Erkən yaşlı uşaqlarda qida maddələrinin az daxil olması və ya zəif mənimsənilməsi nəticəsində bədən çəkisinin boya və yaşa görə geri qalması ilə gedən xroniki qidalanma pozuntusu.
Hipotrofiya körpələrdə və erkən yaşlı uşaqlarda xroniki qidalanma çatışmazlığını bildirən pediatrik termindir. Uşaq zülal, enerji və mikroelementləri kifayət qədər almır və ya yaxşı mənimsəmir, buna görə çəki artımında, uzunmüddətli gedişdə isə boyda da geri qalır. Bədən çəkisi çatışmazlığının dərəcəsinə görə üç mərhələ ayırd edilir: I — 10–20%, II — 20–30%, III — 30%-dən çox. ÜST-ün müasir tövsiyələri vəziyyəti standart böyümə əyriləri üzrə z-göstəricilərlə qiymətləndirir.
Səbəblər və risk amilləri
- kifayət etməyən və ya düzgün təşkil olunmayan qidalanma, əlavə qidanın səhv verilməsi, ana südünün azlığı;
- sorulma pozuntuları: seliakiya, laktaza çatışmazlığı, mukovissidoz, xroniki bağırsaq infeksiyaları;
- anadangəlmə ürək qüsuru, ağciyər və böyrəklərin xroniki xəstəliklərində artmış tələbat;
- vaxtından əvvəl doğulma, bətndaxili inkişaf ləngiməsi, əlverişsiz sosial şərait.
Simptomlar
Uşaq çəki toplamır, dərialtı piy qatı əvvəlcə qarında, sonra ətraflarda və üzdə nazikləşir. Dəri quru və solğun olur, əzələ tonusu zəifləyir, uşaq süst və ya əksinə, əsəbi olur, tez-tez xəstələnir. Ağır formada boy və psixomotor inkişafda geriləmə nəzərə çarpır, ödemlər ola bilər.
Diaqnostika
Pediatr çəkini, boyu, baş çevrəsini ölçür və sentil əyriləri ilə müqayisə edir, qida rejimini və əmizdirmə texnikasını təhlil edir. Ümumi qan analizi (tez-tez dəmir defisitli anemiya aşkarlanır), zülal və albumin daxil olmaqla biokimyəvi analiz, koproqramma, lazım gəldikdə seliakiya, mukovissidoz və digər sorulma pozuntularına müayinə təyin edilir.
Müalicə
Əsas məqsəd səbəbi aradan qaldırmaq və qidalanmanı tədricən bərpa etməkdir. Həzm sistemini yükləməmək üçün rasion mərhələlərlə genişləndirilir; həkimin təyinatı ilə xüsusi müalicəvi qarışıqlar, fermentlər, dəmir preparatları və vitaminlər tətbiq oluna bilər. Ağır hipotrofiya elektrolitlərin və qan şəkərinin nəzarəti altında stasionarda müalicə olunur.
Profilaktika
Ana südü ilə qidalandırmanın dəstəklənməsi, əlavə qidanın vaxtında və düzgün verilməsi, çəki artımına nəzarətlə müntəzəm müayinələr, xroniki xəstəliklərin erkən müalicəsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Uşaq yeməkdən imtina edirsə, süstləşibsə, az sidiyə gedirsə, dodaqları quruyubsa, əmgəyi çökübsə, təkrarlanan qusma və ya ödem varsa, təcili həkim baxışı lazımdır; kəskin zəiflik və şüur pozğunluğunda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
