Orqanizmin bütün hüceyrələrinin daim hasil etdiyi və böyrəklərin xaric etdiyi zülal. Qanda onun səviyyəsi yumaqcıq filtrasiyası sürətinin dəqiq qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur.
Sistatin C bütün nüvəli hüceyrələrdə sabit sürətlə əmələ gələn kiçik zülaldır. O, böyrək yumaqcıqlarında sərbəst süzülür, sonra kanalcıqlarda tamamilə parçalanır və sidiyə demək olar ki, keçmir. Buna görə böyrəklərin filtrasiya qabiliyyəti zəiflədikdə qanda sistatin C-nin konsentrasiyası artır. Kreatinindən fərqli olaraq, onun səviyyəsi əzələ kütləsindən və qidalanmadan az asılıdır, bu da göstəricini böyrək funksiyasının qiymətləndirilməsində faydalı əlavəyə çevirir.
Nə üçün təyin edilir
- Yumaqcıq filtrasiyası sürətinin (YFS) hesablanması — sistatin C-yə və ya sistatin C ilə kreatininin birgə dəyərinə görə.
- Kreatininə görə YFS sərhəd həddində olduqda və böyrək zədələnməsinin başqa əlaməti olmadıqda xroniki böyrək xəstəliyinin təsdiqi.
- Qeyri-adi əzələ kütləsi olan insanlarda böyrək funksiyasının qiymətləndirilməsi: yaşlılar, zəifləmiş xəstələr, amputasiya keçirənlər, idmançılar, vegetarianlar.
- Böyrəklərlə xaric olunan dərmanlar təyin edilməzdən əvvəl və şəkərli diabeti olan xəstələrin müşahidəsində YFS-nin dəqiqləşdirilməsi.
Hazırlıq
Venadan qan səhər verilir; ciddi aclıq vacib deyil, lakin 4–8 saat yeməmək və bir gün əvvəl ağır fiziki yükdən çəkinmək məsləhətdir. Qlükokortikoid qəbulu və qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri barədə həkimə deyilməlidir — bunlar zülalın səviyyəsinə təsir edir.
Normalar
Təxminən böyüklərdə 0,6–1,0 mq/l civarındadır, yaşlılarda dəyərlər tədricən artır. Nəticə metoddan və kalibrlənmədən asılıdır, buna görə istinad dəyərlərini laboratoriya cins və yaşı nəzərə alaraq müəyyən edir. Klinik əhəmiyyəti təkcə konsentrasiyanın özü deyil, onun əsasında hesablanan YFS də daşıyır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksəlmə: xroniki böyrək xəstəliyi, böyrəklərin kəskin zədələnməsi, diabetik nefropatiya zamanı YFS-nin azalması. Böyrəklə bağlı olmayan səbəblər — hipertireoz, qlükokortikoidlərlə müalicə, güclü iltihab, piylənmə, siqaret çəkmə, bəzi şişlər. Azalma: hipotireoz, həmçinin diabetin erkən mərhələlərində və ya hamiləlikdə artmış filtrasiya (hiperfiltrasiya). Sistatin C və kreatinin fərqli YFS göstərdikdə həkim sonrakı taktikanı klinik vəziyyəti, sidikdə albumin analizini və digər məlumatları nəzərə alaraq seçir.
