Xroniki venoz çatışmazlıq

Xroniki venoz çatışmazlıq (XVÇ) ayaq venalarının uzun müddət qanın ürəyə qaytarılmasının öhdəsindən gələ bilmədiyi vəziyyətdir. Onun əsasında klapan çatışmazlığı və ya axına maneə səbəbindən baldır venalarında təzyiqin davamlı artması (venoz hipertenziya) durur. Xəstəliyin ağırlığı beynəlxalq CEAP təsnifatı ilə təsvir olunur: C0–C1 siniflərindən (görünən dəyişiklik olmadan şikayətlər, damar “ulduzcuqları”) varikoz (C2) və ödem (C3) vasitəsilə dəri dəyişikliklərinə (C4) və xoralara (C5 — sağalmış, C6 — açıq) qədər.

Səbəblər və risk amilləri

• varikoz xəstəliyi — ən çox rast gəlinən səbəb;
• dərin venaların trombozundan sonra posttrombotik xəstəlik;
• venaların anadangəlmə inkişaf anomaliyaları, qalça venasının sıxılması;
• irsiyyət, qadın cinsi, hamiləliklər, yaş, piylənmə, ayaq üstə iş, az hərəkətlilik.

Simptomlar

Axşamlar ayaqlarda ağırlıq, sızıltılı ağrı və yorğunluq, topuq ödemi, gecə qıcolmaları, qaşınma, yanma. Zaman keçdikcə genişlənmiş venalar, baldır dərisinin tündləşməsi (hiperpiqmentasiya), venoz ekzema, dəri və dərialtı toxumanın bərkiməsi (lipodermatoskleroz), ağ çapıq sahələri yaranır. Son mərhələ trofik xoradır.

Diaqnostika

Əsas üsullar fleboloqun müayinəsi və ayaq üstə aparılan venaların dupleks skanlamasıdır: o, reflüksü, trombozun nəticələrini aşkar edir və müalicə planını müəyyən edir. Çanaq venalarının zədələnməsindən şübhələndikdə KT və ya MR-venoqrafiya istifadə olunur. Başqa mənşəli ödemlər (ürək, böyrək, limfatik) əlavə müayinələrlə istisna edilir.

Müalicə

• Kompression terapiya bütün mərhələlərdə şikayətləri azaldır, xoralarda isə sağalmanı sürətləndirir.
• Flebotrop dərmanlar (məsələn, mikronizə edilmiş təmizlənmiş flavonoid fraksiyası) ağrı, ağırlıq və ödemi yüngülləşdirir; həkim təyin edir.
• Reflüksün aradan qaldırılması: endovenoz lazer koaqulyasiyası, radiotezlikli ablyasiya, skleroterapiya, flebektomiya.
• Qalça venalarının obstruksiyasında — ixtisaslaşmış mərkəzlərdə stentləmə.

Profilaktika

Müntəzəm gəzinti, üzgüçülük, baldır əzələləri üçün məşqlər, normal çəki, ayaqlar yuxarı qaldırılmış halda istirahət, uzun müddət hərəkətsiz durmaqdan və oturmaqdan imtina.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Bir ayağın qəfil şişməsi və ağrısı, vena boyunca ağrılı qırmızı zolaq, açılmış və ya infeksiyalaşmış xora, venadan qanaxma zamanı təcili müraciət edin. Təngnəfəslik və döş qəfəsində ağrı olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.