Atopik dermatit - irsi meyilliliyi olan xroniki dəri xəstəliyidir. Atopik dermatit tez-tez mövsümi olaraq baş verən tutmalarla inkişaf edir, yay dövründə əlamətlərin yaxşılaşması və ya yox olması müşahidə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Atopik ekzema
- neyrodermit
- diatez
Xəstəlik haqqında
Atopik dermatit – irsi meyilliliyi olan xroniki dəri xəstəliyidir. Atopik dermatit tez-tez mövsümi olaraq baş verən tutmalarla inkişaf edir, yay dövründə əlamətlərin yaxşılaşması və ya yox olması müşahidə olunur.
Səbəbləri
Atopik dermatit bir neçə amilin birgə təsiri nəticəsində inkişaf edir. Onun əsasında dəri baryerinin zəifliyi və immun sistemin artıq reaksiyası durur: dəri nəmi pis saxlayır, quruyur, qıcıqlandırıcılar, mikroblar və allergenlər isə onun içərisinə asanlıqla keçir.
- İrsi meyl. Valideynlərdən birində və ya hər ikisində atopik dermatit, allergik rinit və ya bronxial astma varsa, uşaqda xəstəlik riski xeyli artır.
- Dəri baryerinin xüsusiyyətləri — dərinin qoruyucu qatının formalaşmasında iştirak edən zülalların genetik çatışmazlığı.
- İmmun sistemin xüsusiyyətləri — allergik tipli iltihaba meyl.
- Dəri mikroflorasının dəyişməsi, xüsusən qızılı stafilokokun çoxalması.
Kəskinləşməni provokasiya edən amillər:
- quru hava, soyuq, isti və tərləmə;
- sabun, yuyucu vasitələr, yun və sintetik paltar;
- ev tozu gənələri, heyvan tükü, bitki tozcuqları;
- bəzi uşaqlarda müəyyən qida məhsulları;
- dəri infeksiyaları və stress.
Klinik mənzərə
Atopik dermatit kəskinləşmə dövründə səpgi və dərinin güclü qaşınması (xüsusən gecələr) ilə özünü göstərir, allergenlərlə təmas, dərinin qıcıqlanması və stress zamanı kəskinləşir.
Atopik dermatit adətən dirsək və diz büküşlərində, boyunda, alında, ağız ətrafı dəridə, bazuönünün daxili səthində, biləklərdə və gövdənin yuxarı hissəsində yerləşir; körpələrdə isə çox vaxt yanaqlarda və ətrafların açıq səthlərində. Atopik dermatit sadəcə allergiya deyil: onun əsasında dərinin qoruyucu baryerinin pozulması və immun sistemin xüsusiyyətləri durur. Kəskinləşmələrə allergenlərlə təmas (məsələn, ev tozu gənələri, heyvan tükləri, bəzi uşaqlarda qida allergenləri) səbəb ola bilər, lakin çox vaxt qeyri-allergik amillər də rol oynayır: dərinin quruluğu, sabun və yuyucu vasitələr, yun və sintetik paltar, tərləmə, isti və ya quru hava, stress, dəri infeksiyaları.
Atopik dermatiti olan insanların dərisi, xüsusən remissiya dövründə, quru olur və soyulur. Kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün dərini müntəzəm nəmləndirmək (emolentlərdən istifadə etmək), məlum allergenlərin və qıcıqlandırıcıların təsirindən və dərinin zədələnməsindən qaçmaq, həmçinin dərinin belə reaksiyalara meylini azaltmaq lazımdır.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Atopik dermatitin diaqnozu əsasən həkim baxışına və xəstəliyin tarixçəsinə əsaslanır — onu təsdiqləyən vahid analiz yoxdur. Dermatoloq səpgilərin xarakterini və yerini, qaşınmanı, xəstəliyin təkrarlanan gedişini, ailədə allergik xəstəliklərin olmasını qiymətləndirir. Xəstəliyin ağırlığı xüsusi şkalalarla (məsələn, SCORAD) ölçülür.
Lazım olduqda əlavə müayinələr təyin edilir:
- qanın ümumi analizi — eozinofillərin artması allergik iltihaba işarə edə bilər;
- qanda ümumi və spesifik IgE-nin təyini — konkret allergenlərə həssaslığı aşkar etmək üçün;
- dəri allergik sınaqları — kəskinləşmə olmadıqda, allerqoloq tərəfindən;
- qida provokasiya sınağı — qida allergiyası şübhəsi olduqda, yalnız həkim nəzarətində;
- dəridən əkmə — ikincili bakterial infeksiya şübhəsi olduqda;
- nadir hallarda dəri biopsiyası — digər dəri xəstəliklərini istisna etmək üçün.
Allergiya testinin müsbət nəticəsi hələ həmin allergenin kəskinləşməyə səbəb olduğunu sübut etmir, buna görə nəticələri həkim şikayətlərlə birlikdə qiymətləndirir.
Müalicə
Atopik dermatiti tam sağaltmaq mümkün deyil, lakin müasir müalicə kəskinləşmələri tez aradan qaldırmağa və uzunmüddətli remissiyaya nail olmağa imkan verir. Müalicəni xəstəliyin ağırlığından, yaşdan və səpgilərin yerindən asılı olaraq həkim seçir.
- Gündəlik dəri qulluğu — müalicənin əsasıdır. Nəmləndirici və yumşaldıcı vasitələr (emolentlər) gündə ən azı iki dəfə, xüsusən çimdikdən sonra çəkilir — həm kəskinləşmə, həm də remissiya dövründə.
- Yerli qlükokortikosteroidlər — kəskinləşmə zamanı iltihabı və qaşınmanı azaldır; həkimin göstərdiyi müddətdə və sahədə istifadə olunur.
- Yerli kalsinevrin inhibitorları — xüsusən üz, boyun və dəri büküşləri üçün, həmçinin kəskinləşmələrin qarşısını almaq məqsədilə.
- Fototerapiya — yerli müalicə kifayət etmədikdə, yetkinlərdə və böyük uşaqlarda.
- Sistem müalicəsi — orta və ağır formalarda: immunosupressantlar, bioloji preparatlar (monoklonal anticisimlər) və JAK inhibitorları.
Hormonlu kremlərdən qorxub imtina etmək də, onları nəzarətsiz uzun müddət istifadə etmək də zərərlidir — istifadə qaydasını həkimlə razılaşdırın.
Profilaktika
Atopik dermatitə irsi meyli dəyişmək mümkün deyil, buna görə onun tam profilaktikası yoxdur. Lakin kəskinləşmələrin sayını və şiddətini xeyli azaltmaq olar.
- Dərini hər gün, remissiya dövründə də nəmləndirin.
- Qısa, ilıq duş qəbul edin, yumşaq, ətirsiz yuyucu vasitələrdən istifadə edin, dərini sürtmədən qurulayın.
- Pambıq paltar geyinin, yun və sıx sintetik paltardan çəkinin, paltarı ətirsiz vasitə ilə yuyub yaxşı yaxalayın.
- Otaqda sərin temperatur və normal rütubət saxlayın, həddindən artıq istidən və tərləmədən qaçın.
- Həkim konkret allergenə həssaslığı təsdiq edibsə, onunla təmasdan çəkinin; ev tozu gənəsinə allergiyada yataq dəstini tez-tez yuyun.
- Qida məhsullarını yalnız allergiya təsdiq edildikdə və həkimin tövsiyəsi ilə rasiondan çıxarın — əsassız pəhrizlər uşağın inkişafına zərər verir.
- Dırnaqları qısa kəsin, dərini qaşımamağa çalışın.
- Tütün tüstüsündən, o cümlədən passiv siqaret çəkmədən uzaq olun.
Yadda saxla!
Atopik dermatit xroniki xəstəlikdir və səbir tələb edir, lakin onunla dolğun həyat sürmək olar. Kəskinləşmənin ilk əlamətlərində müalicəyə tez başlamaq onu daha qısa və yüngül edir. Güclü qaşınma yuxunu, oxumağı və işi pozursa, buna dözmək lazım deyil — həkim müalicəni gücləndirə bilər.
Aşağıdakı hallarda həkimə təcili müraciət edin:
- səpgilərin üzərində çoxlu sulu qabarcıqlar, çuxurcuqlar, qabıqlar əmələ gəlib, xüsusən hərarət və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə — bu, herpes virusu ilə ağırlaşmanın əlaməti ola bilər və təcili müalicə tələb edir;
- sarı qabıqlar, irin, sürətlə yayılan qızartı və ağrı;
- dəri bütün bədəndə qızarıb, qabıqlanır, üşütmə var;
- gözlərdə ağrı, qızartı, görmənin pisləşməsi;
- müalicəyə baxmayaraq səpgilər bir-iki həftə ərzində yaxşılaşmır.
Suallar və cavablar
Atopik dermatit yoluxucu xəstəlik deyil, xəstə ilə təmasda olmaqla, əşyaları paylaşmaqla və ya yaxınlıqda olmaqla ötürülmür. O, dəri baryerinin irsi zəifliyi və immun sistemin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Qaşınan dəridə cızıqlar əmələ gəldikdə bəzən əlavə bakterial infeksiya qoşula bilər, bu isə artıq ayrı bir problemdir və dermatoloqun nəzarətini tələb edir.
Bəli, davamlı qaşınma dəri baryerini daha da zədələyir və bu sahələrdə bakterial və ya virus mənşəli əlavə infeksiyaların, məsələn irinli iltihabın, inkişaf riskini artırır. Belə hallarda dəridə yaş, irinli sahələr, ağrı və ya temperaturun qalxması ola bilər. Bu əlamətlər yarandıqda gecikmədən dermatoloqa müraciət lazımdır, çünki müalicə taktikası dəyişə bilər.
Çoxlu uşaqda atopik dermatitin təzahürləri yaşla yumşalır, bəzilərində isə yeniyetməlik və yetkinlik dövründə də dövri kəskinləşmələr davam edir. Gedişat dərinin baryer funksiyasından, allergik meyllikdən və qulluq rejiminə riayətdən asılı olaraq fərdi xarakter daşıyır. Dəqiq proqnozu qabaqcadan söyləmək çətindir, ona görə uzunmüddətli müşahidə və dermatoloqun tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
