Posttrombotik xəstəlik

Posttrombotik xəstəlik ayağın dərin venalarının trombozunun ən çox rast gəlinən uzaq nəticəsidir. Kəskin epizoddan sonra tromb tədricən sorulur və ya birləşdirici toxuma ilə əvəzlənir. Venanın mənfəzi tam bərpa olunmur, trombun içində qalmış klapanlar isə çapıqlaşır və işləmir. Nəticədə eyni vaxtda həm axına maneə, həm də qanın geri axını yaranır, baldır venalarında təzyiq yüksək qalır. Əlamətlər adətən trombozdan sonrakı ilk aylar və ya bir-iki il ərzində meydana çıxır.

Səbəblər və risk amilləri

• geniş tromboz, xüsusilə qalça və bud venalarını əhatə edən;
• eyni ayaqda təkrar tromboz;
• kəskin dövrdə yetərsiz və ya yarımçıq kəsilmiş antikoaqulyant terapiya;
• trombozdan bir ay sonra davam edən şikayətlər, piylənmə, yaşlı yaş, əvvəldən olan venoz çatışmazlıq.

Simptomlar

Zədələnmiş ayaqda ağırlıq, gərginlik tipli ağrı və ödem tipikdir; bunlar yeriyərkən və gün sonuna doğru artır, ayaqlar yuxarı qaldırıldıqda azalır. Qıcolmalar, qaşınma, dərialtı venaların genişlənməsi, baldır dərisinin tündləşməsi və bərkiməsi ola bilər. Ağır forması venoz trofik xoradır. Bəzi xəstələri sürətli yerişdə budda partlayıcı ağrı (venoz axsaqlıq) narahat edir.

Diaqnostika

Diaqnoz kəskin trombozdan ən azı 3–6 ay sonra, şikayətlərin xüsusi şkala ilə qiymətləndirilməsi əsasında qoyulur. Dupleks skanlama venalarda qalıq dəyişiklikləri, reflüksü və okklüziyanı göstərir. Qalça venalarının tutulmasından şübhələndikdə KT və ya MR-venoqrafiya, damardaxili USM aparılır.

Müalicə

• Kompression trikotaj şikayətləri yüngülləşdirən əsas vasitədir.
• Baldır əzələləri üçün müntəzəm fiziki məşqlər, çəkiyə nəzarət, ayaqların yuxarı qaldırılması.
• Təkrar tromboz riski tələb edirsə, antikoaqulyantların davam etdirilməsi — qərarı həkim verir.
• Qalça venalarının tutulmasında ixtisaslaşmış mərkəzlərdə stentləmə aparılır; xoralar venoz xoralara qulluq prinsipləri ilə müalicə olunur.

Profilaktika

Əsas şərt dərin venaların trombozunun vaxtında və tam müalicəsi, erkən hərəkətə başlamaq və antikoaqulyantları özbaşına dayandırmamaqdır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Ayaqda ödem və ağrının qəfil artması təkrar tromboz ola bilər — təcili müayinə lazımdır. Təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanhayxırma zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.