«Disbakterioz» — bağırsaq mikroflorasının pozulmasını bildirmək üçün keçmiş SSRİ ölkələrində işlədilən termindir. Beynəlxalq təsnifatda belə diaqnoz yoxdur: bu adla izah olunan şikayətlərin arxasında adətən konkret bağırsaq xəstəlikləri durur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bağırsaq disbiozu
Xəstəlik haqqında
Qeyd
«Disbakterioz» adı əsasən keçmiş SSRİ ölkələrində işlədilir; beynəlxalq xəstəliklər təsnifatında (XBT-10, XBT-11) belə diaqnoz yoxdur, çünki bağırsaq mikrobiotasının «normal tərkibi» müəyyən edilməyib və nəcis əkini onu qiymətləndirməyə imkan vermir. Bu adla izah olunan köp, ishal, qəbizlik və qarın ağrısının arxasında adətən qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, antibiotiklə əlaqəli ishal (o cümlədən Clostridioides difficile kolit), nazik bağırsaqda bakterial çoxalma sindromu (SIBO), laktoza dözümsüzlüyü və ya çölyak xəstəliyi durur. Dəqiq səbəbi həkim müayinədən sonra müəyyən edir.
Normal halda insanın həzm sistemini yeddi mindən çox mikroorqanizm növü kolonizasiya edir.
- Bağırsaq divarının hüceyrələrinin böyüməsini stimullaşdırır;
- Xəstəlik törədən mikroorqanizmlərin böyüməsini ləngidir;
- Qidalandırıcı maddələrin mənimsənilməsi proseslərində iştirak edir;
- Yağ və enerji mübadiləsində iştirak edir;
- İmmun sistemin formalaşmasında və işində iştirak edir;
- Bağırsaq ilə sinir sistemi arasındakı əlaqədə rolu öyrənilir.
Mikrobiotanın dəyişmələrinin bir sıra xəstəliklərlə əlaqəsi öyrənilir, lakin bu əlaqələrin çoxu hələ səbəb-nəticə kimi sübut olunmayıb və onları analizlə «düzəltmək» mümkün deyil.
Səbəbləri
Disbakteriozun əsas səbəbləri:
- Antibiotiklərin və digər antimikrob preparatların qeyri-raasional istifadəsi;
- Balanslaşdırılmamış qidalanma (təzə və ya fermentləşdirilmiş meyvələrin, tərəvəzlərin, mürəkkəb karbohidratların az miqdarı, şirin, nişastalı, yağlı, qızardılmış məhsul və yeməklərin həddən artıq çoxluğu ilə);
- Alkoqoldan sui-istifadə;
- Qida əlavələri olan məhsulların istehlakı (o cümlədən, tərkibində antibiotiklər olanların);
- Hormonların disbalansı (qadınlarda hiperandrogeniya);
- Anadangəlmə və qazanılmış immunçatışmazlıqlar;
- Psixoemosional streslər;
- Iqlimin, saat qurşaqlarının dəyişməsi və bununla əlaqədar həzm sistemində biorytm pozuntuları;
- Kimya və şüa terapiyası;
- Mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri, digər lokalizasiyalı ağır infeksion və somatik xəstəliklər.
Təsnifat
Rusiyada və bəzi MDB ölkələrində nəcis əkininə əsasən «disbakteriozun dərəcələri» təsvir olunur. Bu bölgü beynəlxalq praktikada istifadə edilmir: nəcisdəki bakteriyaların sayı bağırsaq divarındakı mikrobiotanı əks etdirmir və müalicə seçiminə təsir etmir.
Klinik baxımdan «disbakterioz» adlandırılan şikayətlərin səbəbi olan konkret vəziyyət müəyyən edilir: qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, antibiotiklə əlaqəli ishal, SIBO, laktoza dözümsüzlüyü, çölyak xəstəliyi, bağırsaq infeksiyaları, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və s.
Klinik mənzərə
Böyüklərdə bağırsaq disbakteriozunun tipik simptomları:
- Ishal, qəbizlik və ya onların növbələşməsi;
- Müəyyən olmayan lokalizasiyalı qarın ağrıları;
- Bağırsaq boyunca qurultu;
- Bağırsağın şişkinliyi;
- Yeməkdən sonra qarında ağırlıq hissi;
- Gəyirmə.
Bu simptomlar süd, dənli qida, un məmulatları və şirniyyat qəbulundan sonra daha ifadəli olur.
Dəri problemlərini, ağız qoxusunu, çəki artımını, oynaq ağrılarını və ya tez-tez allergik reaksiyaları «disbakterioz» ilə izah etmək düzgün deyil: bu əlamətlərin öz səbəbləri var və ayrıca müayinə tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
- Ağızda acılıq
- Bulamacvarı nəcis (formalaşmamış)
- Coğrafi dil
- Dartıqlar (dırnaqətrafı dəri çatları)
- Dildə yaşıl örtük
- Dildə çöküntü
- Gəyirmə
- Həzm olunmamış nəcis (kreatoreya)
- Laktoza intoleransı
- Mədə ağrısı
- Narıncı nəcis
- Nəcisdə nişasta (amiloreya)
- Qarın şişkinliyi
- Qarında ağrı
- Qəhvəyi nəcis
- Sarı nəcis
- Steatoreya (nəcisdə yağ)
- Yağlı saçlar
- Yaşıl nəcis
- İncə nəcis (kolbasa şəklində)
- Şirinə olan istək
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bağırsaq şikayətləri ilə terapevtə və ya qastroenteroloqa müraciət edilir. Həkim şikayətləri, onların nə vaxt başladığını, antibiotik qəbulunu, qidalanmanı və həyəcan doğuran əlamətləri (nəcisdə qan, arıqlama, gecə ishalı, qızdırma, anemiya) soruşur və müayinə aparır.
Müayinə planı ehtimal olunan səbəbə görə seçilir:
- ümumi qan analizi, C-reaktiv zülal, lazım olduqda çölyak xəstəliyi üçün anticisimlər;
- antibiotikdən sonra ishal olduqda — nəcisdə Clostridioides difficile toksinləri;
- nəcisdə kalprotektin — bağırsaqda iltihabı aşkar etmək üçün;
- SIBO və ya laktoza dözümsüzlüyünə şübhədə — nəfəs testləri;
- göstəriş olduqda — kolonoskopiya və digər müayinələr.
«Disbakteriozun» təsdiqi üçün nəcis əkini və ya kommersiya «mikrobiom testləri» beynəlxalq tövsiyələrdə istifadə edilmir: onların nəticəsi diaqnozu və müalicəni dəyişmir.
Müalicə
«Disbakteriozun» ayrıca müalicəsi yoxdur — şikayətlərin aşkar edilmiş səbəbi müalicə olunur: qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda pəhriz, həyat tərzi və simptomatik vasitələr, SIBO-da antibakterial müalicə, C. difficile infeksiyasında xüsusi antibiotiklər, laktoza dözümsüzlüyündə və çölyak xəstəliyində pəhriz və s.
Probiotiklərin effekti ştamma və vəziyyətə görə fərqlənir: bəzi ştammlar antibiotik qəbulu zamanı ishal riskini azalda bilər, lakin «mikrofloranı bərpa etmək» üçün probiotiklərin standart qəbulu sübut olunmayıb. Bakteriofaqlar və «disbakteriozun» dərmanla «korreksiyası» beynəlxalq tövsiyələrə daxil deyil. Nəcis mikrobiotasının transplantasiyası yalnız təkrarlanan C. difficile infeksiyasında tətbiq olunur.
Bağırsaq mikrobiotası üçün ən faydalısı lifli, müxtəlif qidalanma və antibiotiklərin yalnız göstəriş olduqda qəbuludur.
Profilaktika
Bağırsaq mikroflorasının tərkibinin pozulması riskini azaltmağa kömək edəcək:
- Düzgün – rasional, balanslaşdırılmış, müxtəlif – qidalanma;
- Kifayət qədər maye qəbul etmək – sutkada minimum 1.5 l;
- Müntəzəm fiziki aktivliyi, stresslərin minimuma endirilməsini, zərərli vərdişlərdən imtinanı əhatə edən aktiv həyat tərzi;
- Infeksion və somatik xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- Infeksiyaların müalicəsində antibiotiklərin rasional istifadəsi (yalnız xəstəliyin bakterial mənşəli olduğu halda, kifayət qədər dozada, tam kursla – tövsiyə olunandan nə az, nə çox);
- Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət olunması;
- Yeməkdən əvvəl meyvə və tərəvəzlərin yuyulması;
- Antimikrob aktivliyə malik gigiyenik vasitələrdən və kosmetikadan istifadə etməkdən imtina.
Bu tövsiyələrə riayət etmək bağırsağın normal florasını qorumağa və onun disbalansı ilə bağlı xəstəliklərdən qaçmağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Disbakteriozun diaqnostikası üçün həkimə müraciət edərkən başa düşmək lazımdır ki, bu gün bu patologiyanı dəqiq şəkildə təsdiqləməyə imkan verən yüz faiz dəqiq metod mövcud deyil. İnsan bağırsağında təxminən yeddi min mikroorqanizm ştammı yaşayır və elm hələ mikrofloranın dəqiq tərkibini bilmir – hansı növdən nə qədər nümayəndənin norma hesab edilməli olduğu aydın deyil. Üstəlik, artıq sübut olunub ki, hər birimizin bağırsaq mikrobiomu, barmaq izləri kimi, unikaldır və o, bir çox amildən asılıdır, bunların arasında əsas yer qidalanma xarakterinə məxsusdur.
Şübhəsiz ki, nəcis kütlələrinin bakterioloji əkini mütəxəssisə sizin mikrofloranızın vəziyyəti barədə müəyyən nəticələr çıxarmağa kömək edəcək, lakin bu məlumat hər halda olduqca səthi və təxmini olacaq. Diaqnostikada daha mühüm əhəmiyyət mədə-bağırsaq traktının digər problemlərinin təsdiqlənməsinə malikdir; bu problemlər birbaşa və ya dolayı yolla disbakterioz əlamətlərinə oxşar simptomlara səbəb ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Laktoza dözümsüzlüyü
- Psevdomembranoz kolit
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
- Nazik bağırsaqda bakterial çoxalma sindromu (SIBO)
- Çölyak xəstəliyi
- Meteorizm
- A hepatit
- A hipervitaminoz A
- A hipovitaminozu A
- A vitamini çatışmazlığı
- Alkoqol qaraciyər zədələnmələri
- Amebiaz
- Anal çat
- Anal kanal polipi
- Anal kanal xərçəngi
Faydalı Məqalələr
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Suallar və cavablar
Bu simptomokompleksin diaqnostikası və müalicəsi terapevtin və ya qastroenteroloqun vəzifəsidir.
«Disbakterioz» ayrıca xəstəlik olmadığı üçün onun özü «proqressivləşmir». Əhəmiyyətli olan şikayətlərin səbəbidir: bağırsaq əlamətləri uzun sürürsə, xüsusən nəcisdə qan, arıqlama, qızdırma və ya gecə ishalı varsa, həkimə müraciət edib səbəbi aydınlaşdırmaq lazımdır.
Nəcisin xarakteri səbəbdən asılıdır: ishal, qəbizlik və ya onların növbələşməsi qıcıqlanmış bağırsaq sindromu üçün xarakterikdir, antibiotikdən sonra sulu ishal C. difficile infeksiyasına işarə edə bilər, yağlı və köpüklü nəcis sorulma pozğunluğunu göstərə bilər. Nəcisin görünüşünə görə «disbakteriozu» müəyyən etmək mümkün deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
