Tirzetta 2-ci tip şəkərli diabetin və piylənmənin müalicəsində istifadə olunan preparatlardandır. Məqalədə onun necə təsir etdiyi və müalicə yanaşmalarının son illərdə necə dəyişdiyi izah olunur.
Son illərdə 2-ci tip şəkərli diabetin və piylənmənin müalicəsinə yanaşmalar nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişib. Əvvəllər həkimlər əsasən tablet şəklində dərmanlar və pəhriz tövsiyələri ilə kifayətlənirdilərsə, bu gün maddələr mübadiləsinin bir neçə həlqəsinə eyni anda təsir edən yeni dərman qrupları meydana çıxıb. Belə preparatlar yalnız qanda şəkərin səviyyəsinə nəzarət etməyə deyil, həm də bədən çəkisinə təsir göstərməyə kömək edir. Bu, xüsusilə vacibdir, çünki 2-ci tip diabetli pasiyentlərin əksəriyyətində artıq çəki olur.
Bu qrupun ən diqqət çəkən nümayəndələrindən biri tirzepatiddir. Bu məqalədə onun nə olduğunu, necə təsir etdiyini, kimlərə həkim tərəfindən təyin oluna biləcəyini, hansı yan təsirlərin və məhdudiyyətlərin olduğunu və digər dərmanlarla ümumi fərqini izah edirik. Tirzepatid əsaslı preparatlar reseptlə buraxılır və yalnız həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.
Tirzepatid nədir
Tirzepatid inkretin sisteminə təsir edən dərman maddəsidir. İnkretinlər qida qəbul edildikdə mədə-bağırsaq traktında ifraz olunan hormonlardır: onlar insulinin ifrazını gücləndirir, qlükaqonun ifrazını azaldır, mədənin boşalmasını ləngidir və toxluq hissi yaradır. Tirzepatid iki belə hormonun, qlükozadan asılı insulinotrop polipeptidin (QİP) və qlükaqonabənzər peptid-1-in (QBP-1) reseptorlarına eyni anda təsir edir.
Preparat dərialtı yeridilmə üçün məhlul şəklində, hazır qələm formasında buraxılır və adətən həftədə bir dəfə tətbiq olunur. Müxtəlif ölkələrdə bu maddənin əsasında müxtəlif ticarət adları ilə dərmanlar qeydiyyatdan keçə bilər. Hansı adın hansı ölkədə və hansı göstərişlə təsdiq olunduğunu həkimlə dəqiqləşdirmək lazımdır.
Necə təsir edir
İki reseptora eyni zamanda təsir aşağıdakı nəticələrə gətirir:
- yemək qəbulundan sonra insulinin ifrazı qlükoza səviyyəsinə uyğun olaraq artır, bu isə qanda şəkərin azalmasına kömək edir;
- qaraciyərdən artıq qlükoza çıxışına cavabdeh olan qlükaqonun ifrazı azalır;
- mədənin boşalması ləngiyir, nəticədə insan daha tez doyur və iştah azalır;
- mərkəzi sinir sistemində toxluq mərkəzlərinə təsir edərək yeməyə olan marağı azalda bilər;
- toxumaların insulinə həssaslığı yaxşılaşa bilər.
Bu mexanizmlər birgə həm qlükoza nəzarətinə, həm də bədən çəkisinin azalmasına kömək edir. Nəticənin dərəcəsi fərdidir və pasiyentin başlanğıc vəziyyətindən, qidalanmasından, fiziki fəallığından və dərmana dözümlülüyündən asılıdır.
Hansı hallarda həkim təyin edə bilər
Tirzepatid əsaslı preparatlar aşağıdakı vəziyyətlərdə həkim tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər:
- 2-ci tip şəkərli diabet: pəhriz və fiziki fəallığa əlavə olaraq qlükoza nəzarətini yaxşılaşdırmaq üçün;
- piylənmə və ya artıq çəki, xüsusilə çəki ilə bağlı metabolik pozğunluqlar (arterial hipertoniya, dislipidemiya, prediabet və s.) olduqda;
- digər dərmanlarla kifayət qədər nəticə əldə edilmədikdə;
- çəkinin azaldılması həkim tərəfindən tibbi cəhətdən əsaslı sayıldıqda.
Preparat estetik məqsədlə, bədən çəkisi norma həddində olan insanlarda «arıqlama vasitəsi» kimi tətbiq edilməməlidir. Hər bir halda göstərişi və müalicə planını endokrinoloq müəyyən edir.
Kimlər üçün uyğun deyil
Bu qrup dərmanların istifadəsində məhdudiyyətlər var. Aşağıdakılar həkimlə mütləq müzakirə olunmalıdır:
Adətən tətbiq edilmir
- bu qrup dərmanlara və ya köməkçi maddələrə allergiya;
- qalxanabənzər vəzinin medullyar xərçəngi və ya MEN2 sindromu üzrə şəxsi ya ailə tarixçəsi;
- əvvəl keçirilmiş kəskin pankreatit tarixçəsi, həkimin qərarı ilə;
- hamiləlik və süd vermə dövrü, həmçinin hamiləlik planlaşdırılması.
Xüsusi nəzarət tələb edir
- ağır mədə-bağırsaq xəstəlikləri, mədənin boşalmasının pozulması;
- böyrək çatışmazlığı, susuzlaşmaya meyl;
- insulin və ya sulfanilüre törəmələrini qəbul edənlərdə hipoqlikemiya riski;
- diabetik retinopatiya olduqda göz həkimi nəzarəti.
Tətbiq forması və müalicənin gedişi
Preparat dərialtı, adətən qarın, bud və ya çiyin nahiyəsinə yeridilir. Eyni gündə, həftədə bir dəfə tətbiq olunur. Dozanı, başlama sxemini və artırma addımlarını yalnız həkim təyin edir; dozanı özbaşına dəyişmək, buraxılmış dozanı iki dəfə yeritmək və ya müalicəni dayandırmaq olmaz. Hər pasiyentə qələmdən düzgün istifadə qaydası izah olunmalıdır.
- BaşlanğıcHəkim ümumi vəziyyəti, analizləri və yanaşı xəstəlikləri qiymətləndirir, uyğunluğu müəyyən edir.
- İlk həftələrBaşlanğıc doza ilə dözümlülüyə baxılır; mədə-bağırsaq təsirləri bu dövrdə daha tez-tez rast gəlinir.
- Növbəti ay və aylarDoza həkimin sxemi ilə tədricən dəyişdirilir, şəkər, çəki və öz-özünə nəzarət göstəriciləri izlənir.
- Uzunmüddətli izləməMüntəzəm baxışlar, laborator nəzarət, həyat tərzi dəstəyi; müalicənin müddətini həkim müəyyən edir.
Qələmin saxlanması və inyeksiya qaydaları
Dərmanın istifadə təlimatına dəqiq əməl etmək həm təsirin düzgünlüyü, həm də təhlükəsizlik üçün vacibdir. Ümumi prinsiplər aşağıdakılardır, lakin konkret preparatın təlimatı həmişə üstünlük təşkil edir:
- Saxlama. Açılmamış qələmlər adətən soyuducuda saxlanılır, dondurulmamalıdır; istifadədə olan qələm üçün müddət və temperatur təlimatda göstərilir.
- Hazırlıq. Əlləri yuyun, qələmin məhlulunu yoxlayın, rəngi dəyişibsə və ya tərkibində hissəciklər varsa istifadə etməyin.
- İnyeksiya. Yeridilmə yerini növbələşdirin, təmiz dəriyə yeridin, iynəni təlimata uyğun saxlayın.
- Utilizasiya. İynəni təhlükəsiz qabda atın, təkrar istifadə etməyin və başqasına verməyin.
Mümkün yan təsirlər
İnkretin qrupu dərmanlarda ən çox rast gəlinən yan təsirlər həzm sistemi ilə bağlıdır, dozanın tədricən artırılması zamanı daha tez-tez müşahidə olunur:
- ürəkbulanma, qusma, ishal və ya qəbizlik;
- qarında narahatlıq, köp, iştahanın kəskin azalması;
- yorğunluq, baş gicəllənməsi;
- iynə yerində qızartı və ya yüngül narahatlıq;
- hipoqlikemiya (şəkərin kəskin düşməsi), xüsusilə digər şəkər azaldan dərmanlarla birlikdə.
Daha nadir, lakin ciddi ağırlaşmalara mədəaltı vəzin iltihabı (pankreatit), öd kisəsi problemləri, ağır susuzlaşma və allergik reaksiyalar aiddir. Yan təsirlərin çoxu müalicənin əvvəlində olur və zamanla azalır, lakin hər hansı narahatedici əlamət həkimə bildirilməlidir.
Digər inkretin qrupu dərmanlarla ümumi müqayisə
| Xüsusiyyət | Yalnız QBP-1 reseptoruna təsir edən dərmanlar | QİP və QBP-1 reseptorlarına təsir edən dərmanlar (tirzepatid) |
|---|---|---|
| Təsir mexanizmi | Bir hormonun reseptoru stimullaşdırılır. | İki hormonun reseptorları eyni zamanda stimullaşdırılır. |
| Tətbiq forması | Həftəlik və ya gündəlik inyeksiya; bəzi formaları tablet kimi mövcuddur. | Adətən həftədə bir dəfə dərialtı inyeksiya. |
| Əsas təsirlər | Qlükoza nəzarəti, toxluq hissi, çəkinin azalması. | Oxşar təsirlər; iki reseptor təsiri hesabına nəticə fərqli ola bilər. |
| Yan təsirlər | Əsasən həzm sistemi ilə bağlı. | Oxşar profil, dozaya və fərdi dözümlülüyə görə dəyişir. |
| Seçim | Həkim pasiyentin vəziyyətini, dərmanın mövcudluğunu və xərc məsələlərini nəzərə alaraq seçir. | |
Həyat tərzi: dərman tək kifayət etmir
Bu qrup dərmanlar qidalanma və fiziki fəallıq əvəzinə deyil, onlara əlavə olaraq tətbiq edilir. Müalicənin uzunmüddətli nəticəsi yeni vərdişlərin formalaşmasından asılıdır:
- yemək porsiyalarını kiçik tutmaq, tez-tez və yavaş yemək;
- zülal, tərəvəz, tam dənli məhsullarla zəngin balanslı qidalanma;
- yağlı və qızardılmış yeməklərdən çəkinmək, çünki onlar ürəkbulanmanı artıra bilər;
- gündə mülayim fiziki fəallıq, həftədə bir neçə dəfə güc və dözümlülük məşqləri;
- kifayət qədər maye qəbul etmək;
- yuxu rejiminə və stresə nəzarət.
Preparat dayandırıldıqdan sonra çəki yenidən artmasın deyə, müalicə dövründə formalaşan sağlam vərdişləri saxlamaq vacibdir.
Müalicə zamanı nəzarət
Müalicə boyu həkimin müntəzəm nəzarəti tələb olunur. Qiymətləndirilən əsas göstəricilər: qanda şəkərin səviyyəsi və qlikozilləşmiş hemoqlobin, bədən çəkisi və bel çevrəsi, arterial təzyiq, lipid profili, böyrək funksiyası. Diabetik retinopatiya olan şəxslərdə göz dibi müayinəsi də planlaşdırılır.
Planlı cərrahi əməliyyatdan və ya anesteziya tələb edən prosedurdan əvvəl bu dərmanı qəbul etdiyiniz barədə həkimi mütləq məlumatlandırın, çünki mədənin boşalmasının ləngiməsi anesteziya zamanı əlavə ehtiyat tələb edə bilər.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Müalicə zamanı aşağıdakı əlamətlər aşkar edildikdə dərman qəbulunu davam etdirməzdən əvvəl həkimə müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- qarının yuxarı hissəsində davamlı və güclü ağrı, arxaya vermə, qusma ilə;
- dayanmayan qusma və ya ishal, susuzlaşma əlamətləri;
- boyunda şişkinlik, səsin dəyişməsi, udmada çətinlik;
- şəkərin kəskin düşməsi əlamətləri: titrəmə, soyuq tər, aclıq hissi, çaşqınlıq;
- üzdə, dodaqda və ya boğazda şişkinlik, nəfəs almada çətinlik kimi allergik reaksiya əlamətləri.
Əlaqəli Xəstəliklər
Şəkərli diabet
Şəkərli diabet qanda qlükoza səviyyəsinin xroniki yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan metabolik xəstəliklər qrupudur. Tip 1, tip 2, gestasion…
İstiqamət: Endokrinologiya
Piylənmə
Piylənmə sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilən həddindən artıq piy toxuması yığılması ilə xarakterizə olunan xroniki, multifaktorial xəstəlikdir.
İstiqamət: Endokrinologiya / Lipidologiya / Dietologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Bu dərman reseptlə buraxılır və yalnız tibbi göstəriş olduqda, məsələn diabet və ya piylənmə zamanı həkim tərəfindən təyin edilir. Normal çəkisi olan insanlarda estetik məqsədlə istifadə tövsiyə olunmur.
Müddət fərdidir. Həkim şəkər göstəricilərini, çəkini, dözümlülüyü və ümumi vəziyyəti qiymətləndirərək müalicənin davam etdirilməsi barədə qərar verir. Dozanı və müddəti özbaşına dəyişməyin.
Müalicə dayandırıldıqdan sonra iştah geri qayıda bilər və çəki yenidən artma riski var. Buna görə müalicə dövründə qidalanma və fiziki fəallıq vərdişlərini formalaşdırmaq vacibdir.
Yüngül ürəkbulanma müalicənin əvvəlində tez-tez rast gəlinir. Kiçik porsiyalarla yemək, yağlı yeməklərdən çəkinmək və yavaş yemək kömək edə bilər. Şikayət güclənirsə, həkimə müraciət edin.
Bəli, həkim nəzarəti ilə mümkündür, lakin hipoqlikemiya riski artıra bilər. Digər dərmanların dozasını həkim yenidən nəzərdən keçirə bilər.
Hamiləlik planlaşdırırsınızsa və ya hamilə olduğunuzu düşünürsünüzsə, bu barədə həkimə dərhal bildirin. Dərmanın dayandırılması üçün həkimin göstərişi lazımdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə