Qanın və toxuma mayesinin ən kiçik damarlarla — arteriollar, kapilyarlar və venullarla hərəkəti; burada hüceyrələrlə oksigen və maddələr mübadiləsi gedir.
Mikrosirkulyasiya qan dövranının son həlqəsidir. Məhz diametri millimetrin hissələri qədər olan damarlarda qan toxumalara oksigen, qlükoza və digər maddələri verir, karbon qazını və mübadilə məhsullarını götürür. Ürək və iri arteriyalar yalnız qanı çatdırır; həlledici mübadilə mikrodamarlar səviyyəsində baş verir.
Mahiyyəti və quruluşu
Mikrosirkulyator yataq aşağıdakılardan ibarətdir:
- arteriollar — qan axınını tənzimləyən əzələ divarlı kiçik arteriyalar;
- prekapilyar sfinkterlər — ayrı-ayrı kapilyarları açan və ya bağlayan quruluşlar;
- kapilyarlar — divarından mübadilə gedən, bir qat endotel hüceyrəsindən ibarət ən nazik damarlar;
- venullar — qanı geri toplayan damarlar;
- artıq toxuma mayesini aparan limfa kapilyarları.
Bu sistemin işi endotelin vəziyyətindən, qanın özlülüyündən, eritrositlərin deformasiya qabiliyyətindən, yerli damargenişləndirici maddələrdən (məsələn, azot oksidi) və vegetativ sinir sistemindən asılıdır.
Klinik əhəmiyyəti
Mikrosirkulyasiya pozuntuları normal təzyiq və keçirici iri arteriyalar olduqda belə mövcud ola bilər. Stenokardiyası və «təmiz» koronar arteriyaları olan pasiyentlərin bir qismində ağrıların səbəbi koronar mikrodamar disfunksiyasıdır. Şok və sepsis zamanı məhz mikrosirkulyasiya əziyyət çəkir, bu da orqanların zədələnməsinə gətirir. Həkim onu dolayı yolla — dərinin rəngi və temperaturu, kapilyarların dolma vaxtı, laktat səviyyəsi ilə qiymətləndirir; ixtisaslaşmış mərkəzlərdə kapilyaroskopiya və lazer doppler floumetriyası istifadə olunur.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- Şəkərli diabet — böyrəklərin, gözlərin, sinirlərin diabetik mikroangiopatiyası.
- Arterial hipertenziya və hədəf orqanların zədələnməsi.
- Koronar mikrodamar disfunksiyası, atım fraksiyası qorunmuş ürək çatışmazlığı.
- Şok, sepsis, ağır ürək çatışmazlığı.
- Sistem vaskulitləri, Reyno sindromu, sistem sklerodermiya.
Kiçik damarların sağlamlığını siqaretdən imtina, qan şəkərinə və təzyiqə nəzarət, fiziki fəallıq qoruyur. Müalicə «mikrosirkulyasiyaya» deyil, onu pozan xəstəliyə yönəldilir.
Əlaqəli terminlər
- Qan dövranı
- Kapilyar
- Perfuziya
- Diabetik angiopatiya
- Angiopatiya
- Oksigen saturasiyası
- Sianoz
- Şəkərli diabet
