Panarisi — xırda yaralar, tilişkələr və batmalardan sonra yaranan, ən çox əl barmağı toxumalarının kəskin irinli iltihabıdır.
Sinonimlər: Barmağın irinli iltihabı
Əl barmaqlarının quruluşu xüsusidir: dərialtı toxuma sıx arakəsmələrlə kiçik hüceyrələrə bölünüb, buna görə irin yanlara deyil, dərinə — vətərlərə, sümüyə və oynağa doğru yayılır. Məhz bu səbəbdən kiçik yaradan başlayan panarisi bir neçə gün ərzində ciddi nəticələrə və barmağın funksiyasının itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
Səbəblər və risk amilləri
Törədicilər adətən qızılı stafilokok, daha nadir hallarda streptokoklar və qarışıq floradır. Bakteriyalar tilişkə, batma, kəsik, çat, dırnaq ətrafı cırıqları və səliqəsiz manikürdən sonra daxil olur. Şəkərli diabet, torpaq, balıq və ətlə iş, su və kimyəvi maddələrlə tez-tez təmas, zəif immunitet riski artırır.
Növləri və simptomlar
- dəri panarisisi — dərialtında irinli qabarcıq;
- dırnaqətrafı (paronixiya) — dırnaq kənarında qızartı və irin;
- dırnaqaltı — dırnaq lövhəsinin altında irin;
- dərialtı — ən çox rast gəlinən forma: şişkinlik, yuxuya mane olan döyüntülü, «dartıcı» ağrı;
- vətər, sümük və oynaq panarisisi — dərin formalar: barmaq bütövlükdə şişir, bükülü vəziyyətdə olur, hərəkətlər kəskin ağrılıdır.
Temperaturun yüksəlməsi, halsızlıq, əldə qırmızı zolaqlar (limfangit) və qoltuqaltı limfa düyünlərinin böyüməsi mümkündür.
Diaqnostika
Cərrah diaqnozu baxış zamanı ən ağrılı nöqtəni müəyyən etməklə qoyur. Sümük və ya oynağın zədələnməsinə şübhə olduqda rentgenoqrafiya, irinin yayılmasını dəqiqləşdirmək üçün ultrasəs müayinəsi aparılır. Ümumi qan analizi, diabet olduqda qlükozaya nəzarət təyin edilir.
Müalicə
Ən erkən mərhələdə, irin əmələ gəlməmişdən əvvəl həkim konservativ müalicə təyin edə bilər. İrinlik formalaşıbsa, əsas üsul yerli anesteziya altında cərrahi açma və drenajdır, dırnaqaltı formada dırnağın qismən və ya tam çıxarılması aparılır. Antibiotiklər göstərişə görə, xüsusən dərin formalarda və limfangitdə təyin olunur; dərmanı həkim seçir. Əl fiksasiya edilir, sarğılar qoyulur, tetanus profilaktikası aparılır. İrinliyi özbaşına açmaq və barmağı isitmək olmaz.
Profilaktika
Hətta xırda yaraları antiseptiklə işləyin, tilişkələri çıxarın, əlcəklə işləyin, manikür üçün steril alətlərdən istifadə edin.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Döyüntülü ağrı yatmağa imkan vermirsə, elə həmin gün cərraha müraciət edin. Bütün barmaq və ya əl şişdikdə, barmağı açmaq mümkün olmadıqda, qolda qırmızı zolaqlar göründükdə, temperatur 38 °C-dən yüksək olduqda, xüsusən diabet zamanı təcili yardım lazımdır.
