40 yaşdan əvvəl yumurtalıqların normal funksiyasının itirilməsi: aybaşı seyrəkləşir və ya dayanır, estrogenlərin səviyyəsi düşür, FSH isə yüksəlir.
Sinonimlər: Yumurtalıqların tükənməsi sindromu
Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı (YVÇ) yumurtalıqların təbii menopauzadan xeyli əvvəl tam işləməyi dayandırdığı vəziyyətdir. Menopauzadan fərqli olaraq funksiya qeyri-bərabər sönə bilər: qadınların bir hissəsində ovulyasiya və aybaşı vaxtaşırı bərpa olunur, nadir hallarda isə spontan hamiləlik baş verir. Buna baxmayaraq, əksəriyyət üçün öz yumurta hüceyrəsi ilə hamilə qalma şansları xeyli azalır.
Səbəblər və risk amilləri
- Naməlum səbəb — əksər hallarda.
- Genetik: Terner sindromu və X-xromosomun digər anomaliyaları, FMR1 geninin premutasiyası (kövrək X-xromosom sindromu ilə bağlıdır), ailədə erkən menopauza halları.
- Autoimmun: çox vaxt autoimmun tireoidit, böyrəküstü vəz çatışmazlığı, 1-ci tip şəkərli diabetlə birlikdə olur.
- Yatrogen: kimyaterapiya, çanaq nahiyəsinin şüalanması, yumurtalıqlarda əməliyyatlar.
- Daha nadir — infeksiyalar (məsələn, parotit), əlavə amil kimi siqaret çəkmə.
Simptomlar
Nizamsız aybaşı və ya onun olmaması, isti basmaları, gecə tərləməsi, uşaqlıq yolunun quruluğu və cinsi əlaqə zamanı ağrı, yuxu pozğunluqları, əhvalın və libidonun azalması, hamilə qalmaqda çətinliklər.
Diaqnostika
40 yaşdan kiçik qadında ən azı 4 ay sikl pozğunluğu olduqda diaqnoz ehtimal edilir və FSH-ın yüksək səviyyəsi ilə (ESHRE meyarlarına görə 25 BV/l-dən yuxarı) təsdiqlənir; şübhə olduqda analiz təkrarlanır. Əlavə olaraq estradiol, Anti-Müller hormonu, prolaktin və TSH qiymətləndirilir, hamiləlik istisna edilir. Səbəbi aydınlaşdırmaq üçün kariotip müayinəsi, FMR1 premutasiyasına test, qalxanabənzər vəziyə və böyrəküstü vəzlərə qarşı antitellər təyin edilir. İlkin olaraq densitometriya aparılır.
Müalicə
Əsas estrogenlərlə (uşaqlıq saxlanıbsa, progestagenlə birlikdə) hormon əvəzedici terapiyadır; əks-göstəriş yoxdursa, onu ən azı təbii menopauza yaşına qədər davam etdirmək tövsiyə olunur. Terapiya simptomları aradan qaldırır, osteoporoz və ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır. Kifayət qədər kalsium və vitamin D qəbulu, fiziki fəallıq, siqaretdən imtina vacibdir. Uşaq dünyaya gətirmək üçün daha çox donor yumurta hüceyrələri ilə EKM tətbiq edilir; kimyaterapiyadan əvvəl qadınlara əvvəlcədən oositlərin və ya embrionların kriokonservasiyası təklif olunur. Psixoloji dəstək yardımın ayrılmaz hissəsidir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Autoimmun mənşəli YVÇ olan qadınlar böyrəküstü vəz çatışmazlığının əlamətlərini bilməlidir: güclü zəiflik, qusma, qarın ağrıları, təzyiqin düşməsi, huşun qarışıqlığı — bu halda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Anti-Müller hormonu
- Follikulstimullaşdırıcı hormon
- Estradiol
- Terner sindromu
- Qadın sonsuzluğu
- Hormon əvəzedici terapiya
- Osteoporoz
- Menopauza
