Yazın əvvəlində bir çox insan zəiflik, yuxululuq və əhval-ruhiyyənin aşağı düşməsi ilə üzləşir. Məqalədə bu vəziyyətin nədən yarandığı və onu yüngülləşdirmək üçün nə etmək olduğu nəzərdən keçirilir.
Uzun qış aylarından sonra yazın gəlişi çoxları üçün yalnız sevinc deyil, həm də orqanizm üçün sınaq dövrüdür. Qış ərzində bir çox insan kəskin respirator xəstəliklər, qrip, bronxit keçirir, xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi ilə üzləşir. Günəş işığının azlığı, hərəkətin məhdudlaşması və qidalanmanın monotonluğu da orqanizmin ehtiyatlarını tükədir.
Nəticədə yazda yuxululuq, taqətsizlik, baş gicəllənməsi və ümumi halsızlıq kimi şikayətlər yaranır. Bu vəziyyət çox vaxt yaz yorğunluğu, ovqatsızlıq və ya avitaminoz adlandırılır. Bu məqalədə onun səbəblərini, əlamətlərini, həkimin hansı üsullarla kömək edə biləcəyini və gündəlik həyatda nələrə diqqət yetirməyin faydalı olduğunu izah edirik.
Yaz yorğunluğu nədir
Yaz yorğunluğu ayrıca xəstəlik deyil, mövsüm dəyişikliyinə orqanizmin uyğunlaşmasının çətinləşməsi ilə bağlı vəziyyətdir. Gün uzandıqca, havanın temperaturu və işıqlanma dəyişdikcə orqanizm yuxu, hormon və enerji mübadiləsi rejimini yenidən qurmalı olur. Qışda zəifləmiş immunitet və vitamin ehtiyatlarının azalması bu uyğunlaşmanı çətinləşdirir.
Əksər hallarda şikayətlər bir neçə həftə ərzində azalır. Lakin simptomlar uzun müddət davam edirsə və gündəlik fəaliyyətə mane olursa, bunun arxasında anemiya, qalxanabənzər vəzin çatışmazlığı, xroniki infeksiya ocağı və ya depressiv vəziyyət kimi digər səbəblər ola bilər. Buna görə şikayətləri yalnız «yaz yorğunluğu» ilə izah etmək düzgün deyil.
Hansı əlamətlər yaranır
Yaz dövründə ən çox aşağıdakı şikayətlər qeyd olunur:
- gün ərzində yuxululuq və səhər oyanmaqda çətinlik;
- taqətsizlik, tez yorulma, iş qabiliyyətinin azalması;
- baş gicəllənməsi və ya yüngül baş ağrıları;
- diqqətin cəmlənməsində çətinlik, yaddaşın zəifləməsi;
- əhval-ruhiyyənin pisləşməsi, əsəbilik və maraqların azalması;
- iştahanın dəyişməsi, bəzən şirniyyata meyl;
- saçın tökülməsi, dırnaqların kövrəkləşməsi, dərinin quruluğu.
Bu şikayətlərin hər biri başqa xəstəliklərdə də rast gəlindiyi üçün özbaşına nəticə çıxarmaq olmaz.
Əsas səbəblər
Yaz dövründə vəziyyətin pisləşməsinə bir neçə amil birlikdə təsir edir:
- Vitamin və mineralların azalması. Qışda təzə tərəvəz və meyvənin azlığı, günəş şüasının çatışmazlığı üzündən D vitamini və bir sıra digər maddələrin səviyyəsi azala bilər.
- Keçirilmiş infeksiyaların təsiri. Qripdən və respirator xəstəliklərdən sonra orqanizm tam bərpa olunmaya bilər, qalıq hadisələr aylarla davam edə bilər.
- Işıq rejiminin dəyişməsi. Gün uzandıqca yuxu və oyanıqlıq hormonlarının balansı dəyişir.
- Hərəkət azlığı. Qışda fiziki fəallığın azalması dözümlülüyü aşağı salır.
- Xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi. Bahar mövsümü bəzi xroniki xəstəliklərin pisləşməsi ilə əlaqələndirilir.
- Psixoemosional yük. Stress, yuxu çatışmazlığı və yorğunluq əhval-ruhiyyəyə də təsir edir.
Qış xəstəliklərindən sonrakı qalıq hadisələr
Xüsusi diqqət tələb edən qrup qışda xəstəlik keçirmiş insanlardır. Onlarda uzun müddət aşağıdakı əlamətlər qala bilər:
Tədricən azalan hallar
- boğazda yüngül qıcıqlanma və quruluq;
- qısamüddətli quru öskürək;
- yüngül taqətsizlik, bir neçə həftə ərzində azalan halsızlıq.
Həkim nəzarəti tələb edən hallar
- bəlğəmli öskürək, bir neçə həftədən çox davam edən;
- uzunmüddətli subfebril hərarət (37-37,3 °C);
- azalmayan və ya güclənən halsızlıq.
Bu əlamətlər qalıq iltihabın, infeksiya ocağının və ya immunitetin zəifləməsinin göstəricisi ola bilər, buna görə həkim müayinəsi vacibdir.
Diaqnostika: həkim nələri yoxlayır
Terapevt şikayətləri dinləyir, ümumi baxış keçirir və lazım olduqda aşağıdakı müayinələri təyin edir:
- ümumi qan analizi (anemiya və iltihab əlamətlərinin qiymətləndirilməsi);
- dəmir mübadiləsi, D vitamini və B12 vitamininin səviyyəsi, həkimin qərarı ilə digər göstəricilər;
- qalxanabənzər vəzi hormonları;
- qan şəkəri və biokimyəvi göstəricilər;
- zəruri hallarda LOR-orqanların, ağciyərlərin və digər sistemlərin müayinəsi.
Vitaminlər və mineral maddələr analiz nəticələri olmadan «ehtiyat üçün» qəbul edilməməlidir. Dozanı yalnız həkim təyin edir.
Analizlərin nəticələri normal çıxarsa belə, şikayətlər həqiqidir və nəzərə alınmalıdır. Belə hallarda həkim yuxu, qidalanma, iş və istirahət rejimini birlikdə nəzərdən keçirir, stress amillərini qiymətləndirir və lazım olduqda digər mütəxəssislərin məsləhətini tövsiyə edir. Müayinə nəticələrini növbəti qəbulda müqayisə etmək üçün saxlayın.
Həkim hansı yardımı təklif edə bilər
Terapevt müayinənin nəticələrinə əsasən fərdi plan hazırlayır. Plana aşağıdakı istiqamətlər daxil ola bilər:
| İstiqamət | Nə üçün tətbiq olunur |
|---|---|
| Vitamin dəstəyi | Analiz nəticələrinə görə aşkar edilmiş çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün. |
| Fizioterapevtik prosedurlar | Ümumi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq, bərpa dövrünü dəstəkləmək üçün. |
| Infeksiya ocaqlarının sanasiyası | Xroniki tonzillit, sinusit, diş problemləri kimi ocaqların otolarinqoloq və stomatoloq tərəfindən müalicəsi. |
| İmmunoloq məsləhəti | Tez-tez xəstələnmə və uzun sürən bərpa olduqda immun vəziyyətin qiymətləndirilməsi. |
| Psixoterapevt dəstəyi | Əhval-ruhiyyənin davamlı pisləşməsi və depressiv əlamətlər zamanı. |
Müalicə üsulları diaqnoz, vəziyyətin ağırlığı və müddəti, yaş nəzərə alınmaqla fərdi qaydada seçilir.
Gündəlik həyatda nələrə diqqət yetirməli
Həkim müalicəsi ilə yanaşı, həyat tərzində sadə dəyişikliklər də vəziyyəti yaxşılaşdırır:
- gündə ən azı yarım saat təmiz havada gəzinti, mümkün olduqda gündüz saatlarında;
- rasionda təzə tərəvəz, meyvə, göyərti, bərk dənli məhsullar, balıq və süd məhsullarının olması;
- kifayət qədər maye içmək və kofeinin həddindən artıq qəbulundan çəkinmək;
- yuxu və oyanma vaxtını sabit saxlamaq, gecə yatmazdan əvvəl ekrana baxmağı azaltmaq;
- mülayim fiziki yük: gimnastika, üzgüçülük, yüngül qaçış;
- stresi azaltmaq, istirahət üçün vaxt ayırmaq.
Yuxu və gün rejimi: praktik tövsiyələr
Mövsüm dəyişikliyi zamanı yuxu rejimi orqanizmin uyğunlaşmasına birbaşa təsir edir. Yatmaq və oyanmaq vaxtını həftə sonları da çox dəyişməmək, yatmazdan əvvəl son bir saatı sakit keçirmək, yataq otağını havalandırmaq və qaranlıq saxlamaq yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Səhər işıqlı saatlarda qısa gəzinti bioloji saatın tənzimlənməsinə kömək edir. Gün ərzində qısa istirahət fasilələri və iş yerində müntəzəm hərəkət də yorğunluğu azaldır. Kofeinli içkiləri günortadan sonra məhdudlaşdırmaq, axşam ağır yeməkdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Qeyd
Yuxu pozğunluğu bir neçə həftədən çox davam edirsə, bunu yalnız yaz yorğunluğu ilə izah etmək düzgün deyil. Belə hallarda həkim baxışı və səbəbin müəyyən edilməsi lazımdır.
Qidalanma: hansı məhsullar orqanizmi dəstəkləyir
Yaz dövründə qidalanma müxtəlif və tam dəyərli olmalıdır. Aşağıdakı cədvəl hansı qida qruplarının orqanizmə nə verdiyini ümumi şəkildə göstərir:
| Qida qrupu | Nə ilə faydalıdır |
|---|---|
| Təzə tərəvəz və göyərti | Lif, C vitamini, fol turşusu və minerallar mənbəyidir, həzmi yaxşılaşdırır. |
| Meyvə və giləmeyvə | Vitaminlər və antioksidantlar verir, şirniyyatı əvəz edə bilər. |
| Balıq və dəniz məhsulları | Yüksək keyfiyyətli zülal və faydalı yağ turşuları mənbəyidir. |
| Yumurta və süd məhsulları | Zülal, kalsium və B qrupu vitaminləri ilə təmin edir. |
| Bərk dənli məhsullar, paxlalılar | Sabit enerji verir, dəmir və maqnezium mənbəyidir. |
| Qoz-fındıq və toxumlar | Doymamış yağlar, E vitamini və minerallar saxlayır. |
Ağır pəhrizlər və uzun aclıq yazda orqanizmi daha da zəiflədir, buna görə arıqlama məqsədilə sərt məhdudiyyətlərə yazın əvvəlində başlamaq tövsiyə edilmir.
Uşaqlarda, yaşlılarda və xroniki xəstələrdə yaz dövrü
Mövsüm dəyişikliyi bütün yaş qruplarına eyni cür təsir etmir. Uşaqlarda yazda tez-tez xəstələnmə, iştahanın azalması, yuxu pozuntusu və diqqətin dağınıqlığı müşahidə oluna bilər. Bu hallarda uşaq həkiminin baxışı, düzgün gün rejimi və təmiz havada kifayət qədər vaxt keçirmək önəmlidir.
Yaşlı insanlarda halsızlıq çox vaxt xroniki xəstəliklərin gedişi ilə qarışır: ürək-damar, şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzi və ya anemiya zamanı oxşar şikayətlər yarana bilər. Xroniki xəstəliyi olan pasiyentlərin bahar mövsümündə planlı baxışdan keçməsi, dərman sxemini həkimlə yenidən nəzərdən keçirməsi məsləhətdir. Dərmanın dozasını heç vaxt özbaşına dəyişməyin.
Hamilə qadınlar və ana südü ilə qidalandıran qadınlar öz vəziyyətlərinə uyğun vitamin dəstəyini yalnız mamalıq-ginekoloq tövsiyəsi ilə qəbul etməlidirlər.
Özbaşına vitamin qəbulu nə üçün təhlükəlidir
Diqqət!
Aptekdə reseptsiz satılan vitamin kompleksləri hər kəs üçün uyğun deyil. Bəzi vitaminlər həddindən artıq qəbul edildikdə orqanizmdə toplanır və zərər verə bilər, bəzi preparatlar xroniki xəstəliklər və qəbul olunan dərmanlarla uyğun gəlməyə bilər. Hamiləlik, böyrək və qaraciyər xəstəlikləri olduqda həkim məsləhəti xüsusilə vacibdir.
Yazın gəlişi ilə şikayətlər güclənibsə, əvvəlcə terapevtə müraciət edin. Həkim yalnız həqiqətən lazım olan vasitələri təyin edəcək.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Yaz yorğunluğu adətən bir neçə həftə ərzində keçir. Aşağıdakı hallarda gözləməyin:
Həkimə müraciət edin
- halsızlıq və yuxululuq 2-3 həftədən çox davam edir;
- səbəbsiz arıqlama, hərarətin davamlı yüksəlməsi və ya gecə tərləmələri var;
- baş gicəllənməsi tez-tez təkrarlanır və ya huşun itirilməsi ilə müşayiət olunur;
- əhval-ruhiyyə davamlı olaraq pisdir, maraqlar itib, ümidsizlik hissi yaranıb;
- nəfəs darlığı, ürək döyünməsi və ya sinədə ağrı əlavə olunur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Avitaminoz
Avitaminoz — bu, insan orqanizmində bir, iki və ya daha çox növ vitaminin kritik dərəcədə çatışmadığı vəziyyətdir. Patologiya…
İstiqamət: Terapiya
Tez-tez Verilən Suallar
Adətən bir neçə həftə ərzində keçir. Əlamətlər uzun müddət azalmırsa və ya güclənirsə, başqa səbəblərin axtarılması üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır.
Bunu həkimlə məsləhətləşmədən etmək tövsiyə olunmur. Analiz nəticələri hansı maddənin həqiqətən çatışmadığını göstərir. Dozanı və müddəti yalnız həkim təyin edir.
İnfeksiyadan sonra orqanizmin tam bərpası vaxt aparır. Halsızlıq, quru öskürək və yüngül hərarət bir neçə həftə qala bilər. Əlamətlər azalmırsa, həkim müayinəsi lazımdır.
Əvvəlcə terapevtə. Lazım olduqda o, sizi endokrinoloq, immunoloq, otorinolarinqoloq və ya psixoterapevtə yönləndirəcək.
Müntəzəm yuxu rejimi, mülayim fiziki fəallıq, təmiz havada gəzinti, balanslı qidalanma və qış xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi vəziyyətin yüngül keçməsinə kömək edir.
Onlar yalnız qısa müddətli oyaqlıq hissi yaradır, yorğunluğun səbəbini aradan qaldırmır. Həddindən artıq qəbul edildikdə yuxunu pozur, ürək döyünməsi və əsəbilik yarada bilər. Daha etibarlı yol kifayət qədər yuxu, hərəkət və balanslı qidalanmadır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.