Döyənəklər — dərinin uzunmüddətli sürtünmə və ya təzyiqə cavab reaksiyasıdır. Əksər hallarda pəncənin kənarlarında, birinci və ikinci barmaqların arasında və ya dabanda əmələ gəlir. Müalicə olunmadıqda nəzərəçarpan narahatlıq yarada, bəzi hallarda isə infeksiyanın inkişafı üçün əlverişli şərait yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hiperkeratoz
Xəstəlik haqqında
Döyənək orqanizmin qoruyucu reaksiyasıdır. O, sürtünmə və təzyiqə ən çox məruz qalan dəri sahələrini zədələnmədən və sonradan ikincili infeksiyanın qoşulmasından qoruyur. Zahirən bu törəmələr adətən dərinin yerli qalınlaşması və ya şəffaf maye ilə dolu qabarcıq şəklində görünür. Onlar istənilən yerdə formalaşa bilər, lakin daha çox pəncələrdə, ovuclarda, ayaq və əl barmaqlarında rast gəlinir.
Adətən qalınlaşmış sahələr insanda narahatlıq yaratmır, lakin dar ayaqqabı geyindikdə və ya təzyiq altında ağrıya səbəb ola bilər. Əmələ gələn qabarcıqlar adətən ağrılı olur, onların ətrafındakı dəri isə qırmızı rəngdə olur.
Səbəbləri
Yaş və quru nasırlar həddindən artıq sürtünmə və ya təzyiq zamanı əmələ gəlir. Mexaniki qıcıqlanma hüceyrələrin fəaliyyətinin pozulmasına səbəb olur. Bunun əsas ilkin şərtləri bunlardır:
- hamar olmayan ərazidə uzun müddət gəzərkən ayağa yükün qeyri-bərabər paylanması;
- düzgün seçilməmiş, dar ayaqqabı (ən çox baş barmaqlar və kiçik barmaqlar əziyyət çəkir);
- ayaqqabını çılpaq ayağa geyinmək.
Nasırların əmələ gəlməsinin daha bir səbəbi corab məmulatlarının düzgün seçilməməsidir. Əgər ölçüləri böyükdürsə, büzüşür, kiçik olduqda isə sürüşüb düşür. Hər iki halda büküşlər əmələ gəlir və ayağı sıyırır.
Ayaqlarda nasır törəmələri tez-tez uzun müddət ayaq üstə olmağa və aktiv hərəkət etməyə məcbur olan insanlarda əmələ gəlir:
- hərbçilər;
- kuryerlər;
- ofisiantlar;
- tikinti işçiləri;
- rəqqaslar;
- gimnastlar;
- futbolçular və s.
Risk qrupuna bəzi mikroelement və vitamin çatışmazlığı olan, həmçinin ayağa təzyiqi artıran artıq çəkiyə malik insanlar aiddir. Bundan əlavə, törəmənin əmələ gəlməsini daxili səbəblər də təhrik edə bilər:
- duruşun pozulması;
- varikoz xəstəliyi;
- revmatoid artrit;
- hiperhidroz (ayaqların həddindən artıq tərləməsi);
- ayaqların anatomik xüsusiyyətləri, məsələn, yastıpəncəlik;
- insanı gəzərkən ayağın vəziyyətini dəyişməyə məcbur edən sümük çıxıntısı (şpora), bu isə pəncənin müəyyən zonalarına təzyiqi artırır.
Təsnifat
Nasırların əsas patoloji prosesə və formalaşma tipinə görə təsnifatı 4 növü əhatə edir.
- Yumşaq (su) nasır: mayeylə dolu qabarcıqdır. Maye substrat adətən şəffaf olur, lakin sarımtıl və ya qırmızımtıl çalara malik ola bilər. Qırmızımtıl rəngli yumşaq nasırlar qanlı adlanır, çünki onların tərkibindəki maye yaxınlıqdakı zədələnmiş qan damarından çıxan qanla qarışmış olur. Ayaqda əmələ gəldikdə qabarcıqlar normal yerimə funksiyasına mane olur. Belə nasıra mexaniki təsir dayandırılmazsa, o quru nasıra çevrilir.
- Bərk (quru) nasır: dərinin sıx buynuzlaşmış boz rəngli sahəsidir. Quru nasırlar su nasırlarından əmələ gəlir və ya müstəqil şəkildə yaranır. Basıldıqda ağrılılıq müşahidə olunur.
- Nüvəli (batmış, daxili) nasır: ortasında nöqtəsi olan sıxlaşma olub, quru nasırların bir növüdür. Bu cür törəmələr ən çox ayaq barmaqlarında və ya dabanlarda əmələ gəlir. Onların konsistensiyası sıx və bərk, forması isə dairəvidir. Mərkəzdə toxumaların dərinliyinə uzanan nüvə yerləşir. Bu səbəbdən nüvəli nasırdan xilas olmaq çox çətindir. Patologiya, kökün ətraf toxumaları sıxması səbəbindən insana ifadə olunmuş ağrı verə bilər. Bu törəmələr mütləq çıxarılmalıdır, lakin bunu müstəqil şəkildə etmək tövsiyə olunmur, çünki yaxınlıqdakı toxumaları zədələmək və infeksiya yoluxdurmaq mümkündür.
- Ayaqaltı döyənəklər (ayaq altında yayılmış buynuzlaşma): quru nasırların yarımnövü sayılır, lakin bir sıra fərqlərə malikdir. Onların aydın sərhədləri yoxdur, ikincisi isə, bu cür törəmələr güclü basılma zamanı belə ağrı yaratmır.
Klinik mənzərə
Nasırların əsas əlamətləri onların növündən asılıdır. Ayaqaltı döyənəklər istisna olmaqla, bütün törəmə növlərində mövcud olan əsas simptom basılma zamanı diskomfort və ya ağrılılıqdır. Digər əlamətlərə aşağıdakılar aiddir:
- dəri səthindən qabarıqlıq;
- boz rəngli və ya sarımtıl rəng;
- daha yüksək sıxlıq.
Soyulma, yanma, qaşınma, ağrı kimi simptomlar nadir hallarda rast gəlinir.
Travmalar, müstəqil çıxarma cəhdləri zamanı törəmənin bütövlüyünün pozulması, səthdə çatların yaranması halında müvafiq simptomların meydana çıxmasına səbəb olan iltihabi ağırlaşmaların riski artır:
- dəri örtüklərinin qızarması;
- irinli ifrazatın meydana çıxması;
- temperaturun lokal yüksəlməsi və s.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz ən çox ilkin baxış aparılarkən və xəstənin şikayətləri təhlil edilərkən qoyulur. Aşağıdakılarla differensial diaqnostika tələb olunur:
- pəncə ziyillərilə;
- dırnaqətrafı dəri qırıqları ilə;
- pəncə sümüklərinin oynaqlarındakı iltihabi dəyişikliklərlə;
- dərinin anadangəlmə hiperkeratozu (həddindən artıq buynuzlaşma) ilə;
- Morton nevroması, xoş xassəli pəncə şişi ilə.
Baxış zamanı həkim dermatoskopdan istifadə edir. Bu cihaz törəmənin səthini ətraflı şəkildə nəzərdən keçirməyə imkan verir. Əksər hallarda nasırlar əlavə laborator və ya instrumental müayinələr tələb etmir. Bəzi hallarda xəstəyə təyin edilə bilər:
- şəkərli diabetdən şübhələnildikdə ümumi sidik analizi və qanın biokimyası;
- iltihab səviyyəsini müəyyən etmək üçün ümumi qan analizi (törəmənin yaxınlığındakı dərinin şişməsi və qızarması zamanı təyin edilir).
Analiz nəticələrində kənarlaşmalar aşkar edildikdə xəstə dar profilli həkimlərin – nevroloqun, ortopedin, fleboloqun və ya endokrinoloqun konsultasiyasına yönləndirilir.
Müalicə
Xəstəni nasırdan xilas etmək üçün konservativ və cərrahi müalicə tətbiq olunur. Problemli sahəyə sonrakı mexaniki təsiri istisna etmək çox vacibdir.
Konservativ müalicə lokal təsirli preparatların tətbiqinə əsaslanır. Onlar bir neçə qrupa bölünür:
- nəmləndirici;
- yumşaldıcı;
- sağaldıcı;
- ağrıkəsici;
- bərk toxumaları əridici.
Həkim tərəfindən tövsiyə edilən krem və ya məlhəm qoyulmazdan əvvəl nasır buxarlandırılır və piling vasitəsilə səthi buynuzlaşmış hüceyrələrdən təmizlənir. Vasitə çəkildikdən sonra onun təsir müddətini artıran və yayılmasının qarşısını alan xüsusi kompresslə örtülür.
Yaş nasırlar yaralarla eyni prinsip üzrə müalicə edilir. Onlar dezinfeksiyaedici məhlulla işlənir, təyin edilmiş məlhəm çəkilir və sarğı qoyulur.
Cərrahi müalicə ən çox nüvəli nasırlar zamanı tətbiq olunur. Manipulyasiya bir neçə ardıcıl əməliyyatı əhatə edir:
- nasırın lokal anestetiklə hopdurulması;
- törəmənin üzərindəki və ətrafındakı buynuzlaşmış dərinin çıxarılması;
- dərinliyi 10 mm-ə qədər olan perpendikulyar silindrik kəsiyin aparılması;
- nüvənin çıxarılması.
Prosedur başa çatdıqdan sonra yara antiseptiklə işlənir və tamponlanır. Tikiş qoyulması tələb olunmur.
Nasırların çıxarılması üçün daha az travmatik üsullar da tətbiq oluna bilər:
- lazerlə əritmə;
- elektrokoaqulyasiya;
- kriodestruksiya və s.
Əgər xəstə iltihabi proseslə ağırlaşmış nasırla həkimə müraciət edibsə, çıxarılmadan əvvəl antibakterial və ya iltihab əleyhinə terapiya aparılır.
Reabilitasiya
Ayaqdan nasır çıxarıldıqdan sonra yaranın tam sağalmasına qədər bir sıra qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- əməliyyat sahəsini xüsusi antiseptiklə işləmək;
- ayaqları uzun müddət ayaq üstə durmaqla və ya gəzməklə yükləməmək;
- nəm ayaqqabı geyinməyə yol verməmək;
- hamam və sauna ziyarət etməmək;
- yalın ayaqla gəzməmək.
Profilaktika
Risk zonasında olan və ya nasırların tez-tez residivlərindən əziyyət çəkən xəstələr profilaktika tədbirlərinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Bunlara aiddir:
- düzgün ayaqqabı və daban altlıqlarının seçilməsi;
- ayaqlara müntəzəm gigiyenik qulluq;
- hiperkeratoza meyllilik olduqda xüsusi nəmləndirici vasitələrdən istifadə.
Yadda saxla!
Nasırın özü insan sağlamlığı üçün təhlükə yaratmır, baxmayaraq ki, ağrıya səbəb ola bilər. Lakin onların ağırlaşmaları orqanizmə ciddi zərər vura bilər. Nasırların ən təhlükəli nəticələrinə aşağıdakılar aiddir:
- erizipel (roja) və ya irinli iltihab;
- xüsusilə qanlı nasır olduqda ətraf toxumaların yoluxması;
- gangrena, qabaqlaşmış hallarda meydana çıxan ən nadir ağırlaşma.
Nasırlar xüsusilə şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlar üçün təhlükəlidir. Nasırlar diabetik ayaq, infeksiya, gangrena və ətrafın amputasiyası riskini artırır. Nasırın qanaması, toxumaların şişməsi və qızarması və ya güclü ağrı yarandıqda mütəxəssisə müraciət etmək çox vacibdir. Müayinədən sonra həkim nasırın çıxarılmasının zəruri olub-olmadığı barədə qərar qəbul edəcək. Bütün əməliyyatlar az invaziv üsullarla aparılır.
Faydalı Məqalələr
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Mövzu üzrə məqalələr
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
