Klinikanın böyük çəkiyə malik pasiyentlər üçün diaqnostik imkanları

Böyük bədən ölçüsü həm texniki, həm də tibbi baxımdan müayinənin keyfiyyətinə təsir göstərir. Aşağıdakı məsələlər ən çox rast gəlinənlərdir:

• tomoqraf və ya MRT aparatının açılışına pasiyentin sığmaması;
• müayinə masasının çəki həddinin aşılması riski;
• ultrasəs dalğalarının qalın yağ qatından keçərkən zəifləməsi və təsvirin keyfiyyətinin aşağı düşməsi;
• rentgen şüasının qalın toxuma təbəqəsində səpilməsi nəticəsində təsvirin kontrastının azalması;
• müayinə zamanı uzun müddət hərəkətsiz uzanmağın çətinliyi.

Bu çətinliklərin böyük hissəsi uyğun avadanlıq və müayinə protokolunun düzgün seçilməsi ilə aradan qalxır. Müayinəyə yazılarkən çəkini və boy-bədən quruluşunu əvvəlcədən bildirmək vacibdir ki, uyğun aparat və vaxt ayrılsın.

Rentgenoqrafiya sümük və ağciyər patologiyalarının ilkin aşkarlanmasında ən çox istifadə olunan müayinələrdən biridir. Böyük çəkili pasiyentlər üçün xüsusi gücləndirilmiş masaya və geniş görüntüləmə sahəsinə malik rəqəmsal rentgen sistemləri istifadə olunur. Belə sistemlərin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, pasiyentin vəziyyətini dəfələrlə dəyişməyə ehtiyac qalmır.

Rəqəmsal rentgen təsvirləri monitorda dərhal görünür və kontrastlıq, parlaqlıq kimi parametrlər həkim tərəfindən tənzimlənə bilər. Bu, qalın toxuma təbəqəsi olan pasiyentlərdə təsvirin oxunaqlığını yaxşılaşdırır. Bəzi aparatlar xətti tomoqrafiya (tomosintez) imkanını da dəstəkləyir. Bu üsul ağciyərlərin, LOR orqanlarının və dayaq-hərəkət aparatının daha qatlı görüntülənməsinə kömək edə bilər.

Hər müayinənin göstərişi və şüa yükü həkim tərəfindən müəyyən edilir. Hamiləlik ehtimalı varsa, bunu mütləq əvvəlcədən bildirin.

Diaqnozun qoyulması və ya dəqiqləşdirilməsi üçün çox vaxt kompüter tomoqrafiyası (KT) lazım olur. Bu üsul orqanların nazik kəsiklərini alaraq onların daxili quruluşunu qatlarla görməyə imkan verir.

KT xüsusilə aşağıdakı hallarda əvəzolunmazdır:

• kontrast maddənin köməyi ilə damarların (angioqrafiya) müayinəsində;
• baş beyin, tənəffüs, həzm və sidik-ifrazat sistemlərinin xəstəliklərində;
• LOR orqanlarının və dayaq-hərəkət aparatının zədələnmələrində;
• şiş xəstəliklərinin aşkarlanmasında və müalicəyə nəzarətdə.

Müasir tomoqraflar şüa yükünü azaldan rejimlərə malikdir və geniş sahəni qısa müddətdə, bir nəfəs saxlama ərzində skan edə bilir. Böyük çəkili pasiyentlər üçün gentrinin diametri və masanın yük həddi mühüm göstəricilərdir; bu məlumatlar aparatın texniki pasportunda göstərilir və qeydiyyat zamanı dəqiqləşdirilməlidir.

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) yumşaq toxumaların, beyin və onurğa beyninin, oynaqların və daxili orqanların müayinəsində yüksək informativliyə malikdir. Bu müayinədə şüalanma olmur, lakin tunelin diametri məhdud olduğundan geniş açılışlı aparatlar seçilməlidir. Bədənində metal implant, ürək stimulyatoru və ya digər elektron cihazı olan pasiyentlər müayinədən əvvəl bu barədə həkimə mütləq məlumat verməlidir.

Ultrasəs müayinəsi (USM) təhlükəsiz və ağrısızdır, lakin qalın yağ qatı olduqda dalğaların keçməsi çətinləşir. Belə hallarda həkim daha aşağı tezlikli sensor seçir, bəzən müayinənin vaxtını uzadır. Qarın boşluğu USM-ində aclıq və qazların azaldılması müayinənin keyfiyyətini yaxşılaşdırır.

Hansı müayinənin lazım olduğunu şikayətlərə və ilkin nəticələrə əsasən həkim müəyyən edir.

Düzgün hazırlıq müayinənin keyfiyyətini artırır və təkrar müayinə ehtiyacını azaldır.

• qeydiyyat zamanı çəkinizi, boyunuzu və bədən quruluşunuzu dəqiq bildirin ki, uyğun aparat seçilsin;
• xroniki xəstəliklər, allergiya (xüsusilə kontrast maddəyə) və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə həkimə məlumat verin;
• əvvəlki müayinələrin nəticələrini və həkim istiqamətini özünüzlə götürün;
• metal əşyaları, zinət şeylərini və qurşaq kimi aksesuarları çıxarın, rahat və metalsız geyim seçin;
• qarın boşluğu müayinəsi planlaşdırılırsa, həkimin təyin etdiyi aclıq və pəhriz qaydalarına əməl edin;
• hamiləlik ehtimalı varsa, rentgen və KT-dən əvvəl mütləq bildirin.

Müayinənin gedişi seçilən üsuldan asılı olsa da, əsas mərhələlər oxşardır:

1. Qeydiyyat və məsləhət. Həkim şikayətləri dinləyir, istiqamət vərəqəsini yoxlayır və lazım olan müayinə növünü dəqiqləşdirir.
2. Hazırlıq. Pasiyent metal əşyaları çıxarır, lazım olduqda xüsusi geyim geyinir və ya kontrast maddə yeridilməsi üçün hazırlanır.
3. Yerləşdirmə. Texnik pasiyentə masada rahat vəziyyət almağa kömək edir. Böyük çəkili pasiyentlər üçün gücləndirilmiş masa və əlavə dayaqlardan istifadə oluna bilər.
4. Müayinənin aparılması. Aparat təsvirləri qeydə alır. Bu zaman hərəkətsiz qalmaq və lazım olduqda nəfəsi saxlamaq xahiş olunur.
5. Nəticənin qiymətləndirilməsi. Radioloq təsvirləri təhlil edir və rəy hazırlayır. Rəyi müalicə edən həkim xəstənin şikayətləri ilə birlikdə qiymətləndirir.

Artıq çəki özlüyündə müayinə üçün səbəbdir, çünki yanaşı xəstəliklərin vaxtında aşkarlanması müalicənin nəticəsini yaxşılaşdırır. Aşağıdakı hallarda müayinə xüsusilə vacibdir:

• arterial təzyiqin davamlı yüksəlməsi və ya ürək-damar şikayətləri;
• qanda qlükozanın yüksək olması və ya diabet riski;
• oynaqlarda, bel nahiyəsində ağrılar və hərəkət məhdudluğu;
• tənəffüsün çətinləşməsi, gecə xorultusu və yuxu zamanı nəfəs dayanmaları;
• qaraciyər və öd yollarının vəziyyətinin qiymətləndirilməsi;
• çəki azaltma proqramına və ya cərrahi müalicəyə hazırlıq.

Müayinələrin həcmini və ardıcıllığını həkim fərdi şəkildə müəyyən edir. Özbaşına müayinə təyin etmək və ya nəticələri tək başına şərh etmək düzgün deyil.

Əksər görüntüləmə müayinələrindən sonra pasiyent adi gündəlik həyatına qayıda bilər. Kontrast maddə yeridilibsə, həkimin tövsiyəsinə uyğun olaraq bir müddət daha çox maye qəbul etmək məsləhət görülür ki, preparat orqanizmdən daha tez xaric olsun.

Müayinə nəticəsini yalnız radioloq rəyi ilə birlikdə müalicə edən həkimə təqdim etmək lazımdır. Təsvirlərin diskdə və ya elektron formada saxlanması gələcək müqayisələr üçün faydalıdır. Nəticədə kənaraçıxma aşkarlanarsa, həkim əlavə müayinə, laborator analiz və ya mütəxəssis məsləhəti təyin edə bilər.

Müayinə zamanı və ya sonrasında qaşınma, səpgi, ürəkbulanma və ya nəfəs darlığı kimi hallar yaranarsa, bunu dərhal tibb işçisinə bildirin.

Artıq çəkisi olan bir çox insan müayinə zamanı narahatlıq və utancaqlıq hissi keçirir. Bu təbii haldır və tibb işçiləri üçün adi işdir. Həkim və texnik pasiyentə hörmətlə yanaşmalı, müayinənin gedişini əvvəlcədən izah etməli və fərdi ehtiyacları nəzərə almalıdır.

Müayinədən çəkinmək sağlamlıq problemlərinin gec aşkarlanmasına səbəb ola bilər. Narahatlığınız varsa, bunu qeydiyyat zamanı bildirin: uyğun vaxt, rahat şərait və lazım olduqda yaxın adamın müşayiəti təşkil oluna bilər. Gələcək müayinələrin planı çəki idarəsi proqramı ilə birlikdə həkim tərəfindən qurulur.

Aşağıdakı əlamətlər müayinəni gecikdirməməyin lazım olduğunu göstərir:

Ağır əlamətlərdə, məsələn güclü sinə ağrısında və ya nəfəs ala bilməmədə təcili tibbi yardıma müraciət edin.