Dişlərin düzgün qapanmaması təkcə estetik məsələ deyil — o, çeynəməyə və çənə oynağına təsir edir. Məqalədə ortodontiyanın hansı üsullarla qapanışı düzəltdiyi nəzərdən keçirilir.
Sağlam, düzgün dişlər sağlamlığın və yaxşı görünüşün mühüm göstəricisidir. Lakin təbiət hər kəsə düzgün diş cərgəsi bəxş etməyib. Belə hallarda ortodont həkimlər kömək edir.
Son zamanlar getdikcə daha çox yetkin pasiyent ortodontik müalicəyə müraciət edir. Çox vaxt ortodonta müraciət üçün həlledici amil yalnız dişlərin görünüşündən narazılıq deyil, ağız boşluğunda diş-çənə sisteminin bütövlüyünün və fəaliyyətinin pozulmasına gətirib çıxaran daha ciddi dəyişikliklərdir, çünki bir amil digərinin nəticəsi olur. Bu yazıda qapanış pozğunluqlarının nə olduğu, müalicə üsulları və mərhələləri izah olunur.
Qapanış nədir və hansı pozğunluqlar olur
Qapanış (dişləm) yuxarı və aşağı diş cərgələrinin bir-birinə nisbətən vəziyyətidir. Düzgün qapanışda dişlər yemək çeynəməyi, nitqi və üz quruluşunu təmin edir, çənə oynağına yük bərabər paylanır. Qapanışın pozulması isə estetik problemlə yanaşı, funksional problemlər yarada bilər.
| Qapanış pozğunluğu | Qısa təsvir |
|---|---|
| Dərin dişləm | Yuxarı ön dişlər aşağıdakıları həddindən artıq örtür |
| Açıq dişləm | Ağız bağlandıqda ön və ya yan dişlər arasında boşluq qalır |
| Çarpaz dişləm | Yuxarı və aşağı dişlər normadan fərqli, çarpaz qapanır |
| Distal və mezial dişləm | Yuxarı və ya aşağı çənənin bir-birinə nisbətən geri və ya irəli yerləşməsi |
| Sıxlıq və aralıq | Dişlərin sıx yerləşməsi, üst-üstə düşməsi və ya aralarında boşluqlar |
Bu təsnifat ümumi xarakter daşıyır. Dəqiq diaqnozu ortodont müayinə və lazımi ölçülərə əsasən qoyur.
Hansı hallarda ortodont konsultasiyası lazımdır
Pasiyenti aşağıdakı hallar narahat etməlidir:
- diş cərgələrinin düzgün olmaması və ya sıxlığı;
- dişlərin erkən çəkilməsi;
- «ağıl dişlərinin» çıxması ilə bağlı problemlər;
- diş ətində qanaxma və narahatlıq;
- dişlərin laxlaması;
- diş köklərinin açılması, boyun nahiyəsində həssaslığın yaranması;
- dişlərin dəyişmiş vəziyyəti;
- dişlər arasında təmasın olmaması və ya pozulması;
- ağızdan xoşagəlməz qoxu, çoxlu miqdarda diş ərpi.
Sizi stomatoloq həkim müayinə edib və problemlərinizin səbəbinin qapanış pozğunluğunda olduğunu deyibsə, ortodont həkimə müraciət etmək lazımdır. İlkin müayinədən sonra ortodont əlavə müayinələrin fərdi planını tərtib edir və diaqnostika üçün dişlərin ölçüsünü götürür. Klinik halın mürəkkəbliyindən asılı olaraq ortodont fərdi müalicə planı təklif edir.
Ortodontik müalicə üsulları
Müalicə üsulu qapanış pozğunluğunun növündən, ağırlığından, pasiyentin yaşından və gözləntilərindən asılı olaraq seçilir. Diş cərgələrində cüzi qüsurlar olduqda çıxarılan şəffaf kapp sistemlərindən istifadə etmək mümkündür. Belə kappların taxılması ətrafdakılar üçün az nəzərəçarpandır və pasiyent üçün rahatdır, lakin onlar həkimin göstərdiyi qədər, gün ərzində kifayət qədər uzun müddət taxılmalıdır.
Breket-sistem dişlərin vəziyyətinin daha dəqiq korreksiyasına imkan verir və yetkin pasiyentlərdə qapanışın düzəldilməsi üçün tez-tez seçilir. Breket-sistemlər dişə həm xarici (görünən), həm də daxili tərəfdən bərkidilə bilər. Qısa müqayisə aşağıdakı cədvəldədir:
| Üsul | Üstünlüyü | Nəzərə alınmalı cəhət |
|---|---|---|
| Şəffaf kapp sistemi | Az nəzərə çarpır, çıxarılır, gigiyena rahatdır | Yüngül və orta pozğunluqlar üçün, pasiyentin nizam-intizamı vacibdir |
| Metal breketlər | Etibarlıdır, mürəkkəb hallarda da tətbiq olunur | Daha çox nəzərə çarpır |
| Keramik (sapfir) breketlər | Estetik baxımdan daha az nəzərə çarpır | Gigiyenaya xüsusi diqqət tələb edir |
| Daxili (linqval) breketlər | Dişin arxa tərəfində olduğu üçün xaricdən görünmür | Alışmaq daha çətin ola bilər, diaqnoza uyğun seçilir |
Müasir texnologiyalar müalicənin planlaşdırılmasında kompüter modelləşdirməsindən istifadə etməyə, nəticəni əvvəlcədən göstərməyə və fərdi hazırlanan elementlərdən istifadə etməyə imkan verir. Bu, həkimə müalicə prosesinə nəzarət etməyi asanlaşdırır, pasiyent isə gözlənilən nəticəni qabaqcadan görə bilir. Nəticənin dəqiq garantisini heç bir üsul vermir, çünki orqanizmin reaksiyası fərdidir.
Müalicə mərhələləri
Ortodontik müalicə adətən uzunmüddətli prosesdir və bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- Konsultasiya və müayinə. Ortodont şikayətləri dinləyir, dişlərə və çənələrə baxır, diş cərgələrinin ölçüsünü götürür və lazımi şəkilləri təyin edir.
- Diaqnoz və plan. Qapanış pozğunluğunun növü müəyyən edilir, müalicə üsulu, təxmini müddət və mərhələlər pasiyentlə müzakirə olunur.
- Ağız boşluğunun sanasiyası. Karies və diş əti iltihabı müalicə olunur, peşəkar gigiyena aparılır, lazım gəldikdə bəzi dişlərin çıxarılması müzakirə edilir.
- Aparatın quraşdırılması. Breketlər bərkidilir və ya kapplar təqdim edilir, pasiyentə istifadə qaydaları izah olunur.
- Aktiv müalicə. Müəyyən aralıqlarla həkimə gəlib aparatın korreksiyası və nəzarət müayinəsi keçirilir.
- Retensiya. Dişlərin yeni vəziyyətini saxlamaq üçün retaynerlər (saxlayıcı aparatlar) quraşdırılır.
Müalicə dövründə gigiyena və qidalanma
Aparatlarla ağız gigiyenası daha diqqətli olmalıdır, çünki breketlərin ətrafında yemək qalıqları və ərp asanlıqla toplanır. Gigiyena pozulduqda karies və diş əti iltihabı riski artır.
- dişləri gündə iki dəfə, yeməkdən sonra ortodontik fırça ilə təmizləmək;
- dişlərarası fırça, irriqator və ya ip kimi əlavə vasitələrdən istifadə etmək;
- bərk, yapışqan və çox şirin qidalardan (qoz-fındıq, saqqız, karamel və s.) çəkinmək;
- qələmi, dırnağı dişləmək kimi vərdişlərdən imtina etmək;
- peşəkar gigiyena üçün müntəzəm stomatoloqa getmək;
- aparatın hər hansı hissəsi sınarsa və ya zədə yaradarsa, ortodonta xəbər vermək.
Müalicədən sonra nəticənin saxlanması
Dişlər müalicədən sonra əvvəlki vəziyyətə qayıtmağa meyl göstərir, ona görə retensiya mərhələsi müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Retaynerlər dişlərin yeni vəziyyətini sabitləşdirir.
- Aparatın çıxarılmasıDişlər təmizlənir, retaynerlər quraşdırılır və ya taxılması üçün verilir.
- İlk aylarRetaynerlər həkimin göstərdiyi rejimdə taxılır, dişlərin vəziyyəti nəzarətə alınır.
- Sonrakı dövrRetensiya müddəti və taxma rejimi azaldılır, lakin nəzarət müayinələri davam edir.
Retensiya qaydalarına əməl edilməməsi müalicənin nəticəsini zəiflədə bilər.
Yaş məhdudiyyəti və əks göstərişlər
Müasir ortodontiyada qapanışın düzəldilməsi mümkün yaş çərçivəsi genişdir. Yetkin pasiyentlərdə də müalicə aparılır, lakin yetkinlərdə sümük toxuması daha yavaş cavab verə bilər və diş əti ilə dəstəkləyici toxumaların vəziyyəti xüsusi nəzərə alınmalıdır.
Müalicə üçün əlverişli hallar
- Diş əti və dəstəkləyici toxumalar sağlamdır.
- Pasiyent gigiyena və nəzarət qaydalarına əməl edə bilir.
- Karies və iltihab müalicə olunub.
Əvvəlcə müalicə tələb edən hallar
- Müalicə olunmamış parodontit və ya diş əti iltihabı.
- Çoxlu müalicə olunmamış karies.
- Ağır sistem xəstəlikləri və dərmanlar (həkimlə müzakirə olunur).
Hər hansı xroniki xəstəliyiniz, allergiyanız və ya dərman qəbulunuz varsa, bunu ortodonta bildirin. Nəzərə alınmalı şərtləri və müalicənin mümkünlüyünü həkim müəyyən edir.
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə ortodontik müalicə
Qapanış pozğunluqlarının müalicəsinə uşaq yaşında başlamaq çənələrin böyüməsinə təsir etmək imkanı verir. Dəyişən dişləmə dövründə ortodont dişlərin çıxma ardıcıllığını, çənələrin ölçüsünü və vərdişlərin (barmaq əmmə, ağızla tənəffüs) təsirini qiymətləndirir. Uşaqlarda çıxarılan və ya sabit aparatlar tətbiq oluna bilər.
Uşağın ilk ortodont müayinəsini erkən yaşda planlaşdırmaq, dişlərin düzgün çıxmasına nəzarət etmək məsləhətdir. Valideynlər uşağın aparata uyğunlaşmasına, gigiyenaya və həkimə vaxtında gəlməsinə kömək etməlidirlər. Müalicənin başlama vaxtını və üsulunu həkim uşağın inkişaf xüsusiyyətlərinə görə müəyyən edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Müalicə dövründə aşağıdakı hallarda ortodonta və ya stomatoloqa gecikmədən müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- breket, tel və ya kapp sınıb, yanağı və ya dili zədələyir;
- diş ətində qanaxma, şişkinlik və ya xoşagəlməz qoxu artır;
- dişlərdə güclü ağrı və ya laxlama hiss olunur;
- çənə oynağında ağrı, xırçıltı və ya ağzın açılmasında çətinlik yaranıb;
- planlı nəzarət vizitini bir müddət buraxmısınız və aparatın vəziyyətini yoxlamaq lazımdır.
Tez-tez Verilən Suallar
Müddət qapanış pozğunluğunun növündən, ağırlığından və pasiyentin uyğunlaşmasından asılıdır. Adətən müalicə aylar, bəzən isə bir neçə il davam edir. Təxmini müddəti həkim müayinədən sonra deyir.
Bəli. Müasir ortodontiyada yaş məhdudiyyəti yoxdur, əsas şərt diş əti və dəstəkləyici toxumaların sağlam olmasıdır. Müalicə üsulunu həkim fərdi seçir.
Quraşdırmadan və hər korreksiyadan sonra bir neçə gün dişlərdə həssaslıq və yüngül ağrı ola bilər. Bu, adətən tez keçir. Güclü ağrı olarsa, həkimə müraciət edin.
Xeyr. Kapplar daha çox yüngül və orta pozğunluqlar üçün uyğundur və pasiyentin onları müntəzəm taxmasını tələb edir. Mürəkkəb hallarda breket-sistem daha effektiv ola bilər.
Bəli. Retaynerlər dişlərin əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasının qarşısını alır və nəticəni saxlayır. Taxma rejimini həkim müəyyən edir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.