Doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə oksigen və ya süni ventilyasiya tələb etmiş, əsasən vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlarda inkişaf edən xroniki ağciyər xəstəliyi.
Sinonimlər: BPD
Bronxopulmonar displaziya (BPD) ağciyərləri doğuş anında hələ yetişməmiş və intensiv tənəffüs dəstəyi zamanı zədələnmiş yenidoğulmuşlarda formalaşır. Bu, anadangəlmə qüsur deyil, qazanılmış vəziyyətdir: alveolların və ağciyər damarlarının inkişafı pozulur, fibroz sahələri yaranır, bronxların həssaslığı artır. Uşaq ən azı 28 gün əlavə oksigenə ehtiyac duyursa, diaqnoz qoyulur, ağırlıq dərəcəsi isə 36 həftəlik postmenstrual yaşa qədər qiymətləndirilir.
Səbəblər və risk amilləri
- dərin vaxtından əvvəl doğuş və çox aşağı doğum çəkisi;
- respirator distress sindromu və uzunmüddətli ağciyərlərin süni ventilyasiyası;
- yüksək konsentrasiyalı oksigenin toksik təsiri;
- bətndaxili və doğuşdan sonrakı infeksiyalar, o cümlədən sepsis;
- açıq arterial axacaq, dölün inkişafının ləngiməsi.
Simptomlar
Uşaqda sürətli tənəffüs, döş qəfəsinin yumşaq nahiyələrinin içəri çəkilməsi, fitverici xırıltılar və oksigen ehtiyacı qalır. Qidalanma zamanı tez yorulur, çəki az artır, tez-tez bronxiolit və bronxitlə xəstələnir. Ağır hallarda ürəyin sağ şöbələrinə yük salan ağciyər hipertenziyası inkişaf edir.
Diaqnostika
Neonatoloq anamnezə və oksigen asılılığının müddətinə əsaslanır. Pulsoksimetriya, qan qazlarının analizi, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya kompüter tomoqrafiyası aparılır. Ağciyər hipertenziyasını aşkar etmək üçün exokardioqrafiya lazımdır.
Müalicə
Əsas prinsip ağciyərləri qoruyan tənəffüs dəstəyidir (mümkün qədər qeyri-invaziv), hədəf saturasiya dəyərləri ilə nəzarət olunan oksigen terapiyası və yeni ağciyər toxumasının böyüməsi üçün gücləndirilmiş qidalanmadır. Göstərişə görə diuretiklər, inhalyasiya bronxolitikləri və kortikosteroidlər, ağciyər arteriyasında təzyiqi azaldan dərmanlar tətbiq olunur. Bəzi uşaqlar evə oksigen konsentratoru ilə yazılır. Bütün müalicəni həkim təyin edir. Respirator infeksiyalardan qorunmaq vacibdir: planlı vaksinasiya və həkimin qərarı ilə RSV infeksiyasının immunoprofilaktikası.
Profilaktika
Vaxtından əvvəl doğuşun qarşısının alınması, erkən doğuş təhlükəsində antenatal kortikosteroidlər, surfaktantın vaxtında yeridilməsi və minimal travmatik ventilyasiya BPD riskini azaldır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Uşağın dodaqları və ya dərisi göyərərsə, tənəffüsdə fasilələr yaranarsa, nəfəsi çox tez və küylü olub döş qəfəsi dərindən içəri çəkilərsə, qidadan imtina edərsə və ya süstləşərsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın. BPD olan uşaqda istənilən KRVI elə həmin gün pediatra göstərilməyi tələb edir.
