Bakteriuriya laboratoriya əlaməti — sidikdə bakteriyaların aşkarlanmasıdır. Bu səhifədə sidikdə bakteriyaların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ginekoloq Nefroloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Bakteriuriya laboratoriya əlaməti — sidikdə bakteriyaların aşkarlanmasıdır. Yadda saxlamaq vacibdir ki, bakteriuriya özlüyündə həmişə sidik-ifrazat yollarının infeksiyası demək deyil. Bu termin adətən mikroorqanizmlərin sadəcə sidik yollarına düşməsi deyil, orada mövcud olması və çoxalması vəziyyətini təsvir edir. Bəzən isə analizdə bakteriyalar sidik toplanarkən nümunənin çirklənməsi səbəbindən görünür və bu, real iltihabla bağlı olmur. Simptomsuz bakteriuriya üçün məhz hər hansı şikayətin olmaması xarakterikdir: sidik ifrazı zamanı ağrı və yanma, tez-tez sidiyə getmə, hərarət yoxdur. Buna baxmayaraq, sidikdə hər millilitrdə 10⁵-dən çox koloniya əmələ gətirən bakteriya vahidi (≥10⁵/ml) aşkarlandıqda, bu, simptomsuz bakteriuriyanın təsdiqi sayılır. Ən çox planlı analizlər zamanı təsadüfən tapılır — məsələn, hamilələrdə, yaşlılarda, şəkərli diabeti olan insanlarda, həmçinin sidik kisəsi kateteri olan xəstələrdə. Bakteriuriya simptomlarla müşayiət olunduqda aşağıdakı təzahürlər mümkündür: tez-tez və ağrılı sidik ifrazı — çox vaxt sistitdə (sidik kisəsinin iltihabı); sidiyin bulanması, xoşagəlməz iy — iltihabi prosesə işarə edə bilər; qarının aşağı hissəsində və ya bel nahiyəsində ağrı — pielonefrit (böyrək iltihabı) üçün xarakterikdir; hərarətin yüksəlməsi — daha ifadəli, hətta ümumiləşmiş infeksiyadan xəbər verə bilər. Simptomsuz bakteriuriyada bu əlamətlər yoxdur: bakteriyalar yalnız ümumi sidik analizi və ya əkmə yolu ilə aşkarlanır. Bu vəziyyət diqqət tələb edir, çünki xüsusilə hamilələrdə ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Hamiləlik dövründə simptomsuz bakteriuriya vaxtından əvvəl doğuşun, döldə az çəkinin və hestasion pielonefritin inkişafı riskini artırır.
Növləri
Adətən bakteriuriyanın iki əsas növü ayırd edilir:
- Həqiqi bakteriuriya — bakteriyalar sidik yollarında həqiqətən çoxalır və iltihabı davam etdirir. Bu vəziyyət müalicə tələb edir, çünki sistit, pielonefrit və digər problemlərə səbəb ola bilər.
- Simptomsuz bakteriuriya — sidikdə bakteriya var, lakin infeksiyanın klinik əlamətləri yoxdur. Bu, tez-tez hamilə qadınlarda, yaşlı insanlarda, şəkərli diabeti olan xəstələrdə, həmçinin sidik kisəsinin kateterizasiyası zamanı aşkar edilir. O, keçici ola bilər (özbaşına yox olur) və ya davamlı ola bilər (saxlanılır və bu halda, bəzən, xüsusilə hamilələrdə, müalicə lazım olur).
Simptomsuz bakteriuriya tez-tez planlı müayinələr zamanı, məsələn, hamiləliklə əlaqədar qeydiyyata alınarkən aşkar edilir. Bu halda müalicə mütləqdir, çünki gestasion pielonefrit və digər ağırlaşmaların riski artır.
Səbəbləri
Bakteriuriyanın ən çox rast gəlinən səbəblərinə aşağıdakılar aiddir:
- Sidik yolları infeksiyaları — ən geniş yayılmış səbəbdir, xüsusilə qadınlarda (o cümlədən uretranın qısa olması səbəbindən).
- Sidik axınının pozulması — sidiyin durğunluğu bakteriyaların çoxalması üçün şərait yaradır. Səbəb sidik daşı xəstəliyi, şişlər, sidik yollarının darlaşması ola bilər.
- Hamiləlik — hormonal və anatomik dəyişikliklər riski artırır: sidik axarları genişlənir, sidik kisəsinin tonusu azalır, hormonal fon dəyişir, sidik gecikir.
- Sidik kisəsinin kateterizasiyası — kateterin uzun müddət qalması infeksiya riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
- Müşayiət edən xəstəliklər — şəkərli diabet, immun çatışmazlığı vəziyyətləri, sidik daşı xəstəliyi və digər patologiyalar.
Hamilə qadınlarda bakteriuriya çox vaxt məhz fizioloji dəyişikliklərlə (sidik axarlarının genişlənməsi, sidik kisəsi tonusunun azalması, hormonal dəyişikliklər) bağlıdır ki, bunlar da sidiyin gecikməsinə və bakteriyaların çoxalması üçün şəraitin yaranmasına səbəb olur.
Diaqnostika
Bakteriuriya sidik analizləri ilə aşkarlanır.
Əsas üsullar:
- Ümumi sidik analizi — ilk və ən əlçatan mərhələdir. Bakteriyaları, leykositləri, eritrositləri və iltihaba xas digər dəyişiklikləri görməyə kömək edir. Tez-tez leykosituriya (yüksəlmiş leykositlər) tapılır ki, bu da iltihabi proses diaqnozunu dəstəkləyir.
- Sidiyin bakterioloji əkilməsi — «qızıl standart». O, bakteriyaların sayını göstərir, növünü və antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə kömək edir. Simptomsuz bakteriuriya diaqnozu üçün vacibdir: qadınlarda iki ardıcıl analizdə, kişilərdə isə bir analizdə hər millilitrdə 10⁵-dən çox koloniya əmələ gətirən vahid aşkarlanması.
Yanlış müsbət nəticə almamaq üçün sidik düzgün toplanmalıdır:
- Steril qab istifadə edin.
- Səhər sidiyinin orta porsiyasını toplayın — o daha qatı və informativdir.
- Toplamadan əvvəl gigiyena qaydalarına əməl edin ki, nümunə dəri və selikli qişaların mikroflorası ilə çirklənməsin.
Müalicə
Bakteriuriyanın müalicə taktikası simptomların olub-olmamasından, yoxsa simptomsuz formadan söhbət getdiyindən, həmçinin müşayiət edən xəstəliklərdən və xəstənin kateqoriyasından asılıdır. Hamilə qadınlar həmişə ayrıca qeyd olunur: hamiləlik dövründə simptomsuz bakteriuriyanın müalicəsində öz nüansları var, çünki risklər və təhlükəsizlik tələbləri daha yüksəkdir.
Əksər insanlarda simptomsuz bakteriuriya müalicə tələb etmir. Terapiyanın göstəriş olduğu istisnalar:
- Hamiləlik — müalicə mütləqdir, çünki gestasion pielonefrit və hamiləlik ağırlaşmalarının riski artır;
- Uroloji əməliyyatlara və sidik yollarında invaziv müdaxilələrə hazırlıq;
- Immun çatışmazlığı, şəkərli diabet, böyrək çatışmazlığı olan xəstələr;
- Təkrarlanan sidik yolları infeksiyaları olan uşaqlar.
Antibakterial terapiya
Antibiotik sidik əkin analizinin nəticələrinə görə — törədicinin həssaslığı və konkret xəstə üçün təhlükəsizlik nəzərə alınmaqla seçilir.
Hamilə qadınlarda simptomsuz bakteriuriyadan söhbət gedirsə, adətən hamiləlik dövründə icazə verilən preparatlar seçilir.
Simptomsuz bakteriuriyada kurs adətən 3–7 gün davam edir, lakin residiv və ya ağırlaşmış gedişat zamanı müddət uzadıla bilər.
Uroantiseptiklər
Bəzən antibiotiklərə əlavə olaraq uroantiseptiklər — sidik yollarını “sanasiya” etməyə kömək edən antimikrob təsirli vasitələr — təyin edilir.
Onlara aiddir:
- Bitki mənşəli uroantiseptiklər (klyukva, ayı üzümü və brusnika bitki ekstraktları): sidiyin turşuluğunu artıraraq bakteriyaların çoxalması üçün şəraiti pisləşdirirlər;
- Sintetik uroantiseptiklər.
Profilaktika və dəstəkləyici tədbirlər
- Sidik ifrazının artırılması: sidiyin durğunluğunu azaltmaq və bakteriyaların çoxalma ehtimalını aşağı salmaq üçün gündə təxminən 1,5–2 litr su içmək tövsiyə olunur.
- Pəhriz: kəskin, duzlu, hisə verilmiş qidalar məhdudlaşdırılır, çünki belə qida sidik yollarının selikli qişasını qıcıqlandıra bilər.
- Sidik kisəsinin müntəzəm boşaldılması: sidik hissini “saxlamamaq” daha yaxşıdır.
- Xüsusilə qadınlarda şəxsi gigiyena — bağırsaq florasının uretraya keçmə riskini azaltmaq üçün.
Effektivliyə nəzarət
Antibiotik kursu başa çatdıqdan sonra təkrar bakterioloji sidik əkin analizi aparılır — bu, nəticənin standart yoxlanışıdır.
Hamilə qadınlarda simptomsuz bakteriuriya zamanı nəzarət analizləri adətən doğuma qədər hər ay, həmçinin doğuşdan 1–2 həftə sonra təyin edilir.
Bakteriuriya saxlanılırsa, yeni əkin nəticələri nəzərə alınmaqla təkrar terapiya kursu mümkündür.
Hamilə qadınlarda simptomsuz bakteriuriyanın müalicəsinin xüsusiyyətləri
Hamiləlik dövründə simptomsuz bakteriuriya daha diqqətli nəzarət tələb edir, çünki gestasion pielonefrit riskini artırır, bu da öz növbəsində vaxtından əvvəl doğuşa və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Müalicə həkim nəzarəti altında, dölün təhlükəsizliyinin mütləq qiymətləndirilməsi ilə aparılır. Doğuşdan sonra müşahidə adətən davam etdirilir və zərurət olduqda təkrar terapiya kursu keçirilir.
Residivləşən bakteriuriyanın müalicəsi
Epizodlar tez-tez təkrarlanırsa, bəzən bir neçə ay ərzində dəstəkləyici terapiya — antibiotiklərin aşağı dozaları və ya uroantiseptiklər — təyin edilir. Paralel olaraq residivlərin səbəbini tapmaq və mümkün olduqda aradan qaldırmaq vacibdir: sidik yollarının anatomik xüsusiyyətləri, sidik daşı xəstəliyi, şəkərli diabet və digər meyilli amillər.
Dərmansız üsullar
- Fizioterapiya: ayrı-ayrı hallarda sidik yolları nahiyəsində qan dövranını yaxşılaşdıran və sanasiyaya kömək edən prosedurlar təyin edilə bilər.
- Probiotiklər: bağırsaq və vaginanın normal mikroflorasının bərpası üçün istifadə olunur ki, bu da bakteriyaların sidik yollarına düşmə ehtimalını azaldır.
Nə vaxt hospitalizasiya lazımdır
Stasionar müalicə ağırlaşmalar zamanı — məsələn, gestasion pielonefrit, sepsis zamanı — və ya simptomsuz bakteriuriya ambulator terapiyaya tabe olmadıqda tələb olunur.
Pielonefritlə ağırlaşmış simptomsuz bakteriuriyası olan hamilə qadınlar da hospitalizasiyaya və stasionar şəraitdə müalicəyə cəlb edilir.
Bakteriuriyanın müalicəsi fərdi və kompleks olmalıdır: forma (simptomlu/simptomsuz), xəstənin xüsusiyyətləri və müşayiət edən xəstəliklər nəzərə alınır. Ən böyük diqqət hamiləlik dövründə simptomsuz bakteriuriyaya verilir — vaxtında və düzgün seçilmiş terapiya ana və uşaqda ciddi ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir. Sidik analizlərinə müntəzəm nəzarət və profilaktik tövsiyələrə əməl edilməsi residiv riskini azaldır və sidik-ifrazat sisteminin sağlamlığını qoruyur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Bakteriuriya, xüsusilə hamilə qadınlarda, müalicə edilmədikdə ağır nəticələr mümkündür:
- Gestasion pielonefrit — böyrəklərin iltihabı, həm ana, həm də döl üçün təhlükəlidir; ağır hallarda sepsisə, böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər.
- Vaxtından əvvəl doğuş və dölün az çəkisi — hamiləlik dövründə simptomsuz bakteriuriya zamanı risk daha yüksəkdir.
- Sepsis — həyat üçün təhlükəli, generallaşmış infeksiya.
- Sidik yollarının xroniki infeksiyaları — təkrarlanan sistit və pielonefrit epizodları.
Simptomsuz bakteriuriyanın erkən aşkarlanması və vaxtında müalicəsi belə ağırlaşmaların ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Yadda saxla!
Simptomsuz bakteriuriya ilə bağlı müasir klinik tövsiyələr sübuta əsaslanan təbabətə söykənir. Simptomsuz bakteriuriyanı həmişə müalicə etmək lazım deyil. Əsas istisnalar — hamilə qadınlar, uroloji əməliyyat qarşısında olan xəstələr və immun çatışmazlığı olan insanlardır.
Tövsiyələrə görə, bütün hamilə qadınlar üçün ilk həkim qəbulunda skrininq mütləqdir. Müalicə əkin analizinin nəticələrinə və antibiotiklərə həssaslığa görə seçilir — bu, ağırlaşma riskini azaldır. Həmçinin qeyd olunur ki, simptomsuz bakteriuriya bəzən gizli problemlərin, məsələn, bakterial vaginozun və ya sidik yollarının xroniki infeksiyalarının “markeri” kimi çıxış edir.
Suallar və cavablar
Bakteriuriya — sidikdə bakteriyaların olmasıdır. O, simptomlu (sidik yollarının infeksiya əlamətləri ilə) və simptomsuz ola bilər. Ümumi sidik analizi və ya bakterioloji əkin vasitəsilə aşkar edilir.
Simptomsuz formada bakteriya var, lakin klinik əlamətlər — ağrı, yanma, tez-tez sidiyə getmə, hərarət — yoxdur. Simptomlu bakteriuriyaya isə infeksiya əlamətləri (məsələn, sistit və ya pielonefrit) müşayiət edir.
Adətən aşağıdakılar olmur:
- sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanma;
- tez-tez sidiyə getmə hissi;
- qarnın aşağı hissəsində və ya belində ağrı;
- bədən hərarətinin yüksəlməsi;
- sidiyin rəngində və iyində dəyişiklik.
Çünki o, gestasion pielonefrit, vaxtından əvvəl doğuş, dölün az çəkisi və digər ağırlaşmaların riskini artırır. Buna görə hamilə qadınlarda skrininq və müalicə klinik tövsiyələrə daxildir.
Yanlış müsbət nəticə riskini azaltmaq üçün:
- steril qab götürmək;
- səhər sidiyinin orta hissəsini toplamaq;
- toplamazdan əvvəl diqqətlə yuyunmaq;
- nümunəni mümkün qədər tez (2 saatdan gec olmayaraq) laboratoriyaya çatdırmaq.
Ən çox bunlardır:
- qısa uretra (anatomik amil);
- sidik yolları infeksiyaları (məsələn, sistit);
- sidik axınının pozulması (daşlar, şişlər);
- hamiləlik (hormonal və anatomik dəyişikliklər);
- şəkərli diabet və immun çatışmazlığı vəziyyətləri.
Adətən istifadə olunur:
- əkin nəticələrinə görə antibiotiklər;
- uroantiseptiklər (bitki mənşəli və sintetik);
- profilaktik tədbirlər: içki rejimi, sidik axınının yaxşılaşdırılması, pəhriz.
Adətən tövsiyə olunur:
- şəxsi gigiyenaya əməl etmək;
- kifayət qədər su içmək;
- soyuqlamamaq;
- sidik yolları infeksiyalarını vaxtında müalicə etmək;
- hamiləlik dövründə mütəmadi olaraq ümumi sidik analizi və əkin analizi vermək.
