Alveolların bitişməsinə mane olan surfaktantın çatışmazlığı nəticəsində, əsasən vaxtından əvvəl doğulmuş yenidoğulmuşda kəskin tənəffüs çatışmazlığı.
Sinonimlər: Hialin membranlar xəstəliyi
Yenidoğulmuşların respirator distress sindromu (RDS), yaxud hialin membranlar xəstəliyi ağciyərlərin yetişməməsi səbəbindən inkişaf edir. Surfaktant alveolların daxili səthini örtür və nəfəsvermə zamanı onları açıq saxlayır. Onun kifayət qədər hasil olunması yalnız hamiləliyin sonuna yaxın başlayır, buna görə uşaq nə qədər tez doğularsa, RDS ehtimalı bir o qədər yüksək olur. Surfaktant olmadan alveollar bitişir, ağciyərlər «sərtləşir» və körpə hər nəfəsə böyük güc sərf etməli olur.
Səbəblər və risk amilləri
- vaxtından əvvəl doğuş — əsas amil, xüsusən 32 həftədən əvvəl;
- anada şəkərli diabet (ağciyərlərin yetişməsini ləngidir);
- doğuş fəaliyyəti başlamazdan əvvəl planlı kesar əməliyyatı;
- doğuşda asfiksiya, körpənin soyuqlaması;
- əkizlərdən ikinci döl, oğlan cinsi.
Simptomlar
Əlamətlər doğuşdan dərhal və ya ilk saatlarda görünür: tez nəfəs (dəqiqədə 60-dan çox), inləyən nəfəsvermə, burun qanadlarının genişlənməsi, qabırğaarası sahələrin və döş sümüyünün içəri çəkilməsi, sianoz. Müalicə olunmazsa, vəziyyət ilk iki gün ərzində pisləşir.
Diaqnostika
Neonatoloq tənəffüs pozğunluğunun ağırlığını şkalalarla qiymətləndirir, pulsoksimetriya ilə saturasiyaya və qan qazlarına nəzarət edir. Rentgenoqramda ağciyərlərin şəffaflığının azalması («buzlu şüşə») və hava bronxoqramı görünür; ağciyərlərin ultrasəs müayinəsindən getdikcə daha çox istifadə olunur. Anadangəlmə pnevmoniya və sepsis istisna edilir.
Müalicə
Birinci xətt doğuşdan etibarən daimi müsbət təzyiqlə (CPAP) qeyri-invaziv dəstəkdir. Oksigen ehtiyacı artdıqda surfaktant preparatı traxeyaya, mümkün olduqda nazik kateter vasitəsilə az invaziv üsulla yeridilir. Bu kifayət etmədikdə ağciyərlərin süni ventilyasiyasına keçilir. Eyni zamanda temperatur və qidalanma təmin edilir, infeksiya şübhəsi olduqda antibiotiklər təyin olunur. Taktikanı yenidoğulmuşların reanimasiya şöbəsinin həkimi müəyyən edir.
Profilaktika
Vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi olduqda hamilə qadına antenatal kortikosteroid kursu təyin edilir — bu, RDS riskini və ağırlığını xeyli azaldır. Doğuşdan əvvəl perinatal mərkəzə köçürülmə və 39 həftədən əvvəl göstərişsiz planlı kesar əməliyyatından imtina vacibdir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
RDS doğum evində inkişaf edir və müalicə dərhal başlanır. Lakin evdə körpədə tez, inləyən tənəffüs, döş qəfəsinin içəri çəkilməsi, dodaqların göyərməsi və ya nəfəs fasilələri yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
