Qarın boşluğunun MRT-si

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası güclü maqnit sahəsindən və radiodalğalardan istifadə edir. Orqanizmdəki hidrogen atomları maqnit sahəsində müəyyən vəziyyət alır, radiodalğa impulsundan sonra isə enerjini geri qaytarır. Aparat bu siqnalları qeydə alır və kompüter onları orqanların təbəqəli kəsiklərinə çevirir.

MRT-nin əsas üstünlüyü rentgen şüalanması olmamasıdır və bu, yumşaq toxumaların yüksək kontrastlı təsvirini almağa imkan verir. Buna görə qaraciyər, mədəaltı vəzi, öd yolları, böyrəklər, dalaq və bağırsaq kimi qarın orqanlarının müayinəsində geniş tətbiq olunur. Müayinə ağrısızdır, lakin uzun müddət hərəkətsiz uzanmağı və aparatın küyünə dözməyi tələb edir.

Qarın boşluğunun daxili orqanlarının kontrastlı və ya kontrastsız MRT-si kişilərdə və qadınlarda digər diaqnostika üsullarının lazımi nəticəni göstərmədiyi, bunun da düzgün diaqnozun qoyulmasını və effektiv müalicənin seçilməsini çətinləşdirdiyi hallarda təyin edilir.

Qarın boşluğu sisteminə aid olan orqanlar bunlardır:

• mədəaltı vəzi və onun axacaqları;
• öd kisəsi;
• öd çıxarıcı yollar;
• qaraciyər;
• dalaq;
• bağırsaq.

Həkim qarın boşluğunun kompleks skanlanmasını və ya konkret orqanın hədəfli diaqnostikasını təyin edə bilər.

QBO MRT-nin aparıldığı simptomlar bunlardır:

• qarında müxtəlif intensivlikli və xarakterli daimi və ya mütəmadi ağrılar;
• tez-tez baş verən ürəkbulanma;
• ürəkyanması;
• turş, iylənmiş və s. gəyirmə;
• sidik ifrazının pozulması;
• dərinin, göz skleralarının, selikli qişaların saralması;
• nəcisdə qan, selik və ya irin;
• tez-tez qusma;
• patoloji çəki itkisi;
• qəbizlik;
• tez-tez baş verən ishal tutmaları.

Qarın boşluğunun MRT-sinin aparılmasına göstərişlər həmçinin daxili qanaxmaya, orqanların travmasına, qida borusunun kimyəvi yanıqlarına, yenitörəmələrə, yırtığın boğulmasına və s. şübhədir.

Qarın boşluğu orqanlarının MRT-sinin müəyyən etməyə kömək etdiyi vəziyyətlərə aşağıdakılar aiddir:

• kəskin və xroniki xolesistit;
• öddaşı xəstəliyi;
• nefrolitiaz;
• orqanların parazitar zədələnmələri;
• bağırsaq keçməzliyi;
• yuxarı boş vena sindromu;
• assit;
• öd kisəsinin qatlanması;
• pielonefrit;
• nefroptoz;
• qaraciyərin absesi və sirrozu;
• qaraciyərin piy xəstəliyi;
• pankreatit.

Bundan başqa, MRT qan axınının həcmini və gücünü, limfa sisteminin fəaliyyətini, orqanların ayrı-ayrı sahələrinin quruluş və struktur xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə, toxumalarda ən kiçik patoloji dəyişiklikləri aşkar etməyə, şişləri, kistaları və polipləri lokallaşdırmağa kömək edir.

Prosedurun aparılmasına mütləq qadağalar bunlardır:

• pasiyentin orqanizmində kardiostimulyatorun, quraşdırılmış defibrilyatorun, metal lövhələrin və konstruksiyaların olması;
• xəstənin bədənində metal tərkibli boyalarla vurulmuş tatuirovkalar;
• ürək qapaqlarının və ya stentlərin qoyulması üzrə yaxınlarda keçirilmiş əməliyyatlar (müddəti həkimlə dəqiqləşdirilir);
• çıxarılmayan eşitmə aparatları.

Əvvəllər əks-göstərişlər siyahısına I trimestrdə hamiləlik də daxil idi, lakin son illərdə müayinədən gözlənilən faydanın döl üçün mümkün riskdən dəfələrlə üstün olduğu hallarda MRT-nin aparılmasına icazə verilir. Belə vəziyyətlərdə prosedurun zəruriliyi barədə qərar həkimlər konsiliumu tərəfindən qəbul edilir.

Nisbi məhdudiyyətlər aşağıdakılar hesab olunur:

• aktiv infuzion və dəstəkləyici terapiya tələb edən, pasiyentin ümumi ağır vəziyyəti;
• kəskin infeksion xəstəliklər dövrü;
• II və III trimestrdə hamiləlik;
• 12 yaşadək uşaq yaşı;
• psixi pozğunluqlar;
• epilepsiya;
• klaustrofobiya.

Kontrastlı MRT üçün əks-göstərişlər istifadə olunan vasitələrə fərdi dözümsüzlük və analoji preparatlarla diaqnostik prosedurların yaxınlarda aparılmasıdır.

Qarın boşluğunun MRT-sinə düzgün hazırlıq müayinənin keyfiyyətinə böyük təsir göstərir, çünki bağırsaq qazları və qida qalıqları təsvirin oxunmasını çətinləşdirə bilər. Xüsusi çətin tədbirlər tələb olunmur:

• müayinədən bir neçə gün əvvəl qazlı içkiləri, yağlı yeməkləri və qaz əmələ gətirən məhsulları (kələm, paxlalılar, süd və s.) rasiondan çıxarın;
• müayinədən 1–2 gün əvvəl ağır fiziki yüklənmələrdən çəkinin;
• həkimin göstərişi olduqda bağırsağın təmizlənməsi üçün tövsiyə olunan vasitələrdən istifadə edin;
• müayinə acqarına aparılır, sonuncu yemək klinikaya gəlməzdən bir neçə saat (adətən ən azı 6–8 saat) əvvəl olmalıdır;
• müayinəni səhər saatlarında aparmaq daha münasibdir;
• xroniki xəstəlikləriniz, allergiyanız və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə həkimə məlumat verin.

Pasiyentdə xroniki xəstəliklər və ya digər xüsusiyyətlər varsa, həkim hazırlıq üzrə fərdi tövsiyələr verir.

Müayinə maqnit-rezonans tomoqrafı olan xüsusi otaqda aparılır. Mərhələlər aşağıdakı kimidir:

1. Hazırlıq. Pasiyentdən bütün metal əşyaları, bəzək şeylərini, eynəyi, saat və telefonu çıxarmaq, çıxarılan ortodontik qurğuları götürmək və lazım olduqda birdəfəlik xalat geyinmək xahiş olunur.
2. Yerləşdirmə. Pasiyent tomoqrafın çıxarılan masasında uzanır. Küyün narahatlığını azaltmaq üçün qulaqlıq və ya qulaq tıxacı təklif edilir. Hərəkətin qarşısını almaq üçün xüsusi qurşaqlar tətbiq oluna bilər.
3. Skanlama. Masa aparatın tunelinə yerləşdirilir, tibb işçiləri isə növbəti otaqda yerləşərək pasiyenti dinləyir və görür. Müayinə zamanı nəfəsi saxlamaq, öskürməmək və hərəkət etməmək xahiş oluna bilər.
4. Kontrast (lazım olduqda). Əgər alınan məlumat kifayət etmirsə, damara kontrast maddə yeridilir və təsvirlər təkrar çəkilir.
5. Yekun. Şəkillər bitdikdən sonra masa çıxarılır, pasiyent masadan qalxır. Hər hansı məhdudiyyət yoxdur, pasiyent adi həyat tərzinə qayıda bilər.

Müayinə adətən təxminən yarım saat və ya bir qədər uzun çəkir. Özünüzü pis hiss edərsinizsə, bu barədə susmaq lazım deyil: tomoqrafda tibb işçiləri ilə əlaqə üçün siqnal düyməsi nəzərdə tutulub.

Bəzi hallarda, məsələn qaraciyərdə və ya mədəaltı vəzidə törəmə şübhəsi olduqda, damarların və ocaqların daha yaxşı görünməsi üçün kontrast maddə istifadə olunur. Kontrast maddə vena yolu ilə yeridilir və təsvirlərdə toxumaların qanla təchizatını göstərir.

Kontrast maddə həkimin göstərişi ilə və böyrək funksiyası, allergiya tarixçəsi nəzərə alınaraq tətbiq edilir. Əvvəllər kontrast maddəyə allergik reaksiya olubsa, bunu mütləq bildirin. Kontrastlı müayinədən əvvəl böyrək analizi tələb oluna bilər. Prosedurun gedişi adi MRT ilə eynidir, yalnız damara preparat yeridilməsi əlavə olunur.

Əksər hallarda MRT yaxşı keçirilir, orqanizm üçün mənfi nəticələr yoxdur. Məhdud məkanda özlərini pis hiss edən və ya psixi pozğunluqlardan əziyyət çəkən pasiyentlərdə psixoemosional xarakterli müəyyən çətinliklər yarana bilər.

Bütün arzuolunmaz hallar əsasən müayinə zamanı istifadə olunan kontrast maddə ilə bağlıdır. Qısamüddətli ürəkbulanma, bəzən qusma ilə birlikdə, başgicəllənmə, baş ağrısı, ayaqlarda zəiflik yarana bilər.

Kontrastın orqanizmdən daha tez xaric olması üçün daha çox təmiz su içmək tövsiyə olunur. Kontrastlı QBO MRT-dən sonrakı ilk sutkada siqaret çəkmək, qəhvə, enerji içkiləri qəbul etmək, kəskin ehtiyac olmadan dərman vasitələri qəbul etmək arzuolunmazdır.

Müayinənin nəticələri daxili orqanların təbəqəli kəsikləri şəklində təqdim olunur. Qarın boşluğunun MRT-sinin şərhi ilə rentgenoloq həkimlər məşğul olur: onlar şəkilləri diqqətlə öyrənir, məlumatları təhlil edir və rəy verirlər. Bəzi hallarda müayinənin gedişi rəqəmsal daşıyıcıya yazılır və ətraflı təhlil üçün müalicə həkiminə verilir.

Başa düşmək vacibdir ki, MRT-dən sonra rəydə olan məlumat müstəqil diaqnoz deyil.

MRT hər pasiyent üçün münasib deyil. Aşağıdakı hallarda müayinə aparılmır və ya həkimin qərarı ilə başqa üsul seçilir:

Qarın ağrısı və digər həzm şikayətlərini uzun müddət gözləmək düzgün deyil. Aşağıdakı əlamətlər olarsa, həkimə gecikmədən müraciət edin: