Hormonal kontraseptivlər hamiləlikdən qorunmaqla yanaşı, siklin tənzimlənməsində də istifadə olunur. Məqalədə onların necə işlədiyi, hansı növlərinin olduğu və seçimin nədən asılı olduğu danışılır.
Çox vaxt qızlarda cinsi həyata başladıqdan sonra seksə mənfi münasibət formalaşır. Bunun günahkarı tərbiyə və ya əxlaqi prinsiplər deyil, sadəcə mayalanma qorxusudur. Abort həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan ağır sınaq ola bilər, buna görə qabaqcadan düşünülmüş qorunma həmişə daha məqsədəuyğundur.
Bir uşağı digərinin ardınca doğmağa çox az adam cəsarət edir, hamiləliyi dayandırmaq isə çox vaxt istəyin əksinə baş verir. Hamilə qalmaqdan qorxan qız həyat yoldaşının qucağından yayınmaq üçün bəhanələr axtarır və ailə həyatının harmoniyası gözlərin qarşısında dağılmağa başlayır. Hamiləlikdən qoruyucu tabletləri düzgün tətbiq etməklə bütün bunlardan qaçmaq olar.
Ginekoloq hər qadına fərdi yanaşır, vəziyyəti qiymətləndirir və seçim üçün uyğun vasitələrin siyahısını təqdim edir. Dozanı və preparatı yalnız həkim təyin edir.
Hamiləlikdən qoruyucu preparatların növləri
Mayalanmanın qarşısını almağa kömək edən preparatlar iki əsas qrupa bölünür: hormonal və qeyri-hormonal. Hər qrupun təsir mexanizmi, üstünlükləri və məhdudiyyətləri fərqlidir, buna görə “ən yaxşı tablet” anlayışı yoxdur: seçim qadının yaşından, sağlamlığından, həyat tərzindən və planlarından asılıdır.
Hormonal vasitələr öz növbəsində iki yerə ayrılır:
- kombinə olunmuş oral kontraseptivlər, yəni tərkibində iki növ hormon olan tabletlər;
- mini-pili, yəni yalnız gestagen saxlayan tabletlər.
Oral vasitələr maksimum təsir üçün hər gün, mümkün qədər eyni saatda qəbul edilir. Kontraseptivlər tərkibindəki hormonların miqdarına görə fərqlənir. Bəzi qadınlar hormonal tabletləri yaxşı qəbul edir, digərləri üçün isə müəyyən əks-göstərişlər aşkar olunur. Kombinə olunmuş preparatlar hormonların bölüşdürülməsinə görə üç tipə ayrılır: monofazalı, ikifazalı və üçfazalı.
Kombinə olunmuş oral tabletlər
Qadın orqanizmi iki əsas hormon istehsal edir: estrogen və progesteron. Kombinə olunmuş oral preparatlar bu hormonlara oxşar, lakin süni mənşəli maddələr saxlayır. Onlar yumurtalıqda yumurta hüceyrəsinin yetişməsini ləngidir, uşaqlıq boynunda selikni qatılaşdırır və uşaqlığın selikli qişasını mayalanmış hüceyrənin yerləşməsi üçün az əlverişli edir.
Hər qadının hormonal fonu fərqlidir, ona görə tablet seçimi ginekoloq tərəfindən müayinədən sonra aparılır. Məhz həkim sizin üçün hansı hormon nisbətinin və hansı qəbul sxeminin daha uyğun olduğunu müəyyən edir.
Monofazalı kontraseptivlər
Belə tabletlərin hamısında estrogen və gestagenin miqdarı bütün dövr boyu eyni olur. Qutuda adətən bir menstrual dövr üçün kifayət qədər tablet yerləşir. Qəbul sxemi sadədir, buna görə bu növ ən çox yayılmış variantlardan biridir.
İkifazalı vasitələr
İkifazalı tabletlərdə gestagenin miqdarı dövrün mərhələsindən asılı olaraq dəyişir. Dövrün birinci yarısında bir rəngli, ikinci yarısında başqa rəngli tabletlər qəbul edilir. Qəbul ardıcıllığını pozmamaq vacibdir, çünki tabletlər bir-birini əvəz etmir.
Üçfazalı preparatlar
Üçfazalı sxemdə estrogen və gestagenin miqdarı dövrün üç mərhələsinə uyğun tənzimlənir və qadın üç fərqli rəngli tablet qəbul edir. Məqsəd hormonal fonu təbii dövrə mümkün qədər yaxınlaşdırmaq və yan təsirləri azaltmaqdır. Hansı tipin uyğun olduğuna həkim yaş, çəki, siqaret çəkmə kimi amilləri nəzərə alaraq qərar verir.
Mini-pili
Yalnız gestagen saxlayan belə tabletlər estrogenə həssas qadınlar üçün nəzərdə tutulur. Onları çox vaxt süd verən analara, ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabeti olan qadınlara həkim nəzarəti ilə təyin edirlər. Mini-pili uşaqlıq boynunda selikni qatılaşdırır və uşaqlığın selikli qişasını dəyişir, bunun nəticəsində mayalanmış hüceyrə yerləşə bilmir. Bu tabletlər hər gün ardıcıl və vaxtında qəbul edilməlidir, ara verilməsi qorunmanı azaldır.
Qeyri-hormonal kontraseptivlər
Qeyri-hormonal vasitələrin ikinci adı spermisidlərdir. Onlar hormonlara təsir etmir, yerli təsir göstərir: sperma hüceyrələrinin hərəkətini dayandırır və onları məhv edir. Cinsi həyat müntəzəm olmadıqda belə vasitələr əlverişli seçim ola bilər. Mümkün qədər düzgün istifadə üçün təlimatda göstərilən vaxt və qaydalara ciddi əməl etmək lazımdır, adətən tablet cinsi əlaqədən qabaq göstərilən müddətdə uşaqlıq yoluna yeridilir.
Bu üsulun mənfi cəhətləri də var:
- mikroflora pozulmasın deyə onları daim tətbiq etmək arzuolunmazdır, vəziyyətdə dəyişiklik olarsa ginekoloqa müraciət etmək lazımdır;
- cinsi əlaqədən dərhal sonra və ondan bir neçə saat əvvəl vanna və ya duş qəbul etmək olmaz, çünki təsir azala bilər;
- effektivlik hormonal tabletlərə nisbətən aşağı ola bilər, xüsusilə təlimata düzgün əməl edilmədikdə.
Müsbət cəhətlər isə bunlardır:
- hormonal disbalansa səbəb olmur;
- istifadəsi rahatdır;
- allergik reaksiya yaradan komponentlərə fərdi həssaslıqdan başqa, əks-göstərişləri azdır;
- reseptsiz əldə etmək mümkündür.
Postkoital tabletlər
Postkoital, yəni təcili qoruyucu tabletlər qorunmasız cinsi əlaqədən və ya kontrasepsiya vasitəsinin uğursuzluğundan (məsələn, prezervativin cırılmasından) sonra istifadə üçün nəzərdə tutulub. Onlar cinsi əlaqədən sonrakı ilk üç sutka ərzində qəbul edilməlidir və nə qədər tez qəbul edilsə, təsir bir o qədər etibarlı olur.
Bu preparatlar daimi qorunma üsulu deyil. Onlarda hormonun miqdarı yüksək olur, tez-tez qəbul etmək menstrual dövrün pozulmasına və digər yan təsirlərə səbəb ola bilər. Preparatı özbaşına artıq miqdarda qəbul etmək olmaz, çünki zərbə dozası sağlamlığa zərər vura bilər. Dozanı yalnız həkim təyin edir, ən yaxşısı isə qorunma metodu haqqında əvvəlcədən ginekoloqla məsləhətləşməkdir.
Hormonal tabletlər necə qəbul edilir
- Müayinədən keçin. Ginekoloq anamnez toplayır, təzyiqi ölçür, lazım olduqda qan və yaxma analizləri təyin edir.
- Preparatı həkimlə seçin. Tablet dostun və ya yaxınının məsləhəti ilə deyil, sizin sağlamlıq göstəricilərinizə uyğun seçilir.
- Qəbula vaxtında başlayın. Başlama günü preparatın növündən asılıdır və həkim tərəfindən izah edilir.
- Hər gün eyni saatda qəbul edin. Gecikmə qorunmanın etibarlılığını azalda bilər.
- Buraxılmış tablet olarsa, təlimata və həkimin məsləhətinə əməl edin. Belə hallarda əlavə qorunma üsulu lazım ola bilər.
- Vəziyyətinizi izləyin. Şikayətlər olarsa, qəbulu dayandırmadan əvvəl həkimlə əlaqə saxlayın.
Qəbulun ilk aylarında yüngül ürəkbulanma, sinədə həssaslıq və ya ləkələnmə ola bilər. Bunlar çox vaxt orqanizmin uyğunlaşması ilə bağlıdır, lakin simptomlar uzun sürərsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əks-göstərişlər və yan təsirlər
Hormonal tabletlər hər qadına uyğun gəlmir. Həkim qəbul qərarını verərkən aşağıdakı vəziyyətləri nəzərə alır:
Qəbul üçün əlverişli ola bilər
- ginekoloq müayinəsi və testlər normadadır;
- qan laxtalanması riski yoxdur;
- tablet qəbulunu mütəmadi izləmək mümkündür;
- həkimlə tibbi tarixçə açıq müzakirə olunub.
Ehtiyatla və yalnız həkim nəzarəti ilə
- miqren, xüsusilə aura ilə;
- yüksək qan təzyiqi;
- siqaret çəkmək, xüsusilə 35 yaşdan sonra;
- artıq çəki və şəkərli diabet;
- süd vermə dövrü.
Qəbul məsləhət deyil
- qan damarlarında tromb və ya tromboz keçirmə;
- qaraciyərin ağır xəstəlikləri;
- hormondan asılı şişlər;
- səbəbi bilinməyən uşaqlıq qanaxması;
- hamiləlik və ya hamiləliyə şübhə.
Mümkün yan təsirlərə baş ağrısı, ürəkbulanma, sinədə gərginlik, əhval dəyişkənliyi, çəki dəyişikliyi və dövrlər arası ləkələnmə aid ola bilər. Çoxu ilk aylarda azalır, lakin davam edərsə, preparatın dəyişdirilməsi lazım gəlir.
Kimə hansı vasitə uyğundur
| Vəziyyət | Mümkün seçim | Qeyd |
|---|---|---|
| Müntəzəm cinsi həyat, əks-göstəriş yoxdur | Kombinə olunmuş oral tabletlər | Qəbul sxemini ginekoloq müəyyən edir |
| Süd vermə dövrü | Mini-pili | Estrogensiz variant, həkim nəzarəti ilə |
| Ürək-damar və ya metabolik risk | Estrogensiz üsul | Fərdi qiymətləndirmə vacibdir |
| Nadir cinsi əlaqə | Spermisidlər və ya baryer üsulları | Təlimata ciddi əməl etmək lazımdır |
| Qorunmasız əlaqədən sonra | Təcili kontrasepsiya | İlk üç sutka ərzində, daimi üsul deyil |
Cədvəl yalnız ümumi istiqamət verir. Konkret qərar müayinə nəticələri əsasında həkim tərəfindən qəbul edilir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, tabletlər hamiləlikdən qoruyur, lakin cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorumur. Bu məqsədlə baryer üsulundan istifadə etmək məsləhətdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır
- tablet qəbulundan sonra güclü baş ağrısı, görmə pozğunluğu və ya nitq çətinliyi yaranıbsa;
- bir ayağın şişməsi, ağrısı və qızarması, döş qəfəsində ağrı, nəfəs darlığı olarsa dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır;
- menstruasiya gecikibsə və hamiləlikdən şübhələnirsinizsə;
- tablet qəbulu zamanı uzun müddət davam edən ləkələnmə və ya qanaxma varsa;
- tableti bir neçə dəfə buraxmısınızsa və qorunmasız əlaqə olubsa;
- başqa dərman qəbul edirsiniz və onların kontraseptivlə uyğunluğu bilinmirsə.
Vaxtında məsləhət almaq həm istənilməyən hamiləliyin, həm də ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Tez-tez Verilən Suallar
Bəli, kombinə olunmuş oral və mini-pili tabletləri hər gün, mümkün qədər eyni saatda qəbul edilir. Qəbulda fasilə qorunmanı azalda bilər. Buraxılmış tablet olarsa, preparatın təlimatına və həkimin məsləhətinə əməl etmək lazımdır.
Hər şey xəstəliyin növündən asılıdır. Ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet, miqren kimi vəziyyətlərdə estrogen saxlayan tabletlər məhdudlaşdırıla bilər. Belə qadınlara həkim estrogensiz variantları və ya başqa üsulları təklif edir.
Spermisidlər yerli təsir göstərir və təlimata düzgün əməl edildikdə faydalıdır, lakin etibarlılıq çox vaxt hormonal tabletlərdən aşağı olur. Daha yüksək etibarlılıq lazımdırsa, ginekoloqla başqa üsulları müzakirə etmək məsləhətdir.
Xeyr. Bu preparatlar yalnız fövqəladə hallar üçündür. Tez-tez qəbul etmək dövrün pozulmasına və yan təsirlərə səbəb ola bilər. Daimi qorunma üçün ginekoloqla uyğun üsul seçmək lazımdır.
Kontraseptivin qəbulu dayandırıldıqdan sonra məhsuldarlıq adətən bərpa olunur. Bərpa müddəti qadından qadına dəyişə bilər. Hamiləlik planlaşdırırsınızsa, qəbulu dayandırmazdan əvvəl ginekoloqla məsləhətləşin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.