Radiation therapy

Şüa terapiyası şiş hüceyrələrinin DNT-sini zədələyərək onların bölünməsini dayandıran ionlaşdırıcı şüalanma ilə müalicədir; xərçəngin əsas müalicə üsullarından biridir.

Sinonimlər: Radioterapiya, Şüalanma

Şüa terapiyası (radioterapiya) şiş hüceyrələrini məhv etmək üçün ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadədir. Şüalanma DNT-ni zədələyir və aktiv bölünən hüceyrələr məhv olur. Normal toxumalar daha yaxşı bərpa olunur, müasir texnologiyalar isə ətraf orqanları maksimum qorumaqla dozanı dəqiq şişə çatdırmağa imkan verir. Onkoloji pasiyentlərin əhəmiyyətli hissəsi şüa terapiyası alır.

Göstərişlər

müstəqil üsul kimi radikal müalicə — məsələn, prostat vəzi, qırtlaq, uşaqlıq boynu xərçəngində, erkən ağciyər xərçəngində;
əməliyyatdan sonra adyuvant şüalanma — orqanqoruyucu əməliyyatdan sonra süd vəzisi xərçəngində, düz bağırsaq xərçəngində, baş-boyun şişlərində;
neoadyuvant — əməliyyatdan əvvəl, çox vaxt kimyaterapiya ilə birlikdə;
palliativ — sümük metastazlarında ağrını azaltmaq, qanaxmanı dayandırmaq üçün, onurğa beyninin sıxılmasında və ya baş beyin metastazlarında;
bəzi xoşxassəli xəstəliklər.

Növləri və necə aparılır

Distansion şüa terapiyası xətti sürətləndiricidə aparılır. Əvvəlcə müalicənin aparılacağı vəziyyətdə KT-nişanlama edilir; bəzən fiksasiyaedici maskalar və ya dayaqlar hazırlanır, dəriyə nişanlar qoyulur. Sonra doza planlaşdırılır. Şüalanma adətən bir neçə həftə ərzində iş günləri hər gün aparılır; seans bir neçə dəqiqə çəkir və ağrısızdır. Müasir üsullar — IMRT, VMAT, yüksək dozanın 1–5 seansda verildiyi stereotaksik radioterapiya və radiocərrahiyyə, proton terapiyası. Distansion şüalanmadan sonra insan radioaktiv olmur.

Braxiterapiya zamanı şüa mənbəyi müvəqqəti olaraq orqanın boşluğuna və ya şişə yeridilir (uşaqlıq boynu, prostat vəzi). Radionuklid terapiya zamanı preparat orqanizmə yeridilir, məsələn, qalxanabənzər vəzi xərçəngində radioaktiv yod.

Effektivlik və risklər

Effektivlik şişin növündən, şüalanmaya həssaslığından və mərhələdən asılıdır; bir çox şişdə şüa terapiyası sağalma və ya orqanı qorumaq şansı verir. Yan təsirlər əsasən yerlidir və şüalanan nahiyədən asılıdır: yorğunluq, dərinin qızarması və qabıqlanması, ağız və udlağın selikli qişasının iltihabı, ishal, tez-tez sidiyə getmə, şüalanma sahəsində saç tökülməsi. Gecikmiş ağırlaşmalar — toxuma fibrozu, ağız quruluğu, bağırsaq, sidik kisəsi, ürək dəyişiklikləri, nadir hallarda ikincili şişlər. Dəriyə qulluq və qidalanma radioterapevtin tövsiyələrinə uyğun olmalıdır. Yüksək hərarət, yemək və içməyin mümkün olmaması, qanaxma zamanı dərhal həkimlə əlaqə saxlayın; güclü təngnəfəslik və ya 5 dəqiqədən uzun sürən döş ağrısında təcili tibbi yardım (103) çağırın.