Astenik sindrom — istirahətdən sonra keçməyən patoloji yorğunluq və tükənmə vəziyyətidir; əsəbilik və yuxu pozğunluğu ilə müşayiət olunur.
Astenik sindrom (asteniya) sadəcə yorğunluq deyil, fiziki və psixi dözümlülüyün davamlı azalmasıdır: kiçik yükdən sonra belə güc tez tükənir, yuxu və istirahət günləri bərpa gətirmir. Müasir təsnifatlarda bu termin əsasən vəziyyətin təsviri kimi işlədilir; asteniya çoxsaylı xəstəliklərin tez-tez rast gəlinən yoldaşı olduğundan onun səbəbini tapmaq vacibdir.
Səbəblər və risk amilləri
- Somatik xəstəliklər: anemiya (o cümlədən dəmir və B12 çatışmazlığı), hipotireoz, şəkərli diabet, xroniki böyrək xəstəliyi, ürək çatışmazlığı, onkoloji xəstəliklər.
- İnfeksiyalardan sonrakı dövr — qrip, COVID-19, digər virus və bakterial xəstəliklər.
- Nevroloji vəziyyətlər: kəllə-beyin travmasının, insultun nəticələri, beynin xroniki işemiyası, dağınıq skleroz.
- Psixi pozuntular: depressiya, həyəcan pozuntuları, emosional tükənmə.
- Yuxu çatışmazlığı, yuxu apnoesi, xroniki stress, alkoqoldan sui-istifadə, dərmanların yan təsiri.
Simptomlar
- tez yorulma, zəiflik, iş qabiliyyətinin azalması;
- əsəbilik, emosional qeyri-sabitlik, tez ağlamaq;
- diqqəti cəmləməkdə çətinlik, «başın dumanlı olması» hissi, unutqanlıq;
- gecə pis yuxu və gündüz yuxululuğu;
- baş ağrısı, səs-küyə və işığa həssaslıq, nəbzin və təzyiqin tərəddüdləri.
Diaqnostika
Həkim (terapevt, nevroloq) zəifliyin nə vaxtdan və nədən sonra başladığını, xəstənin hansı dərmanları qəbul etdiyini ətraflı öyrənir. Əsas müayinəyə adətən ümumi qan analizi, ferritin, qlükoza, tireotrop hormon, qaraciyər və böyrək funksiyasının biokimyəvi göstəriciləri, göstərişə görə vitamin B12 və EKQ daxildir. Depressiya və yuxu pozğunluğu əlamətləri mütləq qiymətləndirilir.
Müalicə
Əsas məqsəd əsas xəstəliyin müalicəsidir. Yuxu rejimi, tədricən artırılan fiziki aktivlik, tam dəyərli qidalanma, alkoqoldan imtina və koqnitiv-davranış terapiyası sübut olunmuş fayda verir. Dərmanları (məsələn, depressiyada antidepressantları) yalnız həkim təyin edir; effektivliyi sübut olunmamış «ümumi möhkəmləndirici» vasitələr və qida əlavələri səbəbin axtarışını əvəz etmir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Zəiflik səbəbsiz arıqlama, qızdırma, gecə tərləməsi, təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, huşunu itirmə, nəcisdə qan, həmçinin həyatın mənasızlığı barədə fikirlərlə müşayiət olunursa, müraciəti təxirə salmayın. Bədənin bir yarısında qəfil güclü zəiflik dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır.
Əlaqəli terminlər
- Asteniya
- Yorğunluq
- Xroniki yorğunluq sindromu
- Depressiya
- Anemiya
- Hipotireoz
- Emosional tükənmə
- Yuxu pozğunluğu
