Qida borusunun strikturası qida borusu mənfəzinin davamlı daralmasıdır; bu səbəbdən qida çətinliklə keçir və ya ilişib qalır.
Qida borusunun strikturası orqanın mənfəzinin çapıq toxuması, iltihab və ya şiş səbəbindən daraldığı sahədir. Əsas əlamət udmanın çətinləşməsidir (disfagiya): əvvəlcə bərk, sonra isə maye qidanın. Strikturalar xoşxassəli və bədxassəli olur; taktika və proqnoz bundan asılıdır, ona görə hər daralmanın səbəbi dəqiqləşdirilməlidir.
Səbəblər və risk amilləri
- Peptik striktura — QERX-də uzunmüddətli reflüks-ezofagitin nəticəsi; ən çox rast gəlinən xoşxassəli səbəb.
- Turşu və ya qələvilərlə qida borusunun kimyəvi yanığı, o cümlədən uşaqlarda təsadüfən udulduqda.
- Eozinofil ezofagit — allergik iltihab, gənclərdə tez-tez rast gəlinən səbəb.
- Dərman zədələnməsi (qida borusunda ilişən tabletlər: bəzi antibiotiklər, QSİƏP-lər, kalium preparatları, bisfosfonatlar).
- Şüa terapiyası, əməliyyatların və endoskopik müdaxilələrin nəticələri.
- Qida borusu xərçəngi — bədxassəli daralma, daha çox yaşlı siqaret çəkənlərdə, Barret qida borusu fonunda.
Simptomlar
Qidanın döş sümüyü arxasında “ilişməsi” hissi, yeməyi su ilə içmək ehtiyacı, udqunma zamanı ağrı, həzm olunmamış qidanın geri qayıtması, arıqlama. Qida qalıqları tənəffüs yollarına düşərək öskürək və pnevmoniyaya səbəb ola bilər. Arıqlama ilə sürətlə artan disfagiya daha çox şiş üçün xarakterikdir.
Diaqnostika
Əsas üsul biopsiya ilə qastroskopiyadır: daralmanın səviyyəsini və uzunluğunu göstərir, xərçəngi istisna etməyə imkan verir. Barium ilə qida borusunun rentgenkontrast müayinəsi uzun və mürəkkəb strikturaları qiymətləndirməyə kömək edir. Şişdən şübhələndikdə KT və endoskopik ultrasəs müayinəsi aparılır.
Müalicə
Xoşxassəli strikturalar endoskopik yolla — ballon dilatasiyası və ya bujlama ilə genişləndirilir; çox vaxt bir neçə seans lazım olur. Təkrar daralmanın qarşısını almaq üçün səbəb müalicə edilir: QERX-də uzun müddət proton pompası inhibitorları, eozinofil ezofagitdə iltihabəleyhinə terapiya. Residivləşən strikturalarda müvəqqəti stentlər, nadir hallarda əməliyyat tətbiq edilir. Bədxassəli strikturaları onkoloqlar müalicə edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qida ilişib keçmirsə, insan tüpürcəyini uda bilmirsə, döş sümüyü arxasında ağrı, qanlı qusma, nəfəs almada çətinlik yaranıbsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Tikəni çörəklə itələməyə və ya qusdurmağa çalışmayın. Turşu və ya qələvi udulduqda dərhal 103-ə zəng edin.
Üst termin: Striktura
Əlaqəli terminlər
- Disfagiya
- Qida borusu
- Reflüks-ezofagit
- Qastroezofageal reflüks xəstəliyi
- Eozinofil ezofagit
- Qida borusu xərçəngi
- Qastroskopiya
- Striktura
