Burnout MKB-10: Z73.0

İnsanın öhdəsindən gələ bilmədiyi uzunmüddətli iş stresinin yaratdığı emosional, fiziki və zehni tükənmə vəziyyəti.

Sinonimlər: Tükənmişlik sindromu

Emosional tükənmə XBT-də xəstəlik kimi deyil, sağlamlığa təsir edən amil kimi təsvir olunur və ilk növbədə işlə bağlıdır. O, uzun müddət həddən artıq yük, nəzarət və tanınma çatışmazlığı şəraitində çalışan insanlarda tədricən inkişaf edir. Tibb işçiləri, müəllimlər, sosial işçilər, dəstək xidmətlərinin əməkdaşları, həmçinin işi xəstə yaxınlarına qulluqla birləşdirən insanlar xüsusilə həssasdır.

Səbəblər və risk amilləri

həddən artıq iş yükü və daimi tələsmə;
qərarlara təsir edə bilməmək, qeyri-müəyyən tələblər;
tanınmanın və ədalətli mükafatın olmaması;
kollektivdə münaqişələr, insanlarla emosional cəhətdən ağır iş;
şəxsi dəyərlərin iş tələbləri ilə uyğun gəlməməsi;
perfeksionizm, «yox» deməkdə çətinlik, istirahətin olmaması.

Simptomlar

Əlamətlərin üç qrupu ayırd edilir: tükənmə (istirahət günlərindən sonra da keçməyən yorğunluq, boşluq hissi), işdən və insanlardan sinizm və uzaqlaşma, peşə effektivliyinin azalması və özünü bacarıqsız hiss etmək. Tez-tez yuxu pozuntuları, əsəbilik, baş ağrıları, tez-tez soyuqdəymə, diqqəti cəmləməkdə çətinlik, alkoqol və ya qəhvə istehlakının artması qoşulur.

Diaqnostika

Qiymətləndirmə üçün sorğu vərəqələrindən (məsələn, Maslak sorğusu) istifadə olunur. Tükənməni müalicə tələb edən depressiya və həyəcan pozuntusundan ayırmaq, həmçinin xroniki yorğunluğun bədən səbəblərini — anemiyanı, hipotireozu, yuxu pozuntularını, B12 vitamini çatışmazlığını istisna etmək vacibdir. Bunun üçün həkim əsas qan analizlərini təyin edir.

Müalicə

Əsas məsələ tükənməyə səbəb olan şəraitin dəyişdirilməsidir: yükün azaldılması, vəzifələrin yenidən nəzərdən keçirilməsi, real istirahət, bəzən işdən müvəqqəti ayrılma və ya onun xarakterinin dəyişdirilməsi. Psixoterapiya, ilk növbədə koqnitiv-davranış terapiyası, stresin idarə edilməsi bacarıqlarının öyrənilməsi, müntəzəm fiziki fəallıq, yuxunun bərpası kömək edir. Depressiya və ya həyəcan pozuntusu aşkar edilərsə, həkim müvafiq müalicə, o cümlədən dərman müalicəsi təyin edir.

Profilaktika

İş və şəxsi vaxt arasında aydın sərhədlər, gün ərzində fasilələr, tam məzuniyyət, həmkarların və rəhbərliyin dəstəyi, çətin halları müzakirə etmək imkanı.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Təkcə işdən deyil, hər şeydən zövq almaq itibsə, ölüm haqqında fikirlər yaranıbsa, yataqdan qalxa bilmirsinizsə, psixiatra müraciəti təxirə salmayın. Niyyətlə intihar düşüncələri olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.