Əzələ tonusunun artmasıdır — sükunətdə əzələlərin həddindən artıq gərginliyi, bu səbəbdən passiv hərəkətə müqavimət göstərirlər.
Hipertonus — insan rahat olanda belə əzələlərin lazım olduğundan daha çox gərgin olduğu vəziyyətdir. Həkim bunu xəstənin qolunu və ya ayağını bükərkən və açarkən müqavimət kimi hiss edir. Termin nevrologiyada, pediatriyada, mamalıqda isə ayrıca hamiləlik zamanı uşaqlığın tonusunun artması üçün işlədilir; burada söhbət skelet əzələlərindən gedir.
Mümkün səbəblər
- spastiklik — baş və ya onurğa beyninin zədələnməsində: insult, kəllə-beyin və onurğa travması, dağınıq skleroz, uşaq serebral iflici;
- rigidlik — Parkinson xəstəliyi və parkinsonizmdə: «dişli çarx» tipli bərabər müqavimət;
- distoniya — ayrı-ayrı əzələ qruplarının qeyri-iradi gərginliyi;
- bel və boyun ağrısında əzələlərin reflektor gərginliyi;
- körpələrdə — həyatın ilk aylarında tədricən azalan fizioloji bükücü əzələ tonusu; davamlı və ya asimmetrik hipertonus sinir sisteminin perinatal zədələnməsinin əlaməti ola bilər.
Müşayiət edən əlamətlər
Hərəkətlərdə sərtlik, hərəkət həcminin məhdudlaşması, yerişin dəyişməsi, ağrılı spazmlar, zamanla əzələlərin qısalması və oynaq kontrakturaları. Spastiklikdə tonus sürətli hərəkət zamanı artır və güclənmiş reflekslərlə birləşir; rigidlikdə müqavimət hərəkətin bütün həcmində eynidir. Uşaqlarda hipertonus hərəki vərdişlərin — çevrilmə, oturma, yerimənin inkişafını ləngidə bilər.
Diaqnostika
Nevroloq tonusu, gücü, refleksləri, müqavimətin xarakterini, uşaqda isə hərəki vərdişlərin yaşa uyğunluğunu qiymətləndirir. Səbəbi tapmaq üçün baş və ya onurğa beyninin maqnit-rezonans tomoqrafiyası, elektroneyromioqrafiya, körpələrdə neyrosonoqrafiya təyin edilir. Müalicə səbəbdən asılıdır və müalicəvi bədən tərbiyəsi, masaj, ortezlər, miorelaksantlar, botulinoterapiya, parkinsonizmdə antiparkinson vasitələri əhatə edir. Terapiyanı həkim seçir; sağlam körpədə normal fizioloji tonus müalicə tələb etmir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Əzələ sərtliyi yüksək hərarət, şüur qarışıqlığı, qıcolmalarla birlikdə qəfil yaranıbsa, neyroleptiklərin qəbuluna başladıqdan sonra ortaya çıxıbsa, həmçinin uşaqda əzələ gərginliyi bədənin dala əyilməsi, əmgəyin qabarması, süstlük və ya qusma ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Spastiklik
- Rigidlik
- Uşaq serebral iflici
- Distoniya
- Psixomotor inkişafın ləngiməsi
- Parkinson xəstəliyi
- Botulinoterapiya
- Perinatal ensefalopatiya
