Qan analizləri verməyə hazırlıq

Təcili vəziyyətdə ümumi qan analizi hazırlıqsız verilə bilər. Tədqiqat planlı qaydada aparılırsa, hazırlığın ümumi qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Təcili vəziyyətdə klinik qan analizi hazırlıqsız da verilə bilər. Tədqiqat planlı qaydada aparılırsa, hazırlığın ümumi qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Bu tədqiqat ayrı-ayrı maddələrin və mikroelementlərin mübadiləsinin göstəricilərini qiymətləndirməyə, həmçinin bir sıra əmsalları və risk dərəcəsini hesablamağa imkan verir. Əksər hallarda biokimyəvi analiz üçün venoz qan verməzdən əvvəl qidalanmada məhdudiyyətlər tələb olunur. Tədqiqatın növündən asılı olaraq prosedurdan bir neçə gün əvvəl müəyyən məhsulları rasiondan çıxarmaq lazımdır. Həmçinin laboratoriyaya gəlməzdən əvvəl 8-12 saat ac qalmaq vacibdir. Bu müddətdə yalnız təmiz qazsız su içmək olar.

Sidik cövhəri, sidik turşusu

Tədqiqatdan 2-3 gün əvvəl qaraciyər və böyrək yeməmək, rasionda əti, balığı, qəhvəni, çayı maksimum məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.

Xolesterin, triqliseridlər, yüksək və aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər

Analiz ciddi şəkildə ac qarnına verilir (12-14 saat ac qalma).

• Tədqiqatdan 1-2 gün əvvəl yağlı, qızardılmış qida yeməyin.
• Tədqiqatdan 2 həftə əvvəl qanda lipidlərin səviyyəsini azaldan preparatları dayandırmaq lazımdır – yalnız həkimlə razılaşdırmaqla.

Qlükoza

Tədqiqat ciddi şəkildə ac qarnına aparılır (12-14 saat ac qalma). Təmiz sudan başqa istənilən içki də qadağandır. Hər hansı dərman qəbul etməlisinizsə, bu barədə müalicə aparan həkimə məlumat verin. Mümkünsə, həbləri biomaterial verdikdən sonra qəbul etmək daha yaxşıdır.

Qlükozatolerant test (QTT)

Tədqiqat yalnız həkimin təyinatı ilə aparılır. 1-ci tip şəkərli diabeti olan pasiyentlərə bu test əks göstərişdir. Etibarlı nəticə əldə etmək üçün hazırlığın ümumi qaydalarına əməl etmək, həmçinin prosedurdan 3 gün əvvəl:

• gündə ən azı 150 q karbohidrat (təmiz şəkildə) qəbul etmək;
• fiziki yüklərdən çəkinmək;
• həddindən artıq qızmamaq, hamama və saunaya getməmək;
• sidikqovucu vasitələri, kontraseptivləri və qlükokortikoid hormonları dayandırmaq (yalnız həkimlə razılaşdırdıqdan sonra) lazımdır.

Tədqiqat zamanı bir neçə qan nümunəsi götürülür. Nümunələr arasındakı fasilədə tibb müəssisəsini tərk etmək, su içmək, yemək yemək, siqaret çəkmək olmaz.

D vitamini

D vitamininin səviyyəsinə qan verməzdən əvvəl 3 gün ərzində tərkibində kalsiferol və hidroksikalsiferol olan istənilən preparatları və qida əlavələrini qəbul etməmək, həmçinin hazırlığın standart qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Bu tədqiqat ayrı-ayrı maddələrin və mikroelementlərin mübadiləsi göstəricilərini qiymətləndirməyə, həmçinin bir sıra əmsalları və risk göstəricilərini hesablamağa imkan verir. Əksər hallarda venoz qanın biokimyəvi analizinə hazırlıq alqoritmi xəstədən qidalanmada məhdudiyyətlərə riayət etməyi tələb edir. Tədqiqatın növündən asılı olaraq prosedurdan bir neçə gün əvvəl müəyyən məhsulları rasiondan çıxarmaq lazım gəlir. Həmçinin xəstənin laboratoriyaya gəlməzdən əvvəl 8-12 saat ərzində ac qalması vacibdir. Bu müddətdə yalnız təmiz qazsız su içməyə icazə verilir.

Sidik cövhəri, sidik turşusu

Tədqiqatdan 2-3 gün əvvəl qaraciyər və böyrək məhsullarının istifadəsindən imtina etmək, rasionda ət, balıq, qəhvə və çayı mümkün qədər məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.

Xolesterin, triqliseridlər, yüksək sıxlıqlı və aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər

Analiz ciddi şəkildə ac qarnına (12-14 saat aclıqdan sonra) verilir.

• Tədqiqatdan 1-2 gün əvvəl yağlı, qızardılmış qida qəbul etməyin.
• Tədqiqatdan 2 həftə əvvəl qanda lipid səviyyəsini aşağı salan preparatların qəbulu dayandırılmalıdır (yalnız həkimlə razılaşdırmaqla).

Qlükoza

Tədqiqat ciddi şəkildə ac qarnına (12-14 saat aclıqdan sonra) aparılır. Təmiz sudan başqa istənilən içkinin qəbulu da qadağandır. Xəstəyə hər hansı dərman qəbul etmək lazımdırsa, bu barədə həkimə məlumat vermək lazımdır. Mümkün olduqda dərmanları biomaterial verildikdən sonra qəbul etmək daha yaxşıdır.

Qlükozatolerantlıq testi (QTT)

Tədqiqat ciddi şəkildə həkimin təyinatı ilə aparılır. O, 1-ci tip şəkərli diabeti olan xəstələrdə əks göstərişdir. Etibarlı nəticələr əldə etmək üçün hazırlığın ümumi qaydalarına, həmçinin prosedurdan 3 gün əvvəl aşağıdakılara əməl etmək lazımdır:

• gündə 150 qramdan çox olmayaraq karbohidrat (təmiz şəkildə) qəbul etmək;
• fiziki yükləri istisna etmək;
• həddindən artıq qızmamaq, hamam və saunaya getməmək;
• diuretiklərin, kontraseptiv vasitələrin və qlükokortikoid hormonların qəbulunu dayandırmaq (yalnız həkimlə razılaşdırmaqla).

Tədqiqat zamanı bir neçə qan nümunəsi götürülür. Onların arasındakı müddətdə tibb müəssisəsini tərk etmək, su içmək, qida qəbul etmək və siqaret çəkmək olmaz.

D vitamini

D vitamini səviyyəsinin analizi üçün qan verməzdən əvvəl 3 gün ərzində kalsiferol və hidroksikalsiferol tərkibli istənilən preparatların və bioloji aktiv əlavələrin qəbulundan çəkinmək, həmçinin hazırlığın standart qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Anticisimlərin və ya antigenlərin miqdarı pasiyentin qidalanmasından və həyat tərzindən asılı olmasa da, ən dəqiq nəticəni əldə etmək üçün qan analizinə hazırlığın ümumi qaydalarına əməl etmək lazımdır. Fiziki yükləri və siqaret çəkməni azaltmaq, hamama və saunaya getməmək lazımdır. Ac qalma müddəti ən azı 8 saat olmalıdır.

Antitel və ya antigenlərin miqdarı xəstənin qidalanma keyfiyyətindən və ya həyat tərzindən asılı olmasa da, maksimum dəqiq nəticə əldə etmək üçün klinik analiz üçün qan götürülməsinə hazırlığın ümumi qaydalarına əməl etmək lazımdır. Fiziki yükləri və siqaretçəkməni azaltmaq, hamam və saunaya getməkdən imtina etmək lazımdır. Aclıq müddəti ən azı 8 saat olmalıdır.

Hormonlara bütün qan analizlərini daha etibarlı olması və nəticələri müqayisə etmək imkanı üçün bir dəfə deyil, dinamikada aparmaq tövsiyə olunur. Təkrar tədqiqatlar 2-3 həftədən bir, günün eyni vaxtında aparılır. Nəticələrin dinamikada qiymətləndirilməsi həm diaqnostik, həm də proqnostik baxımdan daha informativdir.

Qalxanabənzər vəzinin funksiyası (TSH, sərbəst T4, sərbəst T3, T4, T3, tireoqlobulin, anti-TPO və s.)

Qan vermək üçün optimal vaxt səhər saatlarıdır. Dinamikada tədqiqat zamanı qan eyni saatda və mümkünsə eyni laboratoriyada verilməlidir. Həmçinin dərman qəbulunu minimuma endirmək lazımdır (ideal halda həkimlə razılaşdırmaqla istənilən dərmandan imtina etmək). Hormon müalicəsinin effektivliyini qiymətləndirmək lazımdırsa, analizlər müalicə təyin edildikdən və ya dəyişdirildikdən ən tezi 6 həftə sonra verilir. Tədqiqat ərəfəsində:

• stressi minimuma endirin;
• fiziki yükü azaldın;
• yaxşı yatın.

TSH analizi kəskin infeksiya dövründə, həmçinin yağ və/və ya vitamin mübadiləsinin pozulması fonunda aparılmır.

Cinsiyyət hormonları

Reproduktiv sistemin hormonlarını ciddi şəkildə menstrual dövrün müəyyən günlərində vermək lazımdır:

• FSH (follikulstimuləedici hormon), LH (lüteinləşdirici hormon), estradiol (E2), Anti-Müller hormonu, İnhibin B – tədqiqat menstrual dövrün 3-5-ci günü aparılır.
• Progesteron – tədqiqat menstrual dövrün 19-23-cü günü aparılır.
• Prolaktin, makroprolaktin – tədqiqat menstrual dövrün 3-5-ci günü aparılır. Tədqiqatdan əvvəl fiziki yüklərdən və stressdən çəkinmək, bir gün əvvəl süd vəzilərinin palpasiyasını və cinsi əlaqəni istisna etmək, 1 saat əvvəl siqaret çəkməmək lazımdır.

Renin-aldosteron sistemi və adrenokortikotrop hormon (AKTH)

Renin, aldosteron və AKTH hormonlarını ac qarnına, günün birinci yarısında vermək tövsiyə olunur. Prosedurdan əvvəl 30 dəqiqə dincəlmək və rahatlamaq lazımdır, çünki stress və fiziki yük bu göstəricilərin artmasına səbəb ola bilər.

Nəticələrin daha etibarlı olması və müqayisəli qiymətləndirmə imkanı üçün qanın hormonlara görə bütün tədqiqatlarını bir dəfə deyil, dinamikada aparmaq tövsiyə olunur. Təkrar tədqiqatlar 2-3 həftədən sonra sutkanın eyni vaxtında aparılır. Nəticələrin dinamikada qiymətləndirilməsi həm diaqnostik, həm də proqnostik baxımdan daha informativdir.

Qalxanabənzər vəzin funksiyası (TSH, sv T4, sv T3, T4, T3, Tireoqlobulin, Anti-TPO və s.)

Qan verməyin optimal vaxtı səhər saatlarıdır. Dinamikada tədqiqat aparılarkən qan eyni saatda və arzu olunan halda eyni laboratoriyada verilməlidir. Həmçinin dərman preparatlarının qəbulunu minimuma endirmək lazımdır (ideal olaraq, həkimlə razılaşdırmaqla istənilən vasitələrdən imtina etmək). Hormonal terapiyanın effektivliyini qiymətləndirmək lazımdırsa, analizlər müalicənin təyin edilməsindən və ya korreksiyasından ən azı 6 həftə sonra verilir. Tədqiqatdan əvvəl lazımdır:

• stresi minimuma endirmək;
• fiziki yükü azaltmaq;
• yaxşı yatmaq.

TSH analizi kəskin infeksiya dövründə, həmçinin yağ və/və ya vitamin mübadiləsinin pozulması fonunda aparılmır.

Cinsiyyət hormonları

Reproduktiv sistem hormonları ciddi şəkildə tsiklin günlərinə uyğun verilməlidir:

• FSH (follikulstimuləedici hormon), LH (lüteinləşdirici hormon), Estradiol (E2), Antimüller hormonu, İngibin B – tədqiqat menstrual tsiklin 3-5-ci günü aparılır.
• Progesteron – tədqiqat tsiklin 19-23-cü günü aparılır.
• Prolaktin, Makroprolaktin – tədqiqat tsiklin 3-5-ci günü aparılır. Tədqiqatdan əvvəl fiziki yükləri və stresi, süd vəzilərinin palpasiyasını, bir gün əvvəl cinsi əlaqəni istisna etmək, analizdən 1 saat əvvəl siqaret çəkməmək lazımdır.

Renin-aldosteron sistemi və adrenokortikotrop hormon (AKTH)

Renin, Aldosteron və AKTH hormonlarını günün birinci yarısında, ac qarnına vermək tövsiyə olunur. Prosedurdan əvvəl 30 dəqiqə istirahət etmək və sakitləşmək lazımdır, çünki stres və fiziki yük bu göstəricilərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Prostat spesifik antigen – PSA (ümumi, sərbəst)

Kişilər qan analizinə hazırlığın standart qaydalarına əməl etməlidir. Həmçinin yadda saxlamaq lazımdır ki, PSA prostat masajından ən tezi 2 həftə, prostat vəzisində əməliyyatdan isə 6 həftə və daha çox vaxt keçdikdən sonra müəyyən edilir.

CA-125

Analizi menstruasiya bitdikdən 2-3 gün sonra vermək daha informativdir. Menopauzada analizin hansı dövriliklə verilməsini həkiminizlə dəqiqləşdirin.

Analizdən 24 saat əvvəl rasiondan yağlı, duzlu və qızardılmış qidaları çıxarmaq lazımdır.

Prostat-spesifik antigen – PSA (ümumi, sərbəst)

Kişilər qan analizi verməyə hazırlığın standart qaydalarına əməl etməlidirlər. Həmçinin unutmaq olmaz ki, PSA prostat masajından ən azı 2 həftə sonra və prostat vəzisi üzərində əməliyyatdan 6 həftə və ya daha çox müddət sonra müəyyən edilir.

CA-125

Analizi menstruasiyanın bitməsindən 2-3 gün sonra vermək daha informativdir. Menopauza dövründə analizi hər il vermək tövsiyə olunur.

Analiz verməzdən 24 saat əvvəl rasiondan yağlı, duzlu və qızardılmış qidanı çıxarmaq lazımdır.

Bu tədqiqat aşağıdakı parametrləri əhatə edir: fibrinogen, protrombin (protrombin vaxtı, Kvik üzrə protrombin, INR – beynəlxalq normallaşdırılmış nisbət), trombin vaxtı, lupus antikoaqulyantı, D-dimer, Villebrand faktoru, plazminogen.

Qanı günün birinci yarısında, ac qarnına vermək tövsiyə olunur. Təmiz suyu adi qaydada içmək olar. Zərurət olduqda qanı gün ərzində, yeməkdən ən azı 3 saat sonra vermək olar.

Nəzərə alın ki, bəzi xüsusi testlər (məsələn, trombodinamika, tromboelastometriya) yalnız müəyyən saatlarda qəbul olunur – vaxtı əvvəlcədən laboratoriyada dəqiqləşdirin.

Bu tədqiqata aşağıdakı göstəricilər daxildir: fibrinogen, protrombin (vaxtı, Kvik üzrə, MNS), trombin vaxtı, lupus antikoaqulyantı, D-dimer, Villebrand amili, plazminogen.

Qanı günün birinci yarısında, ac qarnına vermək tövsiyə olunur. Təmiz su adi qaydada içilə bilər. Zərurət olduqda qanı gün ərzində, qida qəbulundan ən azı 3 saat sonra vermək olar.