Pap-test nəticəsi nəyi göstərir, nəyi göstərmir?

Uşaqlıq boynundan kiçik hüceyrə nümunəsi götürülür və laboratoriyada qiymətləndirilir. Məqsəd xərçəngönü dəyişiklikləri aşkarlamaqdır. HPV testi isə yüksək riskli virus tiplərini axtarır. Bəzi proqramlarda əvvəlcə HPV yoxlanır, hüceyrələr ehtiyac olduqda qiymətləndirilir; başqa yanaşmalar da mümkündür. Testlərin adını bir-birinin əvəzi kimi işlətməyin.

Prosedurda vaginal güzgü istifadə olunur, hüceyrələr fırça ilə toplanır. Narahatlıq və az ləkələnmə mümkündür. Əvvəlki müayinələr ağrılı olubsa və ya prosedurdan çəkinirsinizsə, bunu başlamazdan əvvəl deyin. Addımların izahını və lazım gəldikdə fasilə verilməsini istəyə bilərsiniz.

Müayinə adətən bir neçə dəqiqə çəkir və ambulator şəraitdə aparılır. Mərhələlər belədir:

1. Vəziyyət. Ginekoloji kresloda rahat uzanırsınız; narahatlıq hiss etsəniz, müayinəni dayandırmağı istəyə bilərsiniz.
2. Güzgü. Uşaqlıq yoluna spekulum adlanan alət yerləşdirilir ki, uşaqlıq boynu görünsün.
3. Nümunə. Xüsusi fırça və ya kiçik spatel ilə uşaqlıq boynunun səthindən hüceyrələr götürülür.
4. Göndərilmə. Nümunə qeyd olunur və laboratoriyaya göndərilir.

Bu zaman təzyiq və ya qısamüddətli narahatlıq hiss oluna bilər, güclü ağrı isə gözlənilən hal deyil. Sonradan az miqdarda ləkə görünə bilər. Qanaxma artarsa və ya ağrı güclənərsə, klinikaya müraciət edin.

Pap-test yumurtalıq xərçəngini, miomanı və bütün infeksiyaları yoxlayan universal test deyil. Normal cavab yeni qanaxma, ağrı və ya ifrazatın səbəbini izah etmir. Cinsi əlaqədən sonra və ya menopauzadan sonra qanaxma varsa, növbəti skrininq tarixini gözləmədən müraciət edin. Skrininq əlamətsiz insanlarda riskin qiymətləndirilməsi, şikayətə görə müayinə isə ayrıca prosesdir.

Testin məhdudiyyətlərindən biri də bütün dəyişiklikləri həmişə aşkar etməməsidir. Buna görə yaşa, əvvəlki nəticələrə və riskə uyğun təkrar skrininq planı vacibdir. Tək bir normal cavabla ömürlük nəzarətdən imtina etmək olmaz. Eyni zamanda ehtiyacdan artıq tez test təkrarlamaq da avtomatik daha yaxşı qorunma demək deyil.

Nümunənin aydın qiymətləndirilməsi üçün hüceyrələr kifayət qədər olmalı və qan, iltihab hüceyrələri və ya kənar maddələrlə örtülməməlidir. Aşağıdakılar nəticənin “qeyri-kafi” çıxma ehtimalını artıra bilər:

• aybaşı qanaxması və ya başqa səbəbdən gələn qanaxma;
• uşaqlıq yolunda kəskin iltihab və bol ifrazat;
• testdən əvvəl istifadə edilmiş vaginal kremlər, şamlar və ya sürüşdürücü vasitələr;
• vaginal duş (bu, ümumiyyətlə tövsiyə olunmur);
• menopauzadan sonra selikli qişanın nazilməsi.

Belə hallarda həkim testi təkrar götürə, əvvəlcə iltihabı müalicə edə və ya selikli qişanı yerli hazırlıqdan sonra yenidən yoxlaya bilər. Təkrar test pis xəbər demək deyil.

Hüceyrə dəyişiklikləri təsvir edilərsə, nəticənin dərəcəsinə və HPV məlumatına uyğun əlavə test və ya kolposkopiya seçilə bilər. Bəzi dəyişikliklər aşağı risklidir, digərləri daha tez qiymətləndirmə tələb edir. İnternetdə yalnız qısaltmanı axtarıb özünüzə diaqnoz qoymaqdan çəkinin.

“Nümunə qeyri-kafidir” cavabı xərçəng demək deyil. Hüceyrə sayı və nümunənin keyfiyyəti qiymətləndirməyə yetməyə bilər; təkrar nümunə istənilə bilər. Təkrarın nə vaxt və hansı hazırlıqla aparılacağını həkimdən öyrənin. Nəticə gəlməyibsə, bunu normal nəticə kimi qəbul etməyin.

Laboratoriyalar nəticəni standart terminlərlə yazır. Aşağıdakı cədvəl yalnız ümumi istiqamət verir; sizin cavabınızın konkret mənasını həkim izah etməlidir.

Hüceyrə dəyişikliyi xərçəng deyil, xərçəngönü ola biləcək dəyişiklik kimi qiymətləndirilir və vaxtında izlənməsi məqsədyönlüdür.

Aybaşı, hamiləlik ehtimalı və vaginal dərmanlar barədə klinikaya əvvəlcədən məlumat verin. Adətən testdən əvvəlki günlərdə vaginal vasitə və cinsi əlaqə ilə bağlı məhdudiyyətlər tövsiyə olunur; konkret göstərişi klinikadan alın. Müalicə preparatını özbaşına kəsməyin.

Qəbulda “Məndən Pap-test, HPV testi, yoxsa hər ikisi götürülür?”, “Cavabı nə vaxt alacağam?”, “Növbəti nəzarət necə seçiləcək?” suallarını verin. Keçmişdə hüceyrə dəyişikliyi və ya müalicə olubsa, sənədləri göstərin. Peyvənd və ailə üzvünün nəticəsi sizin fərdi skrininq planınızı təkbaşına müəyyən etmir.

Yeni həkimə gedərkən yalnız son “normal” və ya “dəyişiklik var” sözünü demək əvvəlki nəzarət yolunu tam göstərmir. Testin tarixi, növü və tam nəticəsi gələcək qərar üçün lazım ola bilər. Nümunə hansı laboratoriyada yoxlanılıb, HPV ayrıca qiymətləndirilibmi və əvvəlki müdaxilə nə olub — bunları bir yerdə saxlamaq faydalıdır. Sonrakı tarix dəyişdirilərsə, səbəbini soruşun. Məqsəd hər nəticəni özünüz şərh etmək deyil, həkimin müqayisə üçün dəqiq məlumata çıxışını təmin etməkdir.

Bu əlamətlər olduqda, yaxınlarda Pap-test normal çıxmış olsa belə, müayinə növbəti skrininq tarixini gözləmədən planlaşdırılmalıdır. Həkim ehtiyac olduqda ginekoloji baxış, USM və ya əlavə testlər seçəcək, nəticəni isə sizinlə birlikdə izah edəcək. Skrininq testi şikayətin səbəbini araşdıran diaqnostik müayinənin əvəzi deyil. Əlamətləri qeyd edin: nə vaxt başlayıb, hansı tezliklə təkrarlanır və qanaxma əlaqə ilə bağlıdırmı. Bu məlumat həkimə düzgün müayinə seçməkdə kömək edir.

İnsan papilloma virusu (HPV) çox yayılmışdır və cinsi həyatı olan insanların əksəriyyəti həyatının bir dövründə onunla rastlaşır. Çox hallarda orqanizm virusu zamanla özü təmizləyir. Buna görə “HPV müsbət” cavabı “xərçəng var” demək deyil.

Əsas məsələ yüksək riskli tipin uzun müddət qalıb-qalmaması və hüceyrələrdə dəyişiklik yaradıb-yaratmamasıdır. Müsbət cavab alsanız, həkimlə bu məqamları dəqiqləşdirin:

• Hansı test növü ilə yoxlanılıb və virusun tipi göstərilibmi?
• Pap-test nəticəsi də dəyişiklik göstərirmi?
• Təkrar test, kolposkopiya və ya yalnız izləmə planlaşdırılır?

HPV illər əvvəl yoluxmuş olsa da, sonradan aşkar edilə bilər. Ona görə nəticəni partnyoru günahlandırmaq üçün əsas saymayın.

Pap-test və ya HPV nəticəsi əlavə baxış tələb edərsə, kolposkopiya təyin oluna bilər. Bu müayinədə uşaqlıq boynuna böyüdücü optik cihazla baxılır. Görüntünü dəqiqləşdirmək üçün uşaqlıq boynuna sirkə turşusu məhlulu çəkilə bilər; bu zaman göynəmə hiss oluna bilər.

Şübhəli sahə görünərsə, kiçik toxuma nümunəsi (biopsiya) götürülür. Bu halda sonradan yüngül sancı və az qanlı ifrazat ola bilər.