Neyropatiya

Neyropatiya baş və onurğa beynindən kənarda yerləşən sinirlərin zədələnməsidir. Bir sinir (mononeyropatiya — məsələn, üz və ya orta sinir), bir neçə ayrı sinir və ya çoxlu sinir simmetrik şəkildə zədələnə bilər — sonuncu halda polineyropatiyadan danışılır. Liflərin növündən asılı olaraq hissiyyat, hərəkətlər və ya daxili orqanların işi pozulur.

Səbəblər və risk amilləri

• Şəkərli diabet — polineyropatiyanın ən çox rast gəlinən səbəbi.
• Sinirin anatomik kanallarda sıxılması (tunel sindromları), travmalar, uzun müddət narahat vəziyyətdə qalma.
• Alkoqoldan sui-istifadə, vitamin B12 və digər B qrupu vitaminlərinin çatışmazlığı.
• Hipotireoz, xroniki böyrək xəstəliyi.
• Bəzi dərmanların, o cümlədən kimyaterapiyanın toksik təsiri.
• İnfeksiyalar (qurşaqvari herpes, HİV, difteriya), autoimmun proseslər, o cümlədən Giyen-Barre sindromu.
• İrsi neyropatiyalar.

Simptomlar

• Keyimə, qarışqalanma, göynəmə — polineyropatiyada adətən ayaq pəncələrindən “corab”, sonra “əlcək” tipində başlayır.
• Əzələlərin zəifliyi və arıqlaması, pəncənin sallanması, əllərdə çevikliyin azalması.
• Neyropatik ağrı, xüsusilə gecələr.
• Qaranlıqda yerişin qeyri-sabitliyi.
• Vegetativ pozuntular: ayağa qalxarkən başgicəllənmə, tərləmənin, bağırsaq və sidik kisəsinin işinin pozulması.

Diaqnostika

Nevroloq hissiyyatı, refleksləri və əzələ gücünü yoxlayır. Əsas üsul hansı sinirlərin necə zədələndiyini göstərən elektroneyromioqrafiyadır. Səbəbi axtarmaq üçün qlükoza və qlikozilləşmiş hemoqlobin, vitamin B12, qalxanabənzər vəzin hormonları, böyrək və qaraciyər funksiyası təyin olunur; göstərişə görə sinirin USM-i, maqnit-rezonans tomoqrafiya, genetik testlər.

Müalicə

Əsas məqsəd səbəbin aradan qaldırılmasıdır: diabetin kompensasiyası, alkoqoldan imtina, vitamin çatışmazlığının bərpası, toksik preparatın ləğvi, sıxılmış sinirin azad edilməsi. Neyropatik ağrı üçün həkim xüsusi preparatlar seçir. Müalicəvi bədən tərbiyəsi, ortezlər, diabetdə ayaq pəncələrinə qulluq vacibdir. Autoimmun formalar stasionarda spesifik immunoterapiya tələb edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qol və ayaqlarda zəiflik saatlar və ya günlər ərzində artırsa, tənəffüs və ya udma çətinləşirsə, dərhal yardım istəyin — bu, təcili tibbi yardım (103) çağırılmasını tələb edən Giyen-Barre sindromu ola bilər. Ayaq pəncələrində yaralar, pəncənin və ya əlin qəfil sallanması, çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması da təcili müayinə tələb edir.