Orqanizmə az miqdarda lazım olan vitamin və mineralların çatışmazlığı: dəmir, yod, D vitamini, B12, folatlar, sink, maqnezium və başqaları.
Mikronutriyent çatışmazlığı orqanizmə vitamin və ya mineral maddələrin çatmadığı vəziyyətlərin ümumi adıdır. Onlar az miqdarda lazımdır, lakin onlarsız qanyaranma, qalxanabənzər vəzin, sümüklərin, sinir və immun sisteminin işi pozulur. ÜST-ün məlumatına görə dünyada ən çox dəmir, yod, A vitamini və sink çatışmazlığı yayılıb; şəhər mühitində D vitamini çatışmazlığı da tez-tez rast gəlinir. Belə çatışmazlıq normal və ya artıq çəkili insanlarda da olur — bu, «gizli aclıq» adlanır.
Səbəblər və risk amilləri
- rafinə olunmuş məhsulların üstünlük təşkil etdiyi birtərəfli rasion;
- tələbatın artdığı dövrlər: hamiləlik, ana südü ilə qidalandırma, uşaqlarda fəal böyümə;
- bol aybaşı və xroniki qan itkiləri (dəmir);
- bağırsaq xəstəlikləri, mədə əməliyyatları, o cümlədən bariatrik əməliyyatlar;
- düşünülmüş korreksiyasız vegetarianlıq və veqanlıq (B12, dəmir, sink);
- yaşlı yaş, alkoqol, bəzi dərmanlar.
Simptomlar
Təzahürlər konkret maddədən asılıdır:
- dəmir — solğunluq, yorğunluq, yüklənmədə təngnəfəslik, dırnaqların kövrəkliyi;
- yod — qalxanabənzər vəzin böyüməsi (zob), uşaqlarda inkişafın pozulması;
- D vitamini və kalsium — sümük ağrıları, əzələ zəifliyi, osteoporoz;
- B12 və folatlar — anemiya, ətraflarda keyimə;
- sink — yaraların pis sağalması, saç tökülməsi, dad hissinin zəifləməsi;
- maqnezium — qıcolmalar, ürəkdə fasilələr.
Diaqnostika
Analizlər şikayətlərə və risk amillərinə görə seçilir: ümumi qan analizi, ferritin, D vitamini, B12, folatlar, TSH, lazım olduqda maqnezium və kalsium. Göstəriş olmadan böyük «mikroelement panelləri» vermək az məlumatlıdır.
Müalicə
Həkim səbəbi aradan qaldırır və konkret çatışmazlığı bərpa etmək üçün preparatlar təyin edir. «Hər ehtimala qarşı» çoxlu əlavələrin eyni vaxtda qəbulu tövsiyə olunmur: dəmir, A və D vitaminləri, selenin artıqlığı zərər verə bilər.
Profilaktika
Tərəvəz, meyvə, paxlalılar, balıq, ət və süd məhsulları ilə müxtəlif qidalanma, yodlaşdırılmış duzdan istifadə, hamiləlik planlaşdırılarkən həkimin tövsiyəsi ilə fol turşusunun qəbulu.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sakit vəziyyətdə təngnəfəsliklə kəskin zəiflik, huşunu itirmə, qanaxma əlamətləri, artan keyimə və ya yerişin pozulması təcili yardım tələb edir; huşun itməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
