu xəstəlik konkret insanda müəyyən maddələrə artmış həssaslığın olması və bu maddələrin dəriyə dəfələrlə düşməsi nəticəsində inkişaf edir. Müasir insan hər gün çoxlu potensial allergenlə təmasda olur: kosmetik maddələr, məişət kimyası vasitələri, qida və sənaye boyayıcıları, geyim, ayaqqabı və bizi əhatə edən istənilən əşyaların hazırlandığı sintetik materiallar, dərman preparatları və s. Belə amillərə aiddir:
- allergik təbiətli xəstəliklərə meyllilik, anamnezdə allergik xəstəliklər (bronxial astma, pollinoz və digərləri pasiyentin özündə və ya yaxın qohumlarında);
- dəri tipi (allergik dermatit əlamətləri daha çox avropoid irqin nümayəndələrində yaranır);
- yaş (uşaqlar və yaşlı insanlar bu patologiyaya daha meyllidir);
- həzm sisteminin xroniki xəstəlikləri;
- psixoemosional yüklənmələr;
- artmış tərləmə;
- müəyyən kimyəvi maddələrlə tez-tez təmas (məsələn aptekdə və ya kimya istehsalında işləmə).
Potensial allergen onilliklər boyu insanın dərisi ilə hər gün mənfi təzahür olmadan təmasda ola bilər, lakin orqanizm kifayət qədər sensibilizasiya olunduqda dermatit simptomları yaranacaq.
Təsnifat
Böyüklərdə allergik dermatit konkret insanda patoloji immun reaksiyaya səbəb olan maddənin növünə görə təsnif edilir. Aşağıdakıların səbəb olduğu xəstəlik fərqləndirilir:
- metallar;
- yapışqan maddələr;
- kosmetik vasitələrin tərkibindəki kimyəvi maddələr;
- dəri ilə birbaşa təmasda olan dərman preparatları;
- boyaq maddələri;
- digər kimyəvi birləşmələr (plastik, insektisidlər, rezin);
- dəriyə təsir edən qida məhsulları;
- bitkilər;
- digər maddələr.
Klinik gedişinə görə kəskin və xroniki allergik kontakt dermatit, əlamətlərin şiddətinə görə isə yüngül, orta ağır və ağır formalar fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Allergik tipli dermatitlər konkret insanın artmış həssaslığa malik olduğu maddənin dəri ilə dəfələrlə təmasından sonra yaranır. O bu təmas yerində müxtəlif növ patoloji dəri dəyişikliklərinin – aydın sərhədli polimorf səpgilərin yaranması ilə xarakterizə olunur. Belə ki, epidermis qızarır və şişir, üzərində ləkələr, sonra isə papulalar yaranır, onlar tədricən maye ilə dolaraq qabarcıq görünüşü alır. Açılaraq sonuncular eroziyalar əmələ gətirir, onlar sağalır, qabıqlar əmələ gətirir, bir müddət sonra isə onlar tökülür, arxada sıxlaşmış dəri sahələri qoyur. Beləliklə, pasiyentin bədənində eyni vaxtda səpginin müxtəlif morfoloji elementləri müəyyən edilir – bu polimorfizmdir.
Səpgilər zədələnmiş nahiyədə dərinin yanma, hərarət, qaşınma hissi ilə müşayiət olunur.
Əgər allergik maddənin təsiri davam edərsə, proses xronikləşir, patologiyanın klinik mənzərəsi hamarlaşır, zədələnmə ocağının sərhədləri daha bulanıq olur, allergik iltihab isə hətta allergenlə təmasda olan yerlərdən uzaq dəri sahələrinə də yayılır. Səpgilər dəyişir və soyulma və dərinin qalınlaşması ilə qabarcıqlar görünüşü alır, daimi qaşınma hissi isə cızıqların (ekskoriasiyaların) yaranmasına gətirib çıxarır.
Əgər əmələ gələn eroziyalara patogen bakteriyalar düşərsə, infeksion-iltihabi proses inkişaf edir. O xüsusilə dermatitin geniş sahələrində təhlükəlidir, çünki böyük sahənin iltihabı davamlı ağrı sindromu və pasiyentin ümumi vəziyyətini pisləşdirən intoksikasiyaya səbəb olur. Xoşbəxtlikdən, allergik dermatitin belə ağırlaşması kifayət qədər nadir hallarda baş verir, bir qayda olaraq əsas xəstəliyin uzunmüddətli müalicəsizliyi, insanın allergenlə davam edən təmasında və xəstələnmiş insanın orqanizminin azalmış immun statusunda. Ağırlaşmalar həmçinin ola bilər:
- səpgi yerində dərinin rəngdəyişməsi;
- atrofiya sahələrinin formalaşması (dəri örtüyünün nazikləşməsi);
- çapıqlar.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bu xəstəlik üçün xarakterik klinik təzahürlər və onların yaranmasının müəyyən maddənin dəriyə təsiri ilə əlaqəsi xarakterikdir. Diaqnostikanı həyata keçirən həkim üçün bu əlaqəni tutmaq və diaqnozu təsdiqləmək üçün müvafiq müayinə təyin etmək vacibdir.
Belə ki, allergik dermatitin diaqnostikasında aparıcı rol dermatoloqun pasiyentlə söhbətinə və obyektiv müayinəyə məxsusdur.
- Söhbət zamanı həkim pasiyentdən şikayətlər haqqında ətraflı soruşur, səpgilərin nə vaxt yarandığını, pasiyentin onların yaranmasını nə ilə əlaqələndirdiyini, səpgi elementlərinin zaman keçdikcə necə dəyişdiyini, simptomatikanı nəyin ağırlaşdırdığını, nəyin isə yüngülləşdirdiyini dəqiqləşdirir. Sonra mütəxəssis xəstəliyin anamnezini (pasiyentin hansı kimyəvi maddələrlə təmasda olduğunu, hansı şəraitdə işlədiyini, hansı kosmetik vasitələrdən istifadə etdiyini müəyyən edir) və həyat anamnezini (somatik xəstəliklərlə, irsiyyət xüsusiyyətləri ilə, pasiyentin ailəsi və işindəki psixoemosional mühitlə maraqlanır) toplayır.
- Növbəti mərhələ – obyektiv baxışdır. Onun zamanı dermatoloq müayinə olunanın dəri örtüklərini diqqətlə müayinə edir, səpgilərin xarakterini, onların sayını, lokalizasiyasını qiymətləndirir, bu və ya digər patologiya üçün xarakterik səpgi elementlərinin xüsusiyyətlərinə diqqət yetirir.
Bir qayda olaraq bu üsullarla əldə edilən məlumatlar həkim üçün allergik tipli dermatiti diaqnoz qoymaq üçün kifayətdir, lakin allergeni – pasiyentin orqanizminin patoloji həssas olduğu maddəni müəyyən etmək eyni dərəcədə vacibdir.
Bu maddəni müəyyən etmək üçün dəri sınaqları aparılır. Kiçik konsentrasiyada allergen məhlulları tətbiq olunmuş xüsusi test-zolaqlar pasiyentin dərisinə tətbiq olunur və bir neçə sutka saxlanılır. Nəticə 48 və 96 saatdan sonra qiymətləndirilir. Pasiyent bütün rast gəlinən allergenlər və onlara qarşı həssaslıq dərəcəsi göstərilməklə rəy alır.
Xəstəliyin allergik təbiətini dəqiqləşdirmək, onun səbəbi kimi somatik patologiyaları istisna etmək laborator tədqiqatlara kömək edəcək:
- klinik qan analizi;
- qalxanabənzər vəzi hormonları, qlikemiya səviyyəsinə qan tədqiqi.
Kişi və qadınlarda allergik dermatitin diaqnostikası üçün instrumental tədqiqat üsulları istifadə olunmur.
Müalicə
Yetkin pasiyentlərdə kəskin allergik dermatitin simptomlarını yüngülləşdirmək üçün aşağıdakılar təyin olunur:
- allergenlərlə təmasın istisna edilməsi;
- sistemli (kapsul, tablet, inyeksiya üçün məhlul formasında) və lokal (krem, gel, məlhəm) tətbiq üçün antihistamin preparatlar;
- ağır hallarda – sistemli və ya lokal qlükokortikoidlər (ifadəli qaşınma əleyhinə, iltihab əleyhinə və allergiya əleyhinə effektə malikdir);
- səpgilərin (qabarcıqlar, xırda xoralar) antiseptik məhlullarla işlənməsi;
- səpgi elementlərinin yoluxma əlamətləri olduqda – antibakterial preparatlar;
- hipoallergen diet (qida allergiyasında).
Bütün bunlar allergik dermatitin müalicəsində, o cümlədən yüksək nəticələr əldə etməyə imkan verir.
Reabilitasiya
Allergik dermatit müalicəsi almış pasiyentlərə reabilitasiya tədbirləri aparılmır.
Profilaktika
Dəri simptomlarının yaranmasının qarşısını almaq üçün insan göstərilən maddələrlə təmasdan qaçmalıdır, əgər bu mümkün deyilsə, planlaşdırılan təmasdan əvvəl allergiya əleyhinə preparat qəbul etməlidir.
Stress vəziyyətlərini məhdudlaşdırmaq, ümumilikdə orqanizmin, xüsusilə isə endokrin sisteminin sağlamlıq vəziyyətini izləmək, tam dəyərli və balanslaşdırılmış qidalanmaq, əmək və istirahət rejiminə əməl etmək – həddindən artıq yorulmamaq, tam dəyərli istirahət etmək lazımdır. Bu tədbirlər kompleksi orqanizmin qoruyucu qüvvələrini artıracaq və allergiyanın inkişaf ehtimalını azaldacaq.
Yadda saxla!
Çox vaxt belə bir fikirlə rastlaşmaq olur ki, allergik dermatitdən əziyyət çəkən insanlar infeksion-iltihabi xəstəliklərə daha çox meyillidir, çünki guya onların immuniteti zəif işləyir. Əksinə, tez-tez kəskin respirator virus infeksiyaları və digər infeksiyalarla xəstələnən insanların allergik xəstəliklərə, o cümlədən dermatitə meylinin yüksək olduğu da düşünülür. Bu doğru deyil: infeksiyalara qarşı immun müdafiə mexanizmləri ilə allergik reaksiyalar arasında birbaşa əlaqə yoxdur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə dermatoloq və ya (daha az hallarda) allerqoloq həkim məşğul olur.
Bəli, xəstəliyin bu növü fitodermatit adlanır. O bitkinin şirəsi və ya tozcuğunun dəriyə düşməsi zamanı inkişaf edir.
Xeyr, bu qeyri-infeksion patologiyadır. Ondan əziyyət çəkən insan ətrafdakılar üçün təhlükəli deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
