Karbohidratların mənimsənilməsi, istifadəsi və ya tənzimlənməsinin pozulduğu vəziyyətlərin ümumi adı: prediabet və diabetdən hipoqlikemiyalara və irsi fermentopatiyalara qədər.
Karbohidrat mübadiləsinin pozulması orqanizmin karbohidratları, ilk növbədə qlükozanı düzgün parçalamadığı, mənimsəmədiyi və ya istifadə etmədiyi geniş vəziyyətlər qrupudur. Praktikada bu termin altında daha çox qan şəkərinin tənzimlənməsi pozğunluqları — prediabetdən şəkərli diabetə qədər — başa düşülür, lakin bura daha nadir anadangəlmə xəstəliklər də aiddir.
Səbəblər və risk amilləri
- insulinrezistentlik və insulin çatışmazlığı — 2-ci və 1-ci tip diabetin, prediabetin, hestasion diabetin əsası;
- hormonal xəstəliklər: Kuşinq sindromu, akromeqaliya, feoxromositoma, tireotoksikoz;
- mədəaltı vəzi xəstəlikləri — xroniki pankreatit, vəzidə aparılmış əməliyyatlar;
- qlükokortikoidlərin və bəzi digər dərmanların qəbulu;
- hipoqlikemik vəziyyətlər, məsələn insulinoma və ya şəkərsalıcı dərmanların həddindən artıq dozası;
- irsi fermentopatiyalar: qalaktozemiya, qlikogenozlar, fruktozaya anadangəlmə dözümsüzlük; laktaza çatışmazlığı da karbohidratların mənimsənilməsi pozğunluqlarına aiddir.
Simptomlar
Şəkər yüksək olduqda susuzluq, ağız quruluğu, tez-tez sidik ifrazı, yorğunluq, yaraların gec sağalması, dəri qaşınması olur. Aşağı olduqda titrəmə, tərləmə, ürəkdöyünmə, aclıq, əsəbilik, huşun qarışması müşahidə edilir. Karbohidratların sorulmasının pozulması müəyyən qidalardan sonra köp və ishal ilə özünü göstərir. Erkən mərhələlər çox vaxt simptomsuz keçir.
Diaqnostika
Əsas müayinələr acqarına plazma qlükozası (norma 6,1 mmol/l-dən aşağı), qlikozilləşmiş hemoqlobin və oral qlükozatolerantlıq testidir. Təsdiq olunmuş acqarına 7,0 mmol/l və yuxarı qlükoza və ya 6,5 % və yuxarı HbA1c diabetə işarədir. Əlavə olaraq insulin, C-peptid, anticisimlər, irsi patologiya şübhəsində isə genetik və xüsusi biokimyəvi testlər təyin edilir.
Müalicə
Konkret diaqnozdan asılıdır: qidalanma və fiziki fəallığın dəyişdirilməsi, diabetdə şəkərsalıcı dərmanlar və ya insulin, əsas hormonal xəstəliyin müalicəsi, fermentopatiyalarda xüsusi pəhrizlər. Sxemi həkim müəyyən edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Diabeti olan insanda huşun itməsi və ya qıcolmalar, həmçinin yüksək şəkərin qusma, qarın ağrısı, aseton iyi və sürətli nəfəslə birləşməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- Prediabet
- Hipoqlikemiya
- Hiperqlikemiya
- İnsulinrezistentlik
- Laktaza çatışmazlığı
- Qlikozilləşmiş hemoqlobin
- Oral qlükozatolerantlıq testi
