Düz bağırsaq fistulu

Düz bağırsaq fistulu (anal fistula, xroniki paraproktit) anal kriptdə daxili dəliklə başlayan və aralıq nahiyəsinin və ya sağrının dərisində xarici dəliklə açılan kanaldır. Anal sfinkterə münasibətinə görə fistullar intrasfinkter, transsfinkter, ekstrasfinkter və suprasfinkter olur. Əməliyyatın mürəkkəbliyi və nəcisin saxlanılmasının pozulması riski bundan asılıdır.

Səbəblər və risk amilləri

• keçirilmiş kəskin paraproktit, xüsusən absses özbaşına açıldıqda və ya yalnız drenaj edildikdə;
• Kron xəstəliyi — bu zaman fistullar çoxsaylı və residivləşən olur;
• travmalar, əməliyyatlar, kiçik çanaq orqanlarına şüa terapiyası;
• nadir hallarda vərəm, HİV-infeksiyası, şişlər.

Simptomlar

Anus yanında xarici dəlik xarakterikdir; oradan vaxtaşırı irin, qanlı maye, bəzən qazlar və ya nəcis ifraz olunur. Ətrafdakı dəri qıcıqlanır və qaşınır. Dəlik bağlananda irin toplanır, ağrı, şişkinlik və qızdırma yaranır; irin xaric olduqdan sonra əlamətlər sakitləşir. Bu dövrlər illərlə təkrarlana bilər.

Diaqnostika

Proktoloq aralıq nahiyəsinə baxır, barmaqla müayinə, bəzən keçidin zondlanması və boya ilə sınaq aparır. Fistulun anatomiyasını dəqiq anlamaq və irin axıntılarını aşkar etmək üçün kiçik çanağın MRT-si — mürəkkəb fistullarda “qızıl standart” — və endoanal ultrasəs müayinəsi istifadə olunur. Kron xəstəliyindən şübhələndikdə kolonoskopiya lazımdır.

Müalicə

Fistul demək olar ki, heç vaxt özbaşına sağalmır, antibiotiklər iltihabı yalnız müvəqqəti azaldır. Əsas üsul cərrahidir və əməliyyatın seçimi keçidin sfinkterin hansı hissəsini tutmasından asılıdır:

• sadə, aşağı keçidlərdə fistulun kəsilib götürülməsi və ya açılması;
• lateks və ya sap liqaturanın (setonun) qoyulması;
• sfinkteri qoruyan üsullar: keçidin sfinkterlərarası sahədə bağlanması (LIFT), selikli qişa laxtasının endirilməsi.

Kron xəstəliyində əməliyyat əsas xəstəliyin dərman müalicəsi ilə birləşdirilir. Taktikanı koloproktoloq seçir və residiv riski ilə saxlanılma funksiyasının qorunması arasındakı balansı pasiyentlə müzakirə edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• artan ağrı, şişkinlik və qızdırma — yeni abssesin əlaməti;
• üşütmə, kəskin zəiflik, sürətlə yayılan qızartı — təcili tibbi yardım (103) çağırın.