Blood circulation

Qanın ürək və damarlar üzrə fasiləsiz hərəkəti; toxumalara oksigen və qida maddələri çatdırır, mübadilə məhsullarını aparır.

Qan dövranı ürək-damar sisteminin işidir; onun sayəsində qan orqanizmdə daim dövr edir. Ürək nasos rolunu oynayır, arteriyalar qanı orqanlara aparır, kapilyarlarda toxumalarla maddələr mübadiləsi baş verir, venalarla isə qan ürəyə qayıdır.

Mahiyyəti və quruluşu

İnsanda iki qan dövranı dairəsi var:

Böyük dairə sol mədəcikdən aorta ilə başlayır, bütün orqanları qanla təchiz edir və sağ qulaqcıqda bitir.
Kiçik (ağciyər) dairə sağ mədəcikdən ağciyər arteriyası ilə ağciyərlərə gedir, burada qan oksigenlə zənginləşir və sol qulaqcığa qayıdır.

Qan dövranının effektivliyi ürək yığılmalarının gücündən (atım fraksiyasından), ürək vurğularının tezliyindən, damar tonusundan, qanın həcmindən və qapaqların vəziyyətindən asılıdır. Tənzimləməni sinir sistemi, hormonlar (adrenalin, renin-angiotenzin-aldosteron sistemi) və toxumalardakı yerli mexanizmlər təmin edir. Ən kiçik damarlar səviyyəsindəki qan axını mikrosirkulyasiya adlanır.

Klinik əhəmiyyəti

Həkim qan dövranının kifayət olub-olmadığını arterial təzyiq, nəbz, dərinin rəngi və temperaturu, sidiyin miqdarı, qanın oksigenlə doyması və huşun vəziyyətinə görə qiymətləndirir. Bunun üçün EKQ, exokardioqrafiya, damarların doppleroqrafiyası, lazım olduqda isə invaziv monitorinq istifadə olunur. Orqanın qanla kifayət qədər təchiz olunmaması işemiya, ürəyin orqanizmin tələbatını ödəyə bilməməsi isə ürək çatışmazlığı adlanır.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Ürək çatışmazlığı, kardiogen şok və digər şok növləri.
Ateroskleroz, ürəyin işemik xəstəliyi, insult, periferik arteriyaların xəstəliyi.
Arterial hipertenziya və hipotenziya.
Qapaq qüsurları və anadangəlmə ürək qüsurları.
Venoz durğunluq, trombozlar və ağciyər arteriyasının tromboemboliyası.

Qan dövranının sağlamlığını müntəzəm fiziki fəallıq, siqaretdən imtina, təzyiqə, xolesterinə və qan şəkərinə nəzarət dəstəkləyir. Qəfil güclü təngnəfəslik, döş ağrısı, huşun itirilməsi və ya insult əlamətləri dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.