Şəkərli diabetdə vegetativ sinirlərin zədələnməsi; ürək-damar sisteminin, mədə-bağırsağın, sidik kisəsinin işini və tərləməni pozur.
Vegetativ (avtonom) sinir sistemi şüurlu şəkildə idarə etmədiyimiz funksiyaları — nəbzi, təzyiqi, mədənin motorikasını, sidik kisəsinin boşalmasını, tərləməni, ereksiyanı idarə edir. Qanda şəkərin uzun müddət yüksək qalması bu nazik sinir liflərini zədələyir. Diabetik avtonom neyropatiya çox vaxt periferik neyropatiya ilə birgə olur və lazımi qədər qiymətləndirilmir, halbuki onun ürək-damar forması qəfil ölüm riskinin artması ilə bağlıdır.
Səbəblər və risk amilləri
- 1-ci və ya 2-ci tip diabetin davamiyyəti və qlikemiyanın zəif nəzarəti;
- arterial hipertenziya, dislipidemiya, piylənmə, siqaret;
- digər mikrodamar ağırlaşmalarının — retinopatiya, nefropatiyanın olması.
Simptomlar
- Ürək-damar: sakitlikdə tez nəbz, ayağa qalxanda başgicəllənmə və gözlərin qaralması (ortostatik hipotenziya), fiziki yükə zəif dözümlülük, ağrısız işemiya və «səssiz» infarkt.
- Mədə-bağırsaq: qastroparez — tez doyma, ağırlıq, ürəkbulanma, həzm olunmamış qida ilə qusma, şəkərin sıçrayışları; gecə ishalı və ya qəbizlik.
- Sidik-cinsiyyət: zəif sidik axını, sidik kisəsinin natamam boşalması, sidik yollarının infeksiyası, erektil disfunksiya, uşaqlıq yolunun quruluğu.
- Digər: ayaq dərisinin quruluğu və ya, əksinə, yemək zamanı güclü tərləmə, hipoqlikemiyanın hiss edilməməsi.
Diaqnostika
Ürək-damar refleks testləri aparılır: dərin nəfəs, Valsalva sınağı və ayağa qalxma zamanı nəbzin dəyişməsi, uzanmış və ayaq üstə vəziyyətdə təzyiqin ölçülməsi. EKQ və sutkalıq monitorinq, mədə şikayətlərində mədənin boşalma sürətinin müayinəsi, qalıq sidiyin qiymətləndirilməsi ilə sidik kisəsinin USM-i istifadə olunur. Əlamətlərin digər səbəblərini istisna etmək vacibdir.
Müalicə
Əsas — qlikemiyanın, təzyiqin və lipidlərin sabit nəzarəti, siqaret və spirtli içkidən imtinadır. Sonrakı müalicə simptomatikdir və həkim tərəfindən seçilir: ortostatik hipotenziyada — yavaş ayağa qalxmaq, kifayət qədər maye, kompression corablar və lazım olduqda preparatlar; qastroparezdə — az yağlı və az lifli qida ilə kiçik porsiyalarla tez-tez qidalanma, prokinetiklər; erektil disfunksiya və sidik ifrazı pozuntularında — uroloqun köməyi. İnsulinoterapiya qidanın gec sorulması nəzərə alınmaqla düzəldilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Döşdə 5 dəqiqədən uzun ağrı və ya sıxılma, qəfil təngnəfəslik, soyuq tər, huşun itirilməsi, həmçinin dayanmayan qusma və ya huşun qarışması ilə ağır hipoqlikemiya olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın. Unutmayın: avtonom neyropatiyası olan insanlarda infarkt tipik ağrı olmadan keçə bilər.
Üst termin: Diabetik neyropatiya
Əlaqəli terminlər
- Diabetik neyropatiya
- Şəkərli diabet
- Ortostatik hipotenziya
- Qastroparez
- Ağrısız miokard işemiyası
- Erektil disfunksiya
- Ortostatik sınaq
- Hipoqlikemiya
