Kifayət qədər gecə yuxusuna baxmayaraq insanın gündüz həddindən artıq yuxulu olduğu və ya adi haldan xeyli uzun yatdığı yuxu pozğunluğudur.
Hipersomniya — patoloji yuxululuq vəziyyətidir: insan gündüz uyğun olmayan şəraitdə yuxuya gedir və ya 10 saat və daha çox yatır, lakin dincəlmiş hiss etmir. Onu adi yuxusuzluqdan ayırmaq vacibdir — hipersomniyada tam dəyərli yuxu rejimində belə yuxululuq qalır.
Səbəblər və risk amilləri
- birincili (mərkəzi mənşəli): narkolepsiya, idiopatik hipersomniya, nadir Kleyne-Levin sindromu;
- ikincili: obstruktiv yuxu apnoesi, narahat ayaqlar sindromu, depressiya, hipotireoz, kəllə-beyin travmasının və ya insultun nəticələri, hipotalamus nahiyəsində şişlər;
- sedativ dərmanların, birinci nəsil antihistamin vasitələrin, bəzi antidepressantların, spirtli içkilərin qəbulu;
- növbəli iş və rejimin xroniki pozulması.
Simptomlar
Əsas təzahürlər — daimi gündüz yuxululuğu, iradəsiz yuxuya getmə epizodları, uzun gecə yuxusu, «yuxu sərxoşluğu» hissi ilə çətin səhər oyanmasıdır. Diqqət, yaddaş, iş qabiliyyəti zəifləyir. Narkolepsiyada emosiyalar fonunda qəfil əzələ zəifliyi tutmaları (katapleksiya), yuxu iflici, yuxuya gedərkən parlaq obrazlar mümkündür.
Diaqnostika
Həkim (nevroloq-somnoloq) yuxululuq şkalaları və yuxu gündəliyindən istifadə edərək rejim, xoruldama, yuxuda tənəffüs dayanmaları, qəbul edilən dərmanlar barədə soruşur. Əsas müayinələr polisomnoqrafiya və yuxu latentliyinin çoxsaylı testidir, lazım olduqda aktiqrafiya aparılır. Qalxanabənzər vəz hormonları, ümumi qan analizi təyin edilir, əhval-ruhiyyə qiymətləndirilir.
Müalicə
İlk növbədə səbəb aradan qaldırılır: yuxu apnoesində CPAP terapiyası istifadə edilir, dərmanlar korreksiya olunur, hipotireoz və depressiya müalicə edilir. Narkolepsiya və idiopatik hipersomniyada oyaqlığı artıran dərmanlar tətbiq olunur — onları yalnız mütəxəssis seçir. Müntəzəm yuxu qrafiki, qısa planlaşdırılmış gündüz yuxusu, spirtli içkilərdən imtina kömək edir. Müalicəni həkim təyin edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sükan arxasında və ya təhlükəli iş zamanı yuxuya getmisinizsə, gecikmədən həkimə müraciət edin — müayinəyə qədər avtomobil idarə etməmək daha yaxşıdır. Yuxululuq baş travmasından sonra qəfil yaranıbsa, baş ağrısı, qusma, çaşqınlıq, ətraflarda zəiflik ilə müşayiət olunursa və ya insanı oyatmaq çətindirsə, təcili tibbi yardım (103) lazımdır.
Üst termin: Yuxu pozğunluğu
Əlaqəli terminlər
- Gündüz yuxululuğu
- Narkolepsiya
- Obstruktiv yuxu apnoesi
- Polisomnoqrafiya
- Yuxu pozğunluğu
- Depressiya
- Hipotireoz
- Xroniki yorğunluq sindromu
