Sidik yollarının infeksiyası sidik kanalı, sidik kisəsi, sidik axarları və böyrəklərin mikrob mənşəli iltihabıdır. Vaxtında başlanan düzgün müalicə ilə tez keçir, gecikdikdə isə böyrəklərə yayıla bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- SYİ
- sidik yolları infeksiyası
- uroinfeksiya
Xəstəlik haqqında
Sidik sistemi normalda steril olur. Bakteriyalar, əsasən bağırsaqda yaşayan bağırsaq çöpləri, sidik kanalı vasitəsilə yuxarı qalxaraq iltihab yaradır. Qadınlarda sidik kanalı qısa və anusa yaxın olduğu üçün infeksiya daha tez-tez rast gəlinir; bir çox qadın həyatında heç olmasa bir dəfə sistit keçirir.
«Sidik yollarının infeksiyası» ümumi anlayışdır və bir neçə xəstəliyi əhatə edir: aşağı sidik yollarının infeksiyası (sistit, uretrit) və yuxarı sidik yollarının infeksiyası (pielonefrit). Kişilərdə infeksiya prostat vəzini də zədələyə bilər. Uşaqlarda, xüsusən körpələrdə, sidik yollarının infeksiyası hərarətin əsas səbəblərindən biridir və bəzən sidik sisteminin anadangəlmə xüsusiyyətləri ilə bağlı olur.
Sadə sistit ambulator şəraitdə qısa müalicə ilə keçir. Hərarət, bel ağrısı və ümumi halsızlıq isə böyrəklərin zədələnməsinə işarə edir və daha ciddi yanaşma tələb edir.
Səbəbləri
İnfeksiyanı əksər hallarda bağırsaq çöpü (Escherichia coli), daha az hallarda digər bakteriyalar törədir. Mikrobların sidik yollarına düşməsini və orada çoxalmasını asanlaşdıran amillər:
- qadın anatomiyası – qısa sidik kanalı və onun anusa yaxın yerləşməsi;
- cinsi aktivlik – yeni partnyor, tez-tez cinsi əlaqə, spermisidlərin istifadəsi bakteriyaların sidik kanalına keçməsini asanlaşdırır;
- menopauzadan sonra estrogen çatışmazlığı – selikli qişanın qoruyucu xüsusiyyətləri və faydalı mikroflora azalır;
- hamiləlik – hormonal təsir və böyüyən uşaqlığın təzyiqi sidik axınını ləngidir;
- sidik axınının pozulması – sidikdaşı xəstəliyi, prostat vəzinin böyüməsi, sidik yollarının daralması, vezikoureteral reflüks (sidiyin kisədən böyrəyə geri axması);
- şəkərli diabet və immunitetin zəifləməsi – orqanizmin müdafiəsi azalır, sidikdə şəkər bakteriyaların çoxalmasına şərait yaradır;
- sidik kateteri və uroloji müdaxilələr – mikrobların birbaşa daxil olmasına yol açır;
- vərdişlər – sidiyi uzun müddət saxlamaq, az maye qəbulu, qəbizlik, intim gigiyenada səhvlər;
- uşaqlarda – sidik sisteminin anadangəlmə anomaliyaları, qəbizlik, sidik ifrazının pozulması.
Təsnifat
- yerləşməsinə görə: uretrit, sistit (aşağı yollar), pielonefrit (yuxarı yollar);
- gedişinə görə: ağırlaşmamış – sağlam, hamilə olmayan qadınlarda; ağırlaşmış – kişilərdə, hamiləlikdə, sidik yollarının anomaliyaları, daş, kateter, diabet və immunçatışmazlıq fonunda;
- təkrarlanan infeksiya – il ərzində bir neçə epizod;
- asimptomatik bakteriuriya – əlamətsiz sidikdə bakteriyalar; əksər hallarda müalicə tələb etmir, hamiləlik və bəzi uroloji əməliyyatlardan əvvəlki vəziyyətlər istisna olmaqla.
Klinik mənzərə
Sistit və uretrit:
- tez-tez, az miqdarda və təcili sidik ifrazı, gecələr sidik ifrazı üçün tez-tez oyanma;
- sidik ifrazı zamanı yanğı və ağrı;
- qarnın aşağı hissəsində ağrı və ya ağırlıq;
- bulanıq, pis qoxulu sidik, bəzən sidikdə qan.
Pielonefrit:
- yüksək hərarət, üşütmə;
- beldə və ya böyürdə, adətən bir tərəfdə ağrı;
- ürəkbulanma, qusma, halsızlıq.
Uşaqlarda, xüsusən körpələrdə, yeganə əlamət başqa səbəbi olmayan hərarət ola bilər; həmçinin narahatlıq, iştahsızlıq, qusma, çəkinin artmaması, əvvəllər sidiyi saxlayan uşaqda sidik saxlaya bilməmə müşahidə olunur. Yaşlılarda əlamətlər qeyri-tipik ola bilər: zəiflik, şüurun qarışması, yıxılmalar. Hamiləlikdə infeksiya bəzən əlamətsiz keçir, ona görə də sidik analizləri müntəzəm yoxlanılır. Kişilərdə aralıq nahiyəsində ağrı və sidik axınının zəifləməsi prostatın zədələnməsinə işarə edə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər yüksək hərarət, üşütmə, bel ağrısı, təkrarlanan qusma, sidikdə qan, hamiləlikdə istənilən sidik əlaməti və ya körpədə səbəbsiz hərarət varsa. Təzyiqin düşməsi, şüurun qarışması, sidik ifrazının kəskin azalması olduqda dərhal 103-ə zəng edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, əvvəlki epizodları, cinsi həyatı, hamiləliyi, qəbul edilən dərmanları soruşur, qarın və bel nahiyəsini müayinə edir. Analiz üçün sidiyin orta porsiyası, xarici cinsiyyət orqanlarının gigiyenasından sonra steril qaba toplanır.
- sidiyin ümumi analizi və test-zolaqlar – leykositlər, bakteriyalar, nitritlər, qan;
- sidiyin bakterioloji əkini antibiotiklərə həssaslığın təyini ilə – törədicini və effektiv dərmanı göstərir; ağırlaşmış, təkrarlanan infeksiyada, kişilərdə, uşaqlarda, hamiləlikdə və pielonefritdə mütləqdir;
- qanın ümumi analizi, C-reaktiv zülal, kreatinin – pielonefrit şübhəsində iltihabın dərəcəsini və böyrək funksiyasını qiymətləndirir;
- böyrəklərin və sidik kisəsinin USM-i – daş, sidik axınının pozulması, qalıq sidik, abses;
- təkrarlanan və ağırlaşmış formalarda – KT, sistoskopiya, urodinamik müayinə; uşaqlarda lazım olduqda reflüksün aşkarlanması üçün xüsusi rentgen müayinəsi.
Ağırlaşmamış sistiti olan gənc qadında diaqnoz tipik şikayətlərə əsasən qoyula bilər. Sidik yollarının infeksiyası vaginit, cinsi yolla keçən infeksiyalar, sidikdaşı xəstəliyi, interstisial sistit və prostatitdən fərqləndirilir.
Xidmətlər
- Sidiyin ümumi analizi (SÜA)
- Antibiotiklərə və bakteriofaqlara həssaslığın müəyyən edilməsi ilə mikroflora əkini
- Klinik qan analizi: ümumi analiz, leykosit formulu, EÇS (ÜQA, LF, EÇS) qan yaxmasının məcburi əl mikroskopiyası ilə
- S-reaktiv zülal (SRZ)
- Böyrəklərin USM-i
- Sidik kisəsinin USM-i
- Qalıq sidiyin müəyyənləşdirilməsi ilə sidik kisəsinin USM-i
- Sistoskopiya
- Uroloqun evə çağırılması
Ağırlaşmalar
- kəskin pielonefrit və böyrək absesi;
- urosepsis – həyat üçün təhlükəli ümumi infeksiya;
- xroniki və təkrarlanan infeksiya;
- hamiləlikdə – vaxtından əvvəl doğuş riski və aşağı çəkili körpə;
- kişilərdə – kəskin prostatit;
- uşaqlarda və təkrarlanan pielonefritlərdən sonra – böyrəkdə çapıqlar və böyrək funksiyasının azalması.
Müalicə
Bakterial infeksiyanın əsas müalicəsi antibakterial preparatlardır. Onları həkim infeksiyanın yerindən, ağırlığından, pasiyentin yaşından və hamiləliyindən, əvvəlki müalicələrdən və bakteriyaların dərmanlara həssaslığından asılı olaraq seçir.
- ağırlaşmamış sistit – qısa kurslarla uroantiseptiklər və ya antibiotiklər;
- pielonefrit və ağırlaşmış infeksiya – daha uzun kurs; ağır hallarda, qusma və yüksək hərarət olduqda, hamiləlikdə və kiçik uşaqlarda venadaxili müalicə və stasionar;
- hamiləlikdə – yalnız hamiləlikdə təhlükəsiz sayılan preparatlar, həmçinin əlamətsiz bakteriuriyanın da müalicəsi; müalicədən sonra sidik əkini təkrarlanır;
- simptomatik vasitələr – ağrı və yanğını azaltmaq üçün ağrıkəsici və iltihabəleyhinə preparatlar;
- səbəbin aradan qaldırılması – daşın, sidik yollarının darlığının, prostat böyüməsinin müalicəsi, kateterin dəyişdirilməsi və ya çıxarılması;
- təkrarlanan infeksiyada – həkim risk amillərini araşdırır, qeyri-dərman tədbirləri, menopauzadan sonra yerli estrogen terapiyası, bəzi hallarda profilaktik sxemlər təklif edir.
Evdə nə etmək olar: kifayət qədər maye içmək, sidiyi saxlamamaq, istirahət etmək, qarnın aşağı hissəsini isti saxlamaq (hərarət yoxdursa). Müalicə başlandıqdan iki-üç gün sonra yaxşılaşma yoxdursa və ya vəziyyət pisləşirsə, yenidən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Nə etmək olmaz: antibiotiki özbaşına, «evdə qalan» dərmanlarla qəbul etmək, kursu yarımçıq dayandırmaq, yalnız bitki çayları və xalq vasitələri ilə kifayətlənmək. Bu, infeksiyanın böyrəklərə yayılmasına, xroniki formaya keçməsinə və mikrobların dərmanlara müqavimətinə səbəb olur.
Profilaktika
- kifayət qədər maye qəbulu, xüsusən isti havada;
- sidiyi uzun müddət saxlamamaq, cinsi əlaqədən sonra sidik ifraz etmək;
- intim gigiyenada önə-arxa istiqamətə riayət, aqressiv yuyucu vasitələrdən və tez-tez şırınqavari yuyulmadan imtina;
- pambıq alt paltarı geyinmək, bədəni soyuqlamaqdan qorumaq;
- qəbizliyin aradan qaldırılması;
- spermisidlərlə təkrarlanan infeksiya olduqda kontrasepsiya üsulunu həkimlə müzakirə etmək;
- menopauzadan sonra təkrarlanan infeksiyada yerli estrogen terapiyasını həkimlə müzakirə etmək;
- hamiləlikdə sidik analizlərini vaxtında vermək;
- diabetin yaxşı nəzarəti, uşaqlarda düzgün tualet vərdişlərinin formalaşdırılması.
Yadda saxla!
Sistit adi narahatlıq kimi görünsə də, onu «öz-özünə keçəcək» deyə gözləmək və ya qonşunun məsləhəti ilə dərman içmək olmaz.
- Hərarət, bel ağrısı, qusma və ya sidikdə qan olarsa, həmin gün həkimə müraciət edin.
- Yüksək hərarət, üşütmə, təzyiqin düşməsi, şüurun qarışması olarsa – təcili yardım (103) çağırın.
- Kişilərdə, uşaqlarda və hamilə qadınlarda hər sidik yolu infeksiyası həkim müayinəsi tələb edir.
- Antibiotik kursunu həkimin təyin etdiyi kimi sona qədər davam etdirin.
Faydalı Məqalələr
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Sistit yatmır
Sistit qadınlarda ən geniş yayılmış uroloji xəstəliklərdən biridir və sidik kisəsinin selikli qişasının iltihabı ilə təzahür edir.
İstiqamət: Urologiya
Suallar və cavablar
Sağlam, hamilə olmayan qadında ağırlaşmamış sistit ambulator müalicə olunur, lakin preparatı həkim seçməlidir. Hərarət, bel ağrısı və ya tez-tez təkrarlanma ciddi müayinə tələb edir.
Mərcanı məhsulları bəzi qadınlarda təkrarlanma ehtimalını bir qədər azalda bilər, lakin kəskin infeksiyanı müalicə etmir və antibiotiki əvəz etmir.
Əksər hallarda əlamətsiz bakteriuriya müalicə tələb etmir və antibiotik yalnız müqavimətə səbəb olur. İstisnalar hamiləlik və bəzi uroloji əməliyyatlardan əvvəlki vəziyyətlərdir. Qərarı həkim verir.
Kişilərdə infeksiya çox vaxt prostat vəzinin böyüməsi, daş və ya sidik yollarının daralması kimi səbəblərlə bağlı olur və prostata yayıla bilər. Ona görə kişilərdə infeksiya adətən ağırlaşmış sayılır və uroloji müayinə aparılır.
Sistitin səbəbi bakteriyalardır, soyuq isə yalnız köməkçi amil ola bilər. Soyuqlama orqanizmin müdafiəsini zəiflədə bilər, amma infeksiya olmadan sistit yaranmır. Ona görə yalnız istiləşdirmə ilə müalicə kifayət deyil.
Kiçik uşaqlarda başqa səbəbi olmayan hərarət, narahatlıq, iştahsızlıq, qusma, pis qoxulu sidik və ya sidik ifrazı zamanı ağlama infeksiyaya işarə edə bilər. Belə hallarda pediatra müraciət edib sidik analizi vermək lazımdır. Uşaqlarda infeksiya vaxtında müalicə olunmalıdır, çünki böyrəklərə yayıla bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
