Xorultu çox vaxt sadəcə səs kimi qəbul edilir, halbuki o, yuxuda tənəffüsün dayanmasının əlaməti ola bilər. Məqalədə bu iki vəziyyətin necə bağlı olduğu və müalicənin necə qurulduğu danışılır.
Xorultu çox vaxt xoşagəlməz, lakin təhlükəsiz səs hadisəsi kimi qəbul edilir. Əslində isə o, yuxu zamanı tənəffüs yollarının daralmasının əlamətidir və bəzən obstruktiv yuxu apnoesi sindromu adlanan ciddi vəziyyətin xəbərçisi ola bilər. Bu sindromda yuxu zamanı tənəffüs təkrar-təkrar qısa müddətə dayanır.
Xorultudan və yuxu apnoesindən əziyyət çəkən insan gecə ərzində kifayət qədər dincələ bilmir, səhər əzgin oyanır, gün ərzində yuxululuq, diqqət və iş qabiliyyətinin azalmasından şikayət edir. Vaxtında müayinə və düzgün seçilmiş müalicə həm yuxunun keyfiyyətini, həm də ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırır.
Xorultunun səbəbləri nədir?
Xorultu yuxu zamanı nəfəs alınan havanın çətinliklə keçməsi nəticəsində yaranır.
Onun səbəbi udlaq əzələlərinin funksional fəallığının dəyişməsi, udlaq divarlarının və damaq pərdəsinin tonusunun azalmasıdır.
Bundan başqa, yuxu zamanı tənəffüs problemləri burnun xroniki tutulması (poliplər, burun arakəsməsinin əyriliyi, xroniki rinit) və ya burun-udlaqdakı anatomik maneələrlə bağlı ola bilər.
Xorultu və apnoenin inkişafına təsir edən amillər
- artıq çəki, boynun anatomik quruluşu;
- endokrin və hormonal pozğunluqlar;
- siqaret, spirtli içki qəbulu;
- yuxugətirici və sedativ vasitələrin istifadəsi;
- irsi xəstəliklər.
Xorultu və yuxu apnoesinin əlamətləri
Sadə xorultu ilə apnoe arasındakı fərqi yalnız müayinə dəqiq göstərir. Aşağıdakı müqayisə hansı əlamətlərə diqqət etmək lazım olduğunu göstərir.
Xorultu
- yuxu zamanı səs hadisəsi;
- tənəffüs adətən kəsilmir;
- çox vaxt arxası üstə yatarkən güclənir;
- gündüz halsızlıq az ifadə olunur.
Yuxu apnoesi ehtimalı
- yaxınların müşahidə etdiyi tənəffüs dayanmaları;
- güclü xorultu və boğulma hissi ilə oyanma;
- səhər baş ağrısı, quru ağız;
- gün ərzində müntəzəm yuxululuq.
Xorultu və yuxu apnoesinin diaqnostikası
Müalicə üsulunun seçimi xorultunu doğuran səbəbdən, həmçinin pozğunluqların ağırlığından və bir-biri ilə birləşməsindən asılıdır.
Yuxu zamanı tənəffüs pozğunluqlarının diaqnostikası üçün gecə kompüter pulsoksimetriyası və respirator monitorinq təyin edilir.
Pulsoksimetriya — qanın oksigenlə doyma səviyyəsini (saturasiyanı) və ürək vurğularının tezliyini qiymətləndirməyə imkan verən qeyri-invaziv üsuldur. Gecə pulsoksimetriyası zamanı alınan məlumatların kompüter emalı arterial qanda oksihemoqlobinin səviyyəsini yüksək dəqiqliklə qiymətləndirməyə və oksigen aclığının (hipoksiyanın) inkişafını vaxtında aşkarlamağa imkan verir.
Respirator monitorinq tənəffüs axınını, xorultunu, nəbzin tezliyini, qanın oksigenlə doymasını və yuxu quruluşunun pozulmasını — tənəffüs səyinin artması ilə bağlı mikrooyanmaları — qiymətləndirməyə imkan verir. Bu üsul obstruktiv, mərkəzi və qarışıq apnoenin differensial diaqnostikasını aparmağa da imkan verir.
Xorultudan şikayətlə müraciət edən pasiyenti mütləq LOR-həkim müayinə etməlidir. Bu, tənəffüs yollarının vəziyyətini qiymətləndirmək və xorultuya səbəb ola biləcək spesifik LOR-patologiyaları — burun arakəsməsinin əyriliyi, badamcıqların ifadəli hipertrofiyası, boru qatlarının böyüməsi — aşkarlamaq üçün lazımdır.
Kompleks diaqnostika pasiyentin yuxu zamanı tənəffüsünün tam mənzərəsini almağa, LOR-patologiyaları, tənəffüs və ürək-damar sistemlərinin işindəki pozğunluqları üzə çıxarmağa, deməli, alınan nəticələri və fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alaraq optimal müalicə kursunu seçməyə imkan verir.
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| LOR baxışı | Burun arakəsməsi, badamcıqlar, yumşaq damaq və udlaq daralması |
| Gecə pulsoksimetriyası | Yuxu zamanı qanın oksigenlə doyma səviyyəsini və nəbzi |
| Respirator monitorinq | Tənəffüs axınını, xorultunu, apnoenin növünü |
Xorultunun cərrahi müalicəsi
Ağırlaşmamış xorultu və ya obstruktiv yuxu apnoesi sindromunun yüngül formalarında, səbəb anatomik maneədirsə, cərrahi üsullar fayda verə bilər; onlar ilk növbədə yuxarı tənəffüs yollarının genişləndirilməsinə yönəlib. Burun arakəsməsinin əyriliyi, burun polipləri, hipertrofiyaya uğramış adenoidlər və ya badamcıqlar, hiperplaziyalı yumşaq damaq, arxa qövslər və kiçik dilçək yuxu zamanı hava axınının sərbəst keçməsinə ciddi maneə ola bilər və xorultu ilə tənəffüsün dayanmasına səbəb olur.
Tətbiq olunan əməliyyatlar: septoplastika (burun arakəsməsinin korreksiyası), aşağı burun çanaqlarının vazotomiyası, adenotomiya (adenoidlərin çıxarılması), tonzillektomiya (badamcıqların çıxarılması), uvulopalatoplastika (yumşaq damağın formasının korreksiyası və dilçəyin rezeksiyası). Əməliyyatlar lazer və radiodalğa cərrahiyyəsinin azinvaziv üsulları ilə aparılır.
SİPAP- və BiPAP-terapiya
Obstruktiv yuxu apnoesi sindromunun orta və ağır formalarının müalicəsində SİPAP-terapiya (CPAP) tətbiq olunur. Bu, ağciyərlərin yüksək hava təzyiqi altında ventilyasiyası yolu ilə xorultunun müasir müalicə üsuludur.
Müsbət təzyiq kiçik kompressorla yaradılır; daimi hava axını çevik tənəffüs borusu və hər pasiyent üçün fərdi seçilən maska vasitəsilə tənəffüs yollarına verilir.
SİPAP-terapiya təyin edilərkən somnoloq sınaq seansı keçirir, fərdi dözümlülüyü qiymətləndirir, rahat başlanğıc təzyiqi və optimal terapiya rejimini seçir. Uyğunlaşma müddəti fərdidir və həkimin nəzarəti altında müəyyən edilir. Təkrar konsultasiyada həkim müalicənin effektivliyini qiymətləndirir, zərurət olduqda aparatın tənzimləmələrini dəyişir.
Bu üsul effektivliyinə və sadəliyinə görə geniş tətbiq olunur: müalicə ev şəraitində aparılır, yan təsirlər isə adətən yüngül olur.
SİPAP-terapiyaya başlama mərhələləri
SİPAP-terapiyaya başlamaq üçün əvvəlcə diaqnoz dəqiqləşdirilir. Ümumi gedişat aşağıdakı kimidir:
- Müayinə. Gecə pulsoksimetriyası və ya respirator monitorinq ilə apnoenin ağırlığı müəyyən edilir.
- Məsləhətləşmə. Həkim müalicə seçimlərini, üstünlükləri və məhdudiyyətləri izah edir.
- Maskanın seçilməsi. Rahat və hava keçirməyən fərdi maska seçilir.
- Sınaq seansı. Həkim rahat başlanğıc təzyiqi və optimal rejimi müəyyən edir.
- Ev şəraitində istifadə. Aparat hər gecə yuxu zamanı istifadə olunur, maska və borunun təmizliyinə diqqət edilir.
- Təkrar baxış. Həkim effektivliyi qiymətləndirir, zərurət olduqda tənzimləmələri dəyişir.
Müalicə üsullarının müqayisəsi
Müalicə üsulu xorultunun səbəbindən və apnoenin ağırlığından asılıdır. Aşağıdakı cədvəl üsulları ümumi şəkildə müqayisə edir; seçimi həkim müayinədən sonra edir.
| Üsul | Nə vaxt tətbiq olunur | Qeyd |
|---|---|---|
| Həyat tərzinin dəyişdirilməsi | Bütün hallarda ilk addım kimi | Çəki, yuxu vəziyyəti, spirt və siqaretdən imtina |
| Burun tənəffüsünün bərpası | Burun tutulması, əyri arakəsmə, rinit | Səbəb müalicə olunur, həkim təyinatı ilə |
| Cərrahi müdaxilə | Anatomik maneə olduqda | Septoplastika, adenotomiya, tonzillektomiya və s. |
| SİPAP-terapiya | Orta və ağır apnoe | Hər gecə istifadə, ev şəraiti |
Həyat tərzi və gündəlik tövsiyələr
Həyat tərzində edilən dəyişikliklər xorultunu azalda və digər müalicə üsullarının təsirini artıra bilər:
- artıq çəkini həkim nəzarəti ilə azaltmaq;
- axşam spirtli içkilərdən və siqaretdən imtina etmək;
- həkimlə məsləhətləşmədən yuxugətirici və sakitləşdirici vasitələr qəbul etməmək;
- mümkün olduqda arxası üstə deyil, yan üstə yatmaq;
- yataq otağını havalandırmaq və burun tənəffüsünü asanlaşdırmaq;
- yuxu rejiminə əməl etmək.
Mümkün ağırlaşmalar
Müalicə olunmayan yuxu apnoesi yuxu zamanı təkrarlanan oksigen çatışmazlığına və yuxunun parçalanmasına səbəb olur. Bu isə uzun müddətdə bir sıra sistemlərə təsir göstərə bilər.
- gündüz yuxululuq, diqqət və yaddaşın pisləşməsi;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi və ürək ritminin pozulması;
- ürək-damar xəstəliklərinin, o cümlədən infarkt və insult riskinin artması;
- yol-nəqliyyat və iş qəzalarının riskinin artması;
- həyat keyfiyyətinin və ailə münasibətlərinin pisləşməsi.
Diqqət!
Xorultunun ciddi xəstəliyin əlaməti ola biləcəyini nəzərə almaq lazımdır. Müayinə olunmadan özbaşına müalicəyə başlamaq və ya xorultuya qarşı vasitələrdən istifadə etmək düzgün deyil.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Xorultu gündəlik həyatınıza və ya yaxınlarınızın yuxusuna təsir edirsə, müayinədən keçmək məqsədəuyğundur. Bu zaman LOR-həkim və ya somnoloqa müraciət edə bilərsiniz.
Həkimə müraciət edin
- yaxınlarınız yuxuda nəfəsinizin dayandığını görürsünüz;
- gecə boğulma hissi ilə oyanırsınız;
- səhərlər baş ağrısı və əzginlik, gün ərzində güclü yuxululuq var;
- arterial təzyiq yüksəlir və dərmanlarla çətin nəzarətə alınır;
- sürücülük zamanı yuxuya getmə hissi yaranır.
Xorultu və yuxu apnoesi uşaqlarda
Uşaqlarda xorultu çox vaxt adenoid və ya badamcıqların böyüməsi, allergik rinit və burun tənəffüsünün çətinliyi ilə bağlıdır. Davamlı xorultu, yuxuda nəfəsin kəsilməsi, narahat yuxu, gündüz yorğunluq və diqqət pozğunluğu uşaq LOR-həkiminə müraciət üçün səbəbdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Obstruktiv yuxu apnesi sindromu (OYAS)
Obstruktiv yuxu apnesi sindromu yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yolunun təkrarlanan daralması və ya bağlanması nəticəsində nəfəs fasilələri, oksigen…
İstiqamət: Somnologiya / Pulmonologiya / Yuxu endoskopiyası
Əlaqəli Xidmətlər
Xorultunun cərrahi müalicəsi
Xorultunun cərrahi müalicəsi yuxu zamanı tənəffüs yolunu daraldan anatomik səbəbin — yumşaq damağın, dilçəyin, badamcıqların, burun çəpərinin və…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Hər xorultu xəstəlik demək deyil, lakin davamlı və güclü xorultu müayinə tələb edir, çünki o, burun, udlaq və ya tənəffüs pozğunluqları ilə bağlı ola bilər.
Yaxınların müşahidəsi şübhə yarada bilər, lakin diaqnozu yalnız gecə pulsoksimetriyası, respirator monitorinq və ya yuxu müayinəsi ilə qoymaq olar.
Xeyr, aparat dərman deyil. O, yuxu zamanı tənəffüs yollarını açıq saxlayır. Aparatdan istifadə etdikdə tənəffüs pozğunluqları aradan qalxır, ona görə də müalicə davam etdikcə təsir qalır.
Cərrahiyyə yalnız anatomik maneə olduqda uyğundur. Digər hallarda həyat tərzinin dəyişdirilməsi, burun tənəffüsünün bərpası və ya SİPAP-terapiya seçilir. Qərarı həkim verir.
Uşaqlarda davamlı xorultu çox vaxt adenoid və ya badamcıqların böyüməsi ilə bağlı olur. Belə hallarda LOR-həkim müayinəsi vacibdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.