Gingivit diş ətinin iltihabıdır və əsasən diş ərpinin toplanması nəticəsində yaranır. Diş əti qızarır, şişir və fırçalayarkən qanayır. Gingivit tam geri dönən vəziyyətdir, lakin müalicə olunmadıqda parodontitə keçərək dişlərin itirilməsinə səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Diş ətinin iltihabı
- Gingivitis
Xəstəlik haqqında
Gingivit diş ətrafı toxumaların xəstəliklərinin ən erkən və ən çox rast gələn formasıdır. İltihab yalnız diş ətini əhatə edir, dişi yuvada saxlayan bağ aparatı və çənə sümüyü hələ zədələnməmiş olur. Buna görə vaxtında aparılan müalicə və düzgün gigiyena ilə diş əti tamamilə sağalır.
Gingivit uşaqlarda, yeniyetmələrdə və böyüklərdə rast gəlinir; yetkin insanların əksəriyyəti həyatında heç olmasa bir dəfə diş ətinin qanaması ilə qarşılaşır. Çox vaxt xəstəlik ağrısız keçir, ona görə də insanlar qanamaya əhəmiyyət vermirlər.
Müalicə olunmayan gingivit zamanla parodontitə keçə bilər – bu zaman diş ilə diş əti arasında dərin cib yaranır, sümük əriyir, dişlər laxlayır və itirilə bilər. Parodontit zamanı itirilmiş sümük adətən öz-özünə bərpa olunmur, ona görə də gingiviti erkən mərhələdə müalicə etmək çox vacibdir.
Diş ətinin vəziyyəti ümumi sağlamlıqla sıx bağlıdır: hormonal dəyişikliklər, diabet, bəzi dərmanlar və siqaret çəkmə gingivitin gedişinə təsir edir. Bəzən diş ətinin dəyişiklikləri ümumi xəstəliyin ilk əlaməti olur. Ona görə də uzun sürən və ya qeyri-adi iltihab həkim tərəfindən diqqətlə araşdırılmalıdır.
Səbəbləri
Əsas səbəb diş səthində və diş əti kənarında bakteriya təbəqəsinin – ərpin toplanmasıdır. Ərp bir neçə gün təmizlənmədikdə diş əti iltihabla cavab verir, vaxt keçdikcə ərp bərkiyərək diş daşına çevrilir və iltihabı daim saxlayır. Bəzi amillər bu prosesi sürətləndirir:
- Qeyri-kafi ağız gigiyenası – nizamsız və ya səthi fırçalama, diş arası sahələrin təmizlənməməsi;
- Siqaret çəkmə – diş ətinin qan təchizatını və müdafiəsini zəiflədir, iltihabın əlamətlərini gizlədir;
- Hormonal dəyişikliklər – hamiləlik, yeniyetməlik, hormonal kontrasepsiya; diş əti ərpə daha güclü reaksiya verir;
- Şəkərli diabet – xüsusən zəif nəzarət olunan diabet iltihaba meyli artırır və sağalmanı ləngidir;
- Ərpin toplanmasını asanlaşdıran şərait – keyfiyyətsiz plomblar və protezlər, breketlər, dişlərin sıx və əyri düzülüşü;
- Ağız quruluğu – tüpürcəyin təmizləyici təsiri azalır; bəzi dərmanlar və ağızdan nəfəs alma buna səbəb olur;
- Bəzi dərmanlar – qıcolma əleyhinə preparatlar, kalsium kanallarının blokatorları və immunosupressantlar diş ətinin böyüməsinə səbəb ola bilər;
- Ümumi vəziyyət – C vitamini çatışmazlığı, immuniteti zəiflədən xəstəliklər, qan xəstəlikləri, güclü stress.
Təsnifat
- Kataral gingivit – ən çox rast gələn forma: qızartı, şişkinlik, qanama;
- Hipertrofik gingivit – diş ətinin böyüməsi və dişin bir hissəsini örtməsi; hamiləlikdə, yeniyetmələrdə, breket taxanlarda və bəzi dərmanların fonunda;
- Xoralı-nekrotik gingivit – diş əti məməciklərinin ağrılı xoraları və ölməsi, pis ağız qoxusu, hərarət; güclü stress, siqaret çəkmə və immunitet zəif olduqda yaranır.
Gedişinə görə kəskin və xroniki, yayılmasına görə lokal və generalizə olunmuş gingivit fərqləndirilir. Ərplə bağlı olmayan gingivitlər də var – virus (məsələn, herpetik), göbələk, allergik reaksiya və ya dəri xəstəlikləri ilə əlaqəli; onların müalicəsi fərqlidir.
Klinik mənzərə
Gingivit çox vaxt ağrısız keçir, ona görə də ilk əlamətləri diqqətlə izləmək lazımdır:
- diş ətinin qanaması – dişləri fırçalayarkən, diş ipi istifadə edərkən və ya bərk qida yeyərkən;
- diş ətinin qızarması və şişməsi – kənarlar qalınlaşır, parlaq və yumşaq görünür;
- həssaslıq və narahatlıq – toxunanda, isti və ya soyuq qidada;
- ağızdan xoşagəlməz qoxu və pis dad;
- dişlər üzərində görünən ərp və daş, xüsusən diş əti kənarında;
- diş ətinin böyüməsi – hipertrofik formada.
Sağlam diş əti açıq-çəhrayı rəngdə, möhkəm olur və qanamır. Siqaret çəkənlərdə qanama az ola bilər və bu, iltihabı «gizlədir». Hamiləlikdə, adətən ikinci-üçüncü ayından başlayaraq, diş ətinin qanaması və şişməsi güclənə bilər. Uşaqlarda gingivit çox vaxt dişlərin dəyişməsi dövründə və zəif gigiyena fonunda yaranır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər diş ətində güclü ağrı, xoralar və boz ərp, hərarət, kəskin pis qoxu, diş ətinin şişkinliyi və irin yaranarsa, qanama dayanmırsa və ya bədəndə səbəbsiz göyərmələr, burun qanaması kimi əlamətlər də varsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu stomatoloq və ya parodontoloq qoyur. Həkim şikayətləri, gigiyena vərdişlərini, siqaret çəkməni, qəbul edilən dərmanları, hamiləliyi və ümumi xəstəlikləri soruşur.
- Stomatoloji baxış – diş ətinin rəngi, forması, qanaması, ərp və daşın miqdarı qiymətləndirilir;
- Diş əti cibinin zondla ölçülməsi – dərin cibin və bağ aparatının itirilməsinin olmaması parodontiti istisna etməyə imkan verir;
- Gigiyena və qanama indeksləri – iltihabın dərəcəsini və müalicənin nəticəsini obyektiv izləməyə kömək edir;
- Rentgen şəkilləri və ya ortopantomoqramma – lazım olduqda çənə sümüyünün vəziyyətini göstərir;
- Laborator analizlər – tez-tez təkrarlanan, qeyri-adi və ya müalicəyə cavab verməyən gingivitdə: qanın ümumi analizi, qanda şəkər və digər müayinələr ümumi xəstəlikləri istisna etmək üçün.
Gingivit parodontitdən, virus və göbələk mənşəli stomatitlərdən, dərmanla bağlı diş əti böyüməsindən və qan xəstəliklərinin ağızdakı təzahürlərindən fərqləndirilir.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- Parodontit – diş əti ciblərinin yaranması, sümüyün itirilməsi, dişlərin laxlaması və itirilməsi;
- Diş əti absesi – irinli ocaq, güclü ağrı və şişkinlik;
- Diş ətinin çəkilməsi – dişlərin boyun hissəsinin açılması və həssaslığı;
- Ümumi sağlamlığa təsir – diş ətrafı toxumaların xroniki iltihabı diabetin nəzarətini çətinləşdirir və ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqələndirilir;
- Hamiləlikdə – müalicə olunmamış diş əti xəstəlikləri arzuolunmaz nəticələrlə əlaqəli ola bilər.
Müalicə
Gingivitin müalicəsinin əsas məqsədi ərpin və daşın aradan qaldırılması və onun yenidən toplanmasının qarşısını almaqdır. Əksər hallarda bu kifayət edir və diş əti bir neçə həftə ərzində sağalır.
- Peşəkar ağız gigiyenası – ərp və daşın ultrasəs və əl alətləri ilə təmizlənməsi, dişlərin cilalanması; müalicənin əsasını təşkil edir;
- Gündəlik gigiyenanın düzəldilməsi – yumşaq və ya orta sərtlikdə fırça ilə səhər və axşam düzgün fırçalama, diş ipi və ya diş arası fırçalar, lazım olduqda irriqator; həkim düzgün texnikanı göstərir;
- Antiseptik ağız yaxalayıcıları və gellər – qısa kurslarla və həkim tövsiyəsi ilə; uzun müddət istifadə dişlərin rənglənməsinə və ağız mikroflorasının pozulmasına səbəb ola bilər;
- Ərpin toplanmasına səbəb olan amillərin aradan qaldırılması – keyfiyyətsiz plombların və protezlərin dəyişdirilməsi, breketlərə xüsusi qulluq;
- Hipertrofik formada – gigiyena ilə yanaşı, səbəb olan dərmanın dəyişdirilməsini müalicə edən həkimlə müzakirə etmək; bəzən diş ətinin cərrahi korreksiyası lazım olur;
- Xoralı-nekrotik formada – ehtiyatla təmizləmə, antiseptiklər və həkim tərəfindən təyin olunan sistemli antibakterial müalicə.
Siqaretin tərk edilməsi və diabetin yaxşı nəzarəti müalicənin nəticəsini xeyli yaxşılaşdırır. Hamiləlikdə peşəkar təmizləmə təhlükəsizdir və tövsiyə olunur.
Nə etmək olmaz: qanamadan qorxub dişləri fırçalamağı dayandırmaq – bu, iltihabı gücləndirir; ağız yaxalayıcılarını fırçanın əvəzinə istifadə etmək; antibiotikləri özbaşına qəbul etmək; diş ətinə spirtli və ya qıcıqlandırıcı xalq vasitələri sürtmək.
Profilaktika
- dişləri səhər və gecə yatmazdan əvvəl flüorlu pasta ilə düzgün texnika ilə fırçalamaq;
- diş arası sahələri hər gün diş ipi və ya diş arası fırçalarla təmizləmək;
- diş fırçasını vaxtaşırı, tükləri əyiləndə dəyişmək;
- il ərzində bir-iki dəfə peşəkar gigiyena və stomatoloq müayinəsindən keçmək;
- siqareti tərk etmək;
- diabetin yaxşı nəzarətini təmin etmək;
- balanslı qidalanmaq, kifayət qədər tərəvəz və meyvə yemək;
- hamiləlik planlaşdırarkən və hamiləlik zamanı stomatoloqa müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gingiviti stomatoloq-terapevt və ya parodontoloq müalicə edir, uşaqlarda uşaq stomatoloqu. Ümumi xəstəlik şübhəsi olduqda terapevt və ya endokrinoloq cəlb oluna bilər.
Yadda saxla!
Diş ətinin qanaması normal hal deyil – bu, iltihabın ən erkən əlamətidir və tam geri dönən mərhələdə müalicəyə başlamaq imkanı verir.
- Qanama bir-iki həftə ərzində keçmirsə, stomatoloqa müraciət edin.
- Ağız yaxalayıcıları fırçanı və diş ipini əvəz etmir.
- Peşəkar gigiyenadan sonra evdə düzgün qulluq olmadan nəticə uzun sürmür.
- Siqaret çəkmək iltihabın əlamətlərini gizlədir, amma xəstəliyi ağırlaşdırır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Şəkərli diabet
- Qlossit (dildə ləkələr)
- Dişləm pozğunluğu
- Dişlərin hiperhəssaslığı
- Parodontoz
- Perikoronarit
- Ağız boşluğu xərçəngi
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ağız boşluğunun leykoplakiyası
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Alveolit (diş yuvasının iltihabı)
- Bruksizm
- Diş əti xərçəngi
- Diş kistası
- Dişlərin flüorozu
Faydalı Məqalələr
Dişlərin peşəkar təmizlənməsi - prosedur nə qədər çəkir, nələri əhatə edir, nə tezliyi ilə etmək olar
Dişlərin peşəkar təmizlənməsi sadəcə modaya güzəşt və ya növbəti tibbi manipulyasiya deyil, gigiyenanın və patologiyaların qarşısının alınmasının mühüm…
İstiqamət: Stomatologiya
Ağız boşluğunun sağlamlığı üçün yeni texnologiyalar
Diş ətində ağrı, qanaxma, ağızdan xoşagəlməz qoxu, diş daşı, ərp – parodontoloqa müraciətin ən tez-tez rast gəlinən səbəbləridir.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Suallar və cavablar
Xeyr. Qanama ərpin və iltihabın əlamətidir. Yumşaq fırça ilə ehtiyatla, lakin hər gün fırçalamaq lazımdır – ərp təmizləndikcə qanama azalır. Həmçinin stomatoloqda peşəkar gigiyena aparılmalıdır.
Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər diş ətinin ərpə reaksiyasını gücləndirir – «hamiləlik gingiviti» yaranır. Bu dövrdə gigiyenaya xüsusi diqqət yetirmək və stomatoloqa müraciət etmək lazımdır; peşəkar təmizləmə hamiləlikdə təhlükəsizdir.
Gingivit klassik mənada yoluxucu xəstəlik sayılmır. Ağız bakteriyaları ötürülə bilər, lakin iltihabın yaranması əsasən gigiyena səviyyəsindən və şəxsi risk amillərindən asılıdır.
Peşəkar təmizləmə və düzgün gündəlik gigiyena ilə qanama adətən bir neçə gün ərzində azalır, diş əti isə bir neçə həftəyə sağalır. Əgər bu müddətdə yaxşılaşma yoxdursa, həkim başqa səbəbləri yoxlayır.
Düzgün aparılan peşəkar gigiyena minanı zədələmir. Prosedurdan sonra qısa müddət dişlərdə həssaslıq ola bilər, bu adətən öz-özünə keçir.
Xeyr. Yaxalayıcı yalnız köməkçi vasitədir: bərk ərpi və daşı təmizləmir. Əsas müalicə peşəkar gigiyena və gündəlik düzgün fırçalamadır, antiseptik vasitələri isə həkim məsləhəti ilə qısa müddət istifadə etmək olar.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
