İnsultdan sonrakı vəziyyət

İnsultdan sonrakı vəziyyət beyin qan dövranının kəskin pozulmasından sonrakı dövrdür; bu zaman insultun nəticələri, itirilmiş funksiyaların bərpası və təkrar insultun qarşısının alınması ön plana çıxır. Ən fəal bərpa adətən ilk aylarda gedir, lakin beynin neyroplastikliyi sayəsində sonralar da irəliləyiş mümkündür.

Səbəblər və risk amilləri

Nəticələrin xarakteri insultun tipindən (işemik və ya hemorragik), ocağın ölçüsü və yerindən, yaşdan və yanaşı xəstəliklərdən asılıdır. Təkrar insult nəzarətsiz arterial hipertenziya, qulaqcıqların fibrillyasiyası, şəkərli diabet, yuxu arteriyalarının aterosklerozu, siqaret çəkmə və az hərəkətlilik zamanı daha tez-tez baş verir.

Simptomlar

• Bədənin bir tərəfində qol və ayaqda zəiflik və ya iflic (hemiparez), spastiklik.
• Nitq (afaziya, dizartriya) və udma pozuntuları.
• Tarazlıq və koordinasiyanın pozulması.
• Yaddaş və diqqətin zəifləməsi, damar demensiyasına qədər.
• İnsultdan sonrakı depressiya, həyəcan, tez yorulma.
• Mərkəzi insultdan sonrakı ağrı, zədələnmiş tərəfdə çiyin ağrısı.

Diaqnostika

Nevroloq nevroloji statusu və gündəlik həyatda müstəqillik dərəcəsini standart şkalalarla mütəmadi qiymətləndirir. Səbəbi dəqiqləşdirmək və profilaktika üçün baş beynin MRT və ya KT müayinəsi, boyun damarlarının dupleks skanlanması, EKQ və Holter monitorinqi, exokardioqrafiya, lipid və qlükoza analizləri aparılır. Udma, nitq və əhval-ruhiyyə qiymətləndirilir.

Müalicə

Əsası mütəxəssislər komandasının apardığı neyroreabilitasiyadır: müalicəvi bədən tərbiyəsi, erqoterapiya (məişət vərdişlərinin öyrədilməsi), loqoped və neyropsixoloqla məşğələlər. Güclü spastiklikdə botulinoterapiya tətbiq edilir. İkincili profilaktikanı həkim fərdi seçir: antiaqreqantlar və ya antikoaqulyantlar (qulaqcıqların fibrillyasiyasında), statinlər, təzyiqi salan dərmanlar, diabetə nəzarət. Depressiyanı müalicə etmək vacibdir — o, bərpanı ləngidir.

Profilaktika

Təyin olunmuş dərmanların daimi qəbulu, təzyiqə nəzarət, siqaret və alkoqoldan imtina, imkan daxilində fiziki fəallıq, sağlam qidalanma.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• Üzdə yeni asimmetriya, qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozuntusu — təkrar insultun əlamətləridir: dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın, keçməsini gözləməyin.
• Qəfil çox güclü baş ağrısı, şüur qarışıqlığı, qıcolmalar.
• Yemək zamanı öskürəklə boğulma və hərarətin yüksəlməsi (aspirasion pnevmoniya riski).
• İflic olmuş ayaqda ödem və ağrı.