Funksional diareya qarın ağrısı olmadan və aşkar edilə bilən üzvi səbəb olmadan xroniki və ya təkrarlanan duru nəcisdir.
Funksional diareya “bağırsaq — beyin” qarşılıqlı əlaqəsinin pozuntularına aiddir. Bağırsaq möhtəviyyatı sürətlə irəli hərəkət etdirir və nəcis duru və ya sıyıqvari olur, lakin müayinədə iltihab, infeksiya, şiş və ya sorulma pozuntusu tapılmır. İshalla gedən qıcıqlanmış bağırsaq sindromundan əsas fərqi qarında ifadəli ağrının olmamasıdır. Diaqnoz yalnız digər səbəblər istisna edildikdən sonra qoyulur.
Səbəblər və risk amilləri
Mexanizmlər tam öyrənilməyib. Bağırsaq motorikasının sürətlənməsi, möhtəviyyata həssaslığın artması, öd turşularının sorulmasının pozulması, mikrobiotadakı dəyişikliklər, keçirilmiş bağırsaq infeksiyaları, stress və həyəcan müzakirə olunur. Qəhvə, alkoqol, şəkər əvəzediciləri (sorbit, ksilit), artıq fruktoza simptomları gücləndirə bilər.
Simptomlar
Roma IV meyarlarına görə — son 3 ayda defekasiyaların dörddə birindən çoxunda duru və ya sulu nəcis, simptomlar ən azı 6 ay əvvəl başlamış olmalıdır. Çox vaxt yeməkdən sonra və ya səhərlər çağırışlar, bəzən köp olur. Ümumi vəziyyət adətən pozulmur, insan arıqlamır, ishal gecə oyatmır.
Diaqnostika
Həkimin vəzifəsi üzvi xəstəlikləri istisna etməkdir. Ümumi qan analizi, CRZ, TSH, toxuma transqlutaminazasına qarşı anticisimlər (seliakiya), nəcisdə kalprotektin (iltihabi bağırsaq xəstəlikləri), nəcisin lyambliya və digər parazitlərə analizi, lazım olduqda laktaza çatışmazlığı testi təyin edilir. Narahatedici əlamətlərdə, 45–50 yaşdan sonra, həmçinin xüsusən yaşlılarda mikroskopik koliti istisna etmək üçün biopsiya ilə kolonoskopiya göstərişdir.
Müalicə
Qida gündəliyinin təhlili və təhrikedici məhsulların aradan qaldırılması, müntəzəm qidalanma, həll olan lif kömək edir. Göstərişə görə həkim ishaləleyhinə preparatlar (məsələn, loperamid), öd turşularını birləşdirən vasitələr, yanaşı həyəcan olduqda psixoterapiya və ya “bağırsaq — beyin” oxuna təsir edən preparatlar təyin edə bilər. Dozaları və müddəti həkim müəyyən edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Funksional diareya nəcisdə qan, qızdırma, arıqlama, anemiya, gecə çağırışları ilə müşayiət olunmamalıdır. Bu əlamətlərin yaranması gecikmədən müayinə tələb edir. Susuzlaşma əlamətləri — güclü susuzluq, ağız quruluğu, az sidik, başgicəllənmə, sürətli nəbz — ilə bol ishalda, xüsusən yaşlı insanda, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Diareya
Əlaqəli terminlər
- Diareya
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
- Nəcisdə kalprotektin
- Seliakiya
- Mikroskopik kolit
- Laktaza çatışmazlığı
- Kolonoskopiya
- Susuzlaşma
