Ren

Böyrək — sidik ifrazı sisteminin cüt orqanıdır; qanı süzür, sidik əmələ gətirir, su-duz balansını, arterial təzyiqi və qanyaranmanı tənzimləyir.

Böyrəklər — ölçüsü təxminən yumruq boyda olan iki lobyaşəkilli orqandır. Onlar qarın arxası boşluqda, onurğanın hər iki tərəfində, aşağı döş və yuxarı bel fəqərələri səviyyəsində yerləşir. Qaraciyərə görə sağ böyrək adətən soldan bir qədər aşağıda olur. Hər böyrəyin üstündə böyrəküstü vəz yerləşir.

Quruluş

Böyrək xaricdən sıx kapsula və piy toxuması ilə örtülüb. Kəsikdə qabıq maddəsi və böyrək piramidalarını əmələ gətirən beyin maddəsi ayırd edilir. Əsas struktur vahidi nefrondur: hər böyrəkdə təxminən bir milyon nefron var. Nefron yumaqcıqdan (qanın süzüldüyü kapilyar kələfi) və kanalcıqlar sistemindən ibarətdir; kanalcıqlarda ilkin sidikdən su, qlükoza, duzlar və digər lazımlı maddələr geri sorulur. Hazır sidik kasacıqlara və ləyənə toplanır, sonra sidik axarı ilə sidik kisəsinə keçir. Qanı böyrəyə aortadan ayrılan böyrək arteriyası gətirir.

Funksiyalar

maddələr mübadiləsi məhsullarının (sidik cövhəri, kreatinin, sidik turşusu) və bir çox dərmanın xaric edilməsi;
su, natrium, kalium, kalsium, fosfor və turşu-qələvi müvazinətinin saxlanması;
renin-angiotenzin sistemi və maye həcmi vasitəsilə arterial təzyiqin tənzimlənməsi;
eritrositlərin yaranmasını stimullaşdıran eritropoetinin hasilatı;
D vitamininin sümüklər üçün vacib olan aktiv formaya çevrilməsi.

Kliniki əhəmiyyəti

Böyrək funksiyası qanda kreatininə və hesablanmış yumaqcıq filtrasiyası sürətinə, ümumi sidik analizinə və sidikdə zülalın (albuminin) miqdarına görə qiymətləndirilir. Quruluş ultrasəs müayinəsi, KT və MRT ilə öyrənilir. Böyrək zədələnməsi uzun müddət şikayətsiz keçir, ona görə şəkərli diabeti, hipertenziyası olan və ailəsində böyrək xəstəliyi olan insanlara analizləri müntəzəm vermək tövsiyə olunur. İnsan bir sağlam böyrəklə tam dəyərli yaşaya bilər — qohumdan böyrək köçürülməsi buna əsaslanır.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Tez-tez rast gəlinən böyrək xəstəlikləri arasında pielonefrit, qlomerulonefrit, sidik daşı xəstəliyi, kistalar və polikistoz, şişlər, diabetik və hipertonik nefropatiya var. Proqressivləşdikdə onların ümumi nəticəsi xroniki böyrək xəstəliyi və böyrək çatışmazlığıdır; bu zaman anemiya, təzyiqin artması, kalium və kalsium mübadiləsinin pozulması müşahidə olunur.