Hamiləlikdə AFP yüksəkdir: bu, diaqnoz deməkdirmi?

AFP inkişaf edən döllə əlaqəli zülaldır və onun bir hissəsi ananın qanında ölçülə bilər. Skrininq müəyyən sinir borusu qüsurları və başqa risklərin qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər. Müayinə tək və ya bir neçə göstəricidən ibarət panel daxilində aparıla bilər. Nümunənin növü və laborator hesabat vacibdir.

Müxtəlif həftələrdə gözlənilən göstərici dəyişir. Buna görə sadə bir “norma rəqəmi” bütün hamiləliklərə uyğun deyil. Laboratoriya bəzən MoM kimi hesablanmış göstərici verir. Bu rəqəmi özbaşına xəstəliyin faizi kimi oxumayın; risk hesabında əlavə məlumatların da rolu var.

AFP analizi adətən hamiləliyin ikinci trimestrində, təxminən 15–22-ci həftələr arasında, ananın damar qanından aparılır. Bəzi proqramlarda AFP digər göstəricilərlə, məsələn, hCG, estriol və inhibin A ilə birlikdə panel kimi yoxlanılır. Dəqiq paketi və vaxtı həkim və ya laboratoriya bildirir.

• Hamiləlik həftəsini ultrasəslə təsdiqlənmiş tarixə görə dəqiqləşdirin.
• Çəkinizi, yaşınızı və çoxdöllü hamiləlik ehtimalını göndərişdə göstərin.
• İnsulin tələb edən diabetiniz varsa, bunu bildirin, çünki şərhdə nəzərə alına bilər.
• Laboratoriyanın aclıq tələb edib-etmədiyini əvvəlcədən soruşun.

Qan götürmə qısa prosedurdur və dölə birbaşa müdaxilə etmir. Ancaq nəticə skrininq xarakterlidir və tək başına qərar vermək üçün əsas olmamalıdır.

Qan nümunəsi verildikdən sonra nəticənin neçə gündə hazır olacağını və cavabı kimin izah edəcəyini qabaqcadan soruşun; bu, gözləmə dövrünü daha idarəolunan edir.

Hamiləlik tarixinin düzgün təyin edilməməsi və çoxdöllü hamiləlik kimi amillər şərhə təsir edə bilər. Yüksək və ya aşağı AFP hər dəfə eyni səbəbdən yaranmır. Həkim əvvəlcə tarixçəni, ultrasəs məlumatını və göndərişdəki qeydləri yoxlaya bilər. Təkrar və əlavə müayinə seçimi həmin qiymətləndirmədən sonra verilir.

Qəbul üçün analiz verilən tarixi və həmin gün üçün hesablanmış hamiləlik həftəsini qeyd edin. İlk ultrasəs cavabı və panelin bütün hissələrini gətirin. Yalnız qırmızı rənglə qeyd olunan sətri göstərmək nəticəni düzgün şərh etmək üçün lazım olan məlumatı itirə bilər.

Yüksək AFP səbəbləri müxtəlifdir. Ən sadə izah hamiləlik həftəsinin səhv hesablanması və ya çoxdöllü hamiləlikdir. Bununla yanaşı, yüksək nəticə sinir borusu qüsurları, qarın divarının bəzi qüsurları və ya plasenta ilə bağlı vəziyyətlər barədə fikir yarada bilər. Bunların heç biri analizin özü ilə təsdiqlənmir, onları ətraflı ultrasəs və digər müayinələr dəqiqləşdirir.

Aşağı AFP isə digər göstəricilərlə birlikdə bəzi xromosom dəyişikliyi riskinin hesablanmasında istifadə olunur. Yenə də bu, diaqnoz deyil, ehtimal göstəricisidir. Aşağı nəticə də hamiləlik həftəsinin yanlış təyin edilməsi nəticəsində yarana bilər.

Nəticə həddi keçəndə də, əksər qadınlarda sonrakı müayinələrdə körpənin sağlam olduğu təsdiqlənir. Buna görə narahatlığı dərhal ən pis ssenari ilə doldurmayın, amma növbəti müayinəni də gecikdirməyin.

Ətraflı ultrasəs və uyğun hallarda diaqnostik müayinə barədə məsləhətləşmə lazım ola bilər. Amniosentez seçilmiş hallarda konkret sualı dəqiqləşdirmək üçün müzakirə olunur; bütün dəyişmiş AFP nəticələrində avtomatik aparılmır. Fayda və risk əvvəlcədən izah edilməlidir.

Hüceyrəsiz DNT skrininqi də bütün AFP ilə əlaqəli sualları cavablandırmır. O, əsasən müəyyən xromosom risklərini qiymətləndirir və bütün struktur qüsurları yoxlamır. Bir skrininqin normal olması digər müayinələri səbəbsiz elan etmir. Müayinələrin məqsədlərini ayrı-ayrı soruşmaq daha aydın plan yaradır.

AFP yüksək çıxdıqda həkim çox vaxt əvvəlcə ətraflı ultrasəs müayinəsi təklif edir. Bu müayinə adi ultrasəsdən daha uzun çəkə bilər, çünki döl orqanlarına və quruluşlarına ardıcıl baxılır.

1. Hamiləlik yaşının dəqiqləşdirilməsi. Körpənin ölçüləri əsasında həftə yoxlanılır.
2. Dölün sayı. Bir və ya birdən çox dölün olduğu təsdiqlənir.
3. Quruluş baxışı. Baş, onurğa, qarın divarı və daxili orqanlar qiymətləndirilir.
4. Plasenta və maye. Plasentanın yeri və amniotik mayenin miqdarı yoxlanılır.
5. Nəticənin izahı. Həkim görünənləri və müayinənin məhdudiyyətlərini izah edir.

Ultrasəs bütün quruluş dəyişikliklərini göstərmir, ona görə “normaldır” cavabı da konkret sual üzrə verilir. Əlavə müayinə lazım olub-olmadığını məhz bu cavabdan sonra müzakirə edin.

Növbəti görüşün tarixini dəqiqləşdirin və mümkün olduqda suallarınızı yazın. “Bu, skrininqdir, yoxsa diaqnostik nəticə?”, “Hansı məlumat yoxlanacaq?” və “Əlavə test hansı qərara kömək edəcək?” suallarını verə bilərsiniz. Tək laborator rəqəmə əsaslanaraq hamiləlik barədə geri dönməz qərar verməyin.

AFP nəticəsi ilə bağlı narahatlıq yaşasanız belə, hamiləlik zamanı yeni əlamətlər ayrıca qiymətləndirilməlidir. Skrininqin sonrakı mərhələsini gözləmək təcili şikayətə baxışı əvəz etmir.

Belə əlamətlər AFP nəticəsi ilə əlaqəli olmaya da bilər, lakin hamiləlikdə onları ciddi qəbul etmək lazımdır. Təcili hallarda həkim və ya təcili yardım xidmətinə dərhal müraciət edin.

AFP cavabını qəbulda müzakirə edərkən nümunə tarixi, hamiləlik həftəsi və çoxdöllü hamiləlik barədə qeydlərin uyğun olduğunu dəqiqləşdirin. Bu, nəticəni özünüz yenidən hesablamaq deyil. Məqsəd şərhin doğru məlumat əsasında aparıldığından əmin olmaqdır.

Tək AFP ilə bir neçə göstəricili panelin yekun risk cavabını qarışdırmayın. Laboratoriyada ayrıca rəqəm və hesablanmış risk verilə bilər. Həkimdən hansı hissənin əlavə müayinə üçün əsas olduğunu soruşun. Ətraflı ultrasəs istənilərsə, bunun hansı ehtimalı araşdıracağını öyrənin.

Hüceyrəsiz DNT testiniz varsa, həmin cavabı da gətirin, amma onun AFP ilə əlaqəli bütün sualları yoxladığını düşünməyin. Fərqli üsulların əhatəsi fərqlidir. Əlavə nəticələri ardıcıl saxlamaq və hər birinin nəyi dəqiqləşdirdiyini qeyd etmək bir-birinə zidd görünən mesajları daha aydınlaşdırır.

Hər iki test skrininqdir, diaqnostik deyil. Birinin normal olması digərinin verdiyi sualı avtomatik bağlamır. Bu səbəbdən hansı testin hansı suala cavab verdiyini bilmək yekun şərh üçün vacibdir.

Normal AFP nəticəsi hamiləliyin qalan müayinələrini ləğv etmir. Hamiləliyin ikinci trimestrində morfoloji ultrasəs, qan təzyiqinin və çəkinin izlənməsi, qanda şəkər və hemoqlobin müayinələri müntəzəm olaraq planlaşdırılır. Skrininq yalnız seçilmiş risklər üçün ehtimalı qiymətləndirir, hamiləliyin bütün fəsadlarını yox. Dölün hərəkətlərinə diqqət edin və planlı görüşləri buraxmayın.

Hamiləlikdə qeyri-adi hiss etdiyiniz hər şeyi həkimə deməkdən çəkinməyin; bu, nəticənin yaxşı olub-olmamasından asılı olmayaraq lazımdır.

İkiz və daha çox döl olduqda AFP ümumi miqdarda daha yüksək çıxa bilər, çünki hər döl zülala töhfə verir. Bu səbəbdən skrininq cavabı tək dölə görə hesablanmış norma ilə müqayisə edildikdə yanlış həyəcan siqnalı yarana bilər. Ultrasəs çoxdöllülüyü təsdiqlədikdə laboratoriya şərhi uyğunlaşdırılır. Ona görə analiz üçün göndərişdə ikiz hamiləlik barədə qeydin olması vacibdir.