Dişləm pozğunluğu (malokklüziya) üst və alt dişlərin bir-birinə düzgün qapanmamasıdır: dişlər əyri düzülür, çənələrdən biri irəli və ya geri çıxır. Bu, çeynəməyə, nitqə, diş və diş ətinin sağlamlığına, üzün görünüşünə təsir edir. Ortodontik müalicə istənilən yaşda mümkündür.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Malokklüziya
- dişləmin anomaliyası
- dişlərin qapanışının pozulması
Xəstəlik haqqında
Dişləm – çənələr qapandıqda üst və alt dişlərin bir-birinə münasibətdə tutduğu vəziyyətdir. Normal dişləmdə üst ön dişlər alt dişləri bir qədər örtür, yan dişlərin çeynəmə səthləri dəqiq qarşılaşır, dişlər sıx və aralıqsız düzülür, çeynəmə yükü bütün dişlər və hər iki gicgah-alt çənə oynağı arasında bərabər paylanır. Dişləm pozğunluğu bu uyğunluğun pozulmasıdır. O, ayrı-ayrı dişlərin vəziyyəti (əyri, burulmuş, sıx düzülmüş dişlər) ilə, yaxud çənələrin ölçüsü və mövqeyi ilə bağlı ola bilər – ikinci halda skelet anomaliyasından danışılır.
Dişləm pozğunluqları uşaqlarda və böyüklərdə çox geniş yayılıb. Onlar yalnız estetik problem deyil: düzgün qapanmayan dişlər çətin təmizlənir, qeyri-bərabər aşınır, çeynəmə və nitq pozulur, çənə oynağına yük artır. Uşaqlıqda çənələr hələ böyüdüyü üçün onların inkişafını istiqamətləndirmək mümkündür və müalicə daha sadə olur. Lakin müasir ortodontiya böyüklərdə də yaxşı nəticələr verir – əsas şərt diş ətinin və çənə sümüyünün sağlam olmasıdır.
Səbəbləri
Dişləm pozğunluğu çox vaxt bir neçə amilin birgə təsiri ilə yaranır. Bəziləri irsi və anadangəlmədir, digərləri isə uşaqlıqda vərdişlər, nəfəs və diş problemləri ilə bağlıdır və onların vaxtında aradan qaldırılması anomaliyanın qarşısını ala bilər.
- İrsi amillər – çənələrin ölçüsü və forması, dişlərin böyüklüyü valideynlərdən keçir; çənə kiçik, dişlər isə iri olduqda dişlər sıx və əyri düzülür.
- Uşaqlıqda zərərli vərdişlər – barmaq, əmzik və ya dodaq sormaq, butulkadan uzun müddət istifadə ön dişlərin vəziyyətini dəyişir, açıq və ya distal dişləmə səbəb ola bilər.
- Ağızla nəfəs alma – böyümüş adenoidlər, xroniki rinit və burun tıxanması zamanı dil aşağı düşür, üst çənə ensizləşir, üzün şaquli böyüməsi pozulur.
- Dilin düzgün olmayan vəziyyəti və udqunma pozuntuları – udqunarkən dilin dişlərə dirənməsi onları tədricən irəli itələyir.
- Süd dişlərinin vaxtından əvvəl itirilməsi və karies – boş qalan yerə qonşu dişlər sürüşür, daimi dişlərə yer çatmır.
- Dişlərin sayının kənaraçıxmaları – anadangəlmə dişlərin olmaması və ya artıq dişlər, həmçinin dişlərin çıxmasının gecikməsi.
- Travmalar və anadangəlmə anomaliyalar – çənə sınıqları, dodaq və damaq yarığı, bəzi genetik sindromlar.
- Böyüklərdə – dişlərin itirilməsi və bərpa olunmaması, parodontit zamanı dişlərin yerindən oynaması, uyğun olmayan protez və plombalar.
Təsnifat
- Distal dişləm – üst çənə və üst ön dişlər irəli çıxır və ya alt çənə geridə qalır; profildə çənənin ucu geriyə çəkilmiş görünür.
- Mezial dişləm – alt çənə irəli çıxır, alt ön dişlər üst dişlərin önündə qapanır.
- Dərin dişləm – üst ön dişlər alt dişləri həddən artıq örtür; ağır hallarda alt dişlər damağın selikli qişasını zədələyir.
- Açıq dişləm – dişlər qapandıqda ön (bəzən yan) dişlər arasında şaquli boşluq qalır.
- Çarpaz dişləm – yan və ya ön hissədə üst və alt dişlər çarpaz qapanır, çox vaxt üzün simmetriyası pozulur.
- Dişlərin sıxlığı və ya aralıqları (diastema, tremalar), ayrı-ayrı dişlərin burulması və yerdəyişməsi.
Klinik mənzərə
Dişləm pozğunluğunun əlamətləri onun növündən və ağırlığından asılıdır. Yüngül hallarda yalnız dişlərin görünüşü dəyişir, ağır skelet anomaliyalarında isə çeynəmə, nitq və üzün forması pozulur.
- dişlərin əyri, sıx və ya aralı düzülməsi;
- çənənin irəli və ya geri çıxması, üz profilinin və simmetriyasının dəyişməsi;
- qidanı ön dişlərlə dişləməkdə və çeynəməkdə çətinlik, yeməyin bir tərəflə çeynənməsi;
- nitq pozuntuları – fışıltılı və sızıltılı samitlərin (s, z, ş, ç) və bəzi digər səslərin düzgün tələffüz olunmaması;
- ağızla nəfəs alma, istirahətdə dodaqların bağlanmaması;
- dişlərin vaxtından əvvəl aşınması, mina çatları;
- gicgah-alt çənə oynağında ağrı, şaqqıltı, çeynəmə əzələlərində yorğunluq;
- dişlərin təmizlənməsinin çətinləşməsi, tez-tez karies və diş əti iltihabı.
Uşaqlarda valideynlər çox vaxt ağızla nəfəs almağa, yuxuda xorultuya, barmaq sormağa, nitq qüsurlarına və dişlərin «yer çatmadan» çıxmasına diqqət yetirir. Böyüklərdə isə dişləmin tədricən dəyişməsi, dişlər arasında yeni aralıqların yaranması parodontitin əlaməti ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: üzə və ya çənəyə zərbədən sonra dişlər əvvəlki kimi qapanmırsa; ağzı bağlamaq və ya açmaq mümkün deyilsə; dişləm aydın səbəb olmadan qısa müddətdə dəyişibsə və bu, çənədə şişkinlik, ağrı və ya keyimə ilə müşayiət olunursa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu ortodont qoyur. Həkim şikayətləri, uşaqlıqdakı vərdişləri, nəfəs və nitq problemlərini, ailədə oxşar anomaliyaların olub-olmadığını soruşur, üzü, dişləri və çənələrin hərəkətini müayinə edir.
- Klinik baxış – dişlərin qapanışı, üz simmetriyası, dodaqların vəziyyəti, udqunma və nəfəs alma tərzi qiymətləndirilir.
- Çənələrin qəlibləri və ya rəqəmsal skan – dişlərin üç ölçülü modeli üzərində yer çatışmazlığı hesablanır, müalicə planlaşdırılır.
- Üz və dişlərin fotoşəkilləri – başlanğıc vəziyyəti qeydə almaq və nəticəni müqayisə etmək üçün.
- Ortopantomoqramma – bütün dişlərin, o cümlədən hələ çıxmamış dişlərin və köklərin vəziyyətini göstərir.
- Telerentgenoqramma – kəllənin yan proyeksiyada rentgen şəkli; çənələrin bir-birinə və kəlləyə münasibətini ölçməyə, skelet anomaliyasını və böyümə potensialını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Göstərişə görə – konusvari şüa KT (çıxmamış dişlər, sümüyün həcmi), gicgah-alt çənə oynağının müayinəsi.
- LOR həkimi və loqoped məsləhəti – ağızla nəfəs alma və nitq pozuntularında.
Differensial diaqnostikada travma, çənə oynağının xəstəlikləri və parodontit zamanı dişlərin yerdəyişməsi nəticəsində yaranan dəyişikliklər anadangəlmə və inkişaf anomaliyalarından ayırd edilir.
Ağırlaşmalar
Müalicə olunmayan dişləm pozğunluğu illər ərzində aşağıdakı problemlərə səbəb ola bilər:
- karies və parodontit – sıx və əyri dişlər arasında ərp asan toplanır;
- dişlərin həddən artıq aşınması, mina çatları və qırılması;
- gicgah-alt çənə oynağının disfunksiyası – ağrı, şaqqıltı, ağzın açılmasının məhdudlaşması;
- nitq pozuntularının davam etməsi;
- ön dişlərin travmaya meyli – xüsusən irəli çıxmış üst dişlərdə;
- protezləmənin və implantasiyanın çətinləşməsi;
- psixoloji diskomfort, gülümsəməkdən çəkinmə.
Müalicə
Müalicə dişləmin növündən, ağırlığından və pasiyentin yaşından asılıdır. Məqsəd dişlərin düzgün qapanışını, normal çeynəmə və nitqi, sabit nəticəni və üzün harmonik görünüşünü təmin etməkdir. Plan fərdi tərtib olunur və müalicə bir neçə aydan bir neçə ilə qədər çəkə bilər.
- Uşaqlarda erkən müalicə – zərərli vərdişlərin tərgidilməsi, çıxarılan aparatlar və miofunksional trenajorlar, çənələrin böyüməsini istiqamətləndirən aparatlar (məsələn, üst çənənin genişləndirilməsi). Bu mərhələ sonrakı müalicəni sadələşdirir və bəzən ağır anomaliyanın qarşısını alır.
- Breket sistemlər – metal, keramik və ya lingval (dişlərin daxili səthinə yapışdırılan) breketlər dişləri tədricən düzgün vəziyyətə gətirir. Mürəkkəb dişləm pozğunluqlarında universal üsuldur.
- Şəffaf elaynerlər – bir-birini əvəz edən çıxarılan kapalar; müəyyən hallarda breketlərə alternativdir, lakin gün ərzində uzun müddət taxılmalıdır.
- Kompleks müalicə – ağır skelet anomaliyalarında ortodontik müalicə çənə-üz cərrahiyyəsi (ortoqnatik əməliyyat) ilə birləşdirilir; əməliyyat adətən çənələrin böyüməsi başa çatdıqdan sonra aparılır.
- Retensiya – müalicədən sonra dişlər əvvəlki vəziyyətə qayıtmağa meyllidir, buna görə nəticə sabit (dişlərin daxili səthinə yapışdırılan) və ya çıxarılan retainerlərlə saxlanılır.
- Müşayiət edən problemlərin müalicəsi – adenoidlərin və burun tıxanmasının müalicəsi, loqoped məşğələləri, karies və diş əti xəstəliklərinin ortodontik müalicədən əvvəl müalicəsi.
Müalicə zamanı ağız gigiyenası xüsusilə vacibdir: breketlərin ətrafını diqqətlə təmizləmək, diş arası fırçalardan və irriqatordan istifadə etmək, aparatı qıra biləcək bərk və yapışqan qidalardan çəkinmək lazımdır. İnternetdən sifariş edilən, həkim nəzarəti olmadan istifadə olunan kapalar və «evdə dişləri düzəltmə» üsulları dişlərin köklərinə və diş ətinə ciddi zərər verə bilər.
Profilaktika
- əmzik və barmaq sormaq vərdişinin vaxtında tərgidilməsi;
- süd dişlərinin kariesinin müalicəsi və onların vaxtından əvvəl itirilməsinin qarşısının alınması;
- burunla nəfəs almanın təmin edilməsi – adenoidlərin və xroniki rinitin müalicəsi;
- uşağın yaşına uyğun bərk qidalar çeynəməsi – çənələrin normal inkişafı üçün;
- uşağın ilk ortodont müayinəsi təxminən 6–7 yaşda, problem görünərsə daha erkən;
- böyüklərdə itirilmiş dişlərin vaxtında bərpası və diş ətinin sağlamlığına nəzarət;
- stomatoloqa müntəzəm profilaktik müayinələr.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dişləm pozğunluğunu ortodont müalicə edir. Lazım olduqda müalicəyə stomatoloq-terapevt, çənə-üz cərrahı, LOR həkimi və loqoped cəlb olunur; uşaqlarda ilk addım pediatrik stomatoloqa müraciət ola bilər.
Yadda saxla!
Dişləm pozğunluğu yalnız estetik problem deyil – o, dişlərin, diş ətinin və çənə oynağının sağlamlığına təsir edir.
- Uşağı vaxtında ortodonta göstərin – erkən müdaxilə müalicəni sadələşdirir.
- Ağızla nəfəs alma və zərərli vərdişlər dişləmə təsir edir – onları diqqətsiz qoymayın.
- Müalicədən sonra retaineri həkimin dediyi müddətdə istifadə edin.
- Böyük yaşda da ortodontik müalicə mümkündür.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Ortodontiya: dişlərin qapanışını necə düzəltmək olar
Sağlam, düzgün dişlər mədəniyyət elementi, müasir insanı səciyyələndirən sağlamlıq və uğur simvoludur. Lakin təbiət hər kəsə gözəl və…
İstiqamət: Stomatologiya
Suallar və cavablar
Bəli. Ortodontik müalicənin yaş həddi yoxdur, əsas şərt sağlam diş əti və sümük toxumasıdır. Böyüklərdə müalicə bir qədər uzun çəkə bilər, ağır skelet anomaliyalarında cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Hər iki üsul effektivdir, seçim anomaliyanın növündən və mürəkkəbliyindən asılıdır. Elaynerlər daha az nəzərə çarpır, lakin onları gün ərzində uzun müddət taxmaq lazımdır. Ən uyğun üsulu ortodont seçir.
İlk məsləhət təxminən 6–7 yaşda tövsiyə olunur, açıq problemlər – çənənin irəli çıxması, ağızla nəfəs, zərərli vərdişlər – olduqda isə daha erkən.
Breketlərin yapışdırılması ağrısız prosedurdur. İlk günlərdə və hər tənzimləmədən sonra dişlərdə həssaslıq və təzyiq hissi ola bilər, bu adətən bir neçə günə keçir. Güclü və ya uzun sürən ağrı olduqda ortodonta müraciət etmək lazımdır.
Bəli, retensiya mərhələsi olmadan dişlər əvvəlki vəziyyətə qayıtmağa meyllidir. Buna görə müalicədən sonra retainerdən həkimin tövsiyə etdiyi müddətdə istifadə etmək və müntəzəm nəzarət müayinələrinə gəlmək vacibdir.
Bəli, xüsusən açıq dişləm, dişlər arasında aralıqlar və dilin düzgün olmayan vəziyyəti bəzi səslərin tələffüzünü pozur. Belə hallarda ortodontik müalicə loqoped məşğələləri ilə birləşdirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
