Iodine deficiency

Yod çatışmazlığı qida ilə yodun kifayət qədər daxil olmamasıdır; bu zaman qalxanabənzər vəz yetərli hormon hasil edə bilmir. Zobun tez-tez rast gəlinən səbəbidir.

Sinonimlər: Yod defisiti

Qalxanabənzər vəz maddələr mübadiləsini, ürəyin, beynin işini və uşağın böyüməsini tənzimləyən tiroksin və triyodtironin hormonlarını sintez etmək üçün yoda ehtiyac duyur. Orqanizm yodu uzun müddət ehtiyatda saxlaya bilmir, buna görə o, qida və su ilə müntəzəm daxil olmalıdır. Bir çox dağlıq və dənizdən uzaq ərazilərdə, o cümlədən Qafqazda torpaq və su yodla kasıbdır və yodlaşdırılmış duz olmadan çatışmazlıq geniş yayılır. Yod çatışmazlığı xüsusilə hamiləlik dövründə və erkən uşaqlıqda təhlükəlidir.

Səbəblər və risk amilləri

endemik ərazilərdə yaşamaq və yodlaşdırılmış duzdan imtina;
hamiləlik və əmizdirmə — yoda ehtiyac artır;
dəniz məhsullarını, süd məhsullarını və yumurtanı istisna edən sərt pəhrizlər, veqanlıq;
siqaret çəkmə və yodun mənimsənilməsinə mane olan qidalar (yodun az qəbulu fonunda çiy kələmin, soyanın, darının çoxluğu).

Simptomlar

Yüngül çatışmazlıq çox vaxt hiss olunmadan keçir. İfadəli və uzunmüddətli çatışmazlıqda qalxanabənzər vəzin diffuz böyüməsi (zob), sonra isə düyünlər inkişaf edir; hipotireozun əlamətləri yaranır: yorğunluq, üşümə, dərinin quruluğu, qəbizlik, çəki artımı. Uşaqlarda təhsil uğurları azalır, böyümə ləngiyir. Hamilə qadında ağır çatışmazlıq dölün beyin inkişafını pozaraq kretinizmə qədər apara bilər və düşük riskini artırır.

Diaqnostika

Əhalinin yodla təmin olunmasını qiymətləndirmək üçün sidikdə yodun konsentrasiyasından istifadə olunur, lakin ayrıca bir insanda bu göstərici gündən-günə dəyişir və diaqnoz üçün az yararlıdır. Həkim qalxanabənzər vəzi müayinə zamanı və ultrasəs müayinəsində qiymətləndirir, tireotrop hormonu və sərbəst tiroksini təyin edir; düyünlər olduqda biopsiya lazım ola bilər.

Müalicə

Əsas məsələ yodun qida ilə bərpasıdır: yodlaşdırılmış duz, dəniz balığı, dəniz məhsulları, süd məhsulları, yumurta. Hamilələrə, əmizdirən və hamiləlik planlaşdıran qadınlara həkim adətən yod preparatları tövsiyə edir. Zob və hipotireozda müalicəni endokrinoloq seçir. Düyünlü zobu olan şəxslər, xüsusən yaşlılar, özbaşına yod qəbuluna başlamamalıdır: bu, tireotoksikoza səbəb ola bilər.

Profilaktika

ÜST-nin tövsiyə etdiyi ən effektiv tədbir duzun ümumi yodlaşdırılmasıdır. Rasionda duzun ümumi miqdarını artırmadan adi duzu yodlaşdırılmış duzla əvəz etmək kifayətdir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Boynun ön hissəsinin böyüməsi, udma zamanı təzyiq hissi, hipotireoz əlamətləri, həmçinin hamiləlik planlaşdırıldıqda endokrinoloqa planlı müraciət lazımdır. Böyümüş vəz nəfəs almağa və ya udmağa mane olursa — təcili.

Üst termin: Mikronutriyent çatışmazlığı